حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَنْبَأَنَا الْجُرَيْرِيُّ، سَعِيدٌ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي فِرَاسٍ، قَالَ خَطَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَلَا إِنَّا إِنَّمَا كُنَّا نَعْرِفُكُمْ إِذْ بَيْنَ ظَهْرَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِذْ يَنْزِلُ الْوَحْيُ وَإِذْ يُنْبِئُنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ أَلَا وَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ انْطَلَقَ وَقَدْ انْقَطَعَ الْوَحْيُ وَإِنَّمَا نَعْرِفُكُمْ بِمَا نَقُولُ لَكُمْ مَنْ أَظْهَرَ مِنْكُمْ خَيْرًا ظَنَنَّا بِهِ خَيْرًا وَأَحْبَبْنَاهُ عَلَيْهِ وَمَنْ أَظْهَرَ مِنْكُمْ لَنَا شَرًّا ظَنَنَّا بِهِ شَرًّا وَأَبْغَضْنَاهُ عَلَيْهِ سَرَائِرُكُمْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رَبِّكُمْ أَلَا إِنَّهُ قَدْ أَتَى عَلَيَّ حِينٌ وَأَنَا أَحْسِبُ أَنَّ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ يُرِيدُ اللَّهَ وَمَا عِنْدَهُ فَقَدْ خُيِّلَ إِلَيَّ بِآخِرَةٍ أَلَا إِنَّ رِجَالًا قَدْ قَرَءُوهُ يُرِيدُونَ بِهِ مَا عِنْدَ النَّاسِ فَأَرِيدُوا اللَّهَ بِقِرَاءَتِكُمْ وَأَرِيدُوهُ بِأَعْمَالِكُمْ أَلَا إِنِّي وَاللَّهِ مَا أُرْسِلُ عُمَّالِي إِلَيْكُمْ لِيَضْرِبُوا أَبْشَارَكُمْ وَلَا لِيَأْخُذُوا أَمْوَالَكُمْ وَلَكِنْ أُرْسِلُهُمْ إِلَيْكُمْ لِيُعَلِّمُوكُمْ دِينَكُمْ وَسُنَّتَكُمْ فَمَنْ فُعِلَ بِهِ شَيْءٌ سِوَى ذَلِكَ فَلْيَرْفَعْهُ إِلَيَّ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِذَنْ لَأُقِصَّنَّهُ مِنْهُ فَوَثَبَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَوَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ عَلَى رَعِيَّةٍ فَأَدَّبَ بَعْضَ رَعِيَّتِهِ أَئِنَّكَ لَمُقْتَصُّهُ مِنْهُ قَالَ إِي وَالَّذِي نَفْسُ عُمَرَ بِيَدِهِ إِذَنْ لَأُقِصَّنَّهُ مِنْهُ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقِصُّ مِنْ نَفْسِهِ أَلَا لَا تَضْرِبُوا الْمُسْلِمِينَ فَتُذِلُّوهُمْ وَلَا تُجَمِّرُوهُمْ فَتَفْتِنُوهُمْ وَلَا تَمْنَعُوهُمْ حُقُوقَهُمْ فَتُكَفِّرُوهُمْ وَلَا تُنْزِلُوهُمْ الْغِيَاضَ فَتُضَيِّعُوهُمْ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ مَرَّةً أُخْرَى أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ أَلَا لَا تُغْلُوا صُدُقَ النِّسَاءِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ وَذَكَرَ أَيُّوبُ وَهِشَامٌ وَابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ عَنْ عُمَرَ نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ سَلَمَةَ إِلَّا أَنَّهُمْ قَالُوا لَمْ يَقُلْ مُحَمَّدٌ نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u xutba qilib: «Ey odamlar, biz sizlarni Nabiy ﷺ oramizda boʻlgan, vahiy nozil boʻlayotgan va Alloh bizga sizlar haqingizdagi xabarlarni bildirib turgan paytda tanir edik. Endi Nabiy ﷺ olamdan oʻtdilar va vahiy uzildi, biz sizlarni faqat ushbu aytadiganimiz bilan tanaymiz: kim sizlardan yaxshilik izhor qilsa, biz u haqda yaxshi gumon qilamiz va uni shu uchun sevamiz; kim sizlardan bizga yomonlik izhor qilsa, biz u haqda yomon gumon qilamiz va uni shu uchun yomon koʻramiz. Sizlarning sirlaringiz oʻzingiz bilan Robbingiz orasidadir. Bir zamonlar men Qurʼonni Allohni va Uning huzuridagini istab oʻrgangan kishi shu niyatda deb hisoblardim, ammo oxiri menga shu maʼlum boʻldiki, baʼzi kishilar uni oʻqisalar-da, u bilan odamlar huzuridagini istaydilar. Bas, qiroatingiz bilan Allohni isticang, amallaringiz bilan ham Uni istang. Alloh nomiga qasamki, men amaldorlarimni sizlarga terilaringizni urishlari yoki mollaringizni olishlari uchun yubormayman, balki ularni dininingiz va sunnatingizni oʻrgatishlari uchun yuboraman. Kimga bundan boshqa biror ish qilinsa, uni menga koʻtarib kelsin. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men albatta undan qasos oldiraman», dedi. Shunda Amr ibn al-Os oʻrnidan sakrab turib: «Ey amirulmoʻminin, agar musulmonlardan bir kishi biror raiyat ustidan mesʼul boʻlsa-yu, raiyatidan birortasini tarbiyalab jazolasa, sen undan qasos oldirasanmi?» dedi. U: «Ha, Umarning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta undan qasos oldiraman. Men Rasululloh ﷺni oʻzlaridan qasos oldirganlarini koʻrganman. Ogʻoh boʻlinglar, musulmonlarni urib xorlamanglar, ularni jang maydonida uzoq ushlab, fitnaga solmanglar, haqlarini man qilib, kufrga solmanglar va ularni oʻrmonzorlarga tushirib, zoye qilmanglar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у хутба қилиб: «Эй одамлар, биз сизларни Набий ﷺ орамизда бўлган, ваҳий нозил бўлаётган ва Аллоҳ бизга сизлар ҳақингиздаги хабарларни билдириб турган пайтда танир эдик. Энди Набий ﷺ оламдан ўтдилар ва ваҳий узилди, биз сизларни фақат ушбу айтадиганимиз билан танаймиз: ким сизлардан яхшилик изҳор қилса, биз у ҳақда яхши гумон қиламиз ва уни шу учун севамиз; ким сизлардан бизга ёмонлик изҳор қилса, биз у ҳақда ёмон гумон қиламиз ва уни шу учун ёмон кўрамиз. Сизларнинг сирларингиз ўзингиз билан Роббингиз орасидадир. Бир замонлар мен Қуръонни Аллоҳни ва Унинг ҳузуридагини истаб ўрганган киши шу ниятда деб ҳисоблардим, аммо охири менга шу маълум бўлдики, баъзи кишилар уни ўқисалар-да, у билан одамлар ҳузуридагини истайдилар. Бас, қироатингиз билан Аллоҳни истисанг, амалларингиз билан ҳам Уни истанг. Аллоҳ номига қасамки, мен амалдорларимни сизларга териларингизни уришлари ёки молларингизни олишлари учун юбормайман, балки уларни дининингиз ва суннатингизни ўргатишлари учун юбораман. Кимга бундан бошқа бирор иш қилинса, уни менга кўтариб келсин. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен албатта ундан қасос олдираман», деди. Шунда Амр ибн ал-Ос ўрнидан сакраб туриб: «Эй амирулмўминин, агар мусулмонлардан бир киши бирор раият устидан месъул бўлса-ю, раиятидан бирортасини тарбиялаб жазоласа, сен ундан қасос олдирасанми?» деди. У: «Ҳа, Умарнинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта ундан қасос олдираман. Мен Расулуллоҳ ﷺни ўзларидан қасос олдирганларини кўрганман. Оғоҳ бўлинглар, мусулмонларни уриб хорламанглар, уларни жанг майдонида узоқ ушлаб, фитнага солманглар, ҳақларини ман қилиб, куфрга солманглар ва уларни ўрмонзорларга тушириб, зое қилманглар», деди.