حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنِ ابْنِ يَعْمَرَ، قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّا نُسَافِرُ فِي الْآفَاقِ فَنَلْقَى قَوْمًا يَقُولُونَ لَا قَدَرَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَأَخْبِرُوهُمْ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ مِنْهُمْ بَرِيءٌ وَأَنَّهُمْ مِنْهُ بُرَآءُ ثَلَاثًا ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَ رَجُلٌ فَذَكَرَ مِنْ هَيْئَتِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ادْنُهْ فَدَنَا فَقَالَ ادْنُهْ فَدَنَا فَقَالَ ادْنُهْ فَدَنَا حَتَّى كَادَ رُكْبَتَاهُ تَمَسَّانِ رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي مَا الْإِيمَانُ أَوْ عَنْ الْإِيمَانِ قَالَ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ قَالَ سُفْيَانُ أُرَاهُ قَالَ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ فَمَا الْإِسْلَامُ قَالَ إِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَحَجُّ الْبَيْتِ وَصِيَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَغُسْلٌ مِنْ الْجَنَابَةِ كُلُّ ذَلِكَ قَالَ صَدَقْتَ صَدَقْتَ قَالَ الْقَوْمُ مَا رَأَيْنَا رَجُلًا أَشَدَّ تَوْقِيرًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ هَذَا كَأَنَّهُ يُعَلِّمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنْ الْإِحْسَانِ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ أَوْ تَعْبُدَهُ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَا تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ كُلُّ ذَلِكَ نَقُولُ مَا رَأَيْنَا رَجُلًا أَشَدَّ تَوْقِيرًا لِرَسُولِ اللَّهِ مِنْ هَذَا فَيَقُولُ صَدَقْتَ صَدَقْتَ قَالَ أَخْبِرْنِي عَنْ السَّاعَةِ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ بِهَا مِنْ السَّائِلِ قَالَ فَقَالَ صَدَقْتَ قَالَ ذَلِكَ مِرَارًا مَا رَأَيْنَا رَجُلًا أَشَدَّ تَوْقِيرًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ هَذَا ثُمَّ وَلَّى قَالَ سُفْيَانُ فَبَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْتَمِسُوهُ فَلَمْ يَجِدُوهُ قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ مَا أَتَانِي فِي صُورَةٍ إِلَّا عَرَفْتُهُ غَيْرَ هَذِهِ الصُّورَةِ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنِ ابْنِ يَعْمَرَ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ أَوْ سَأَلَهُ رَجُلٌ إِنَّا نَسِيرُ فِي هَذِهِ الْأَرْضِ فَنَلْقَى قَوْمًا يَقُولُونَ لَا قَدَرَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ مِنْهُمْ بَرِيءٌ وَهُمْ مِنْهُ بُرَآءُ قَالَهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُنَا قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَدْنُو فَقَالَ ادْنُهْ فَدَنَا رَتْوَةً ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَدْنُو فَقَالَ ادْنُهْ فَدَنَا رَتْوَةً ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَدْنُو فَقَالَ ادْنُهْ فَدَنَا رَتْوَةً حَتَّى كَادَتْ أَنْ تَمَسَّ رُكْبَتَاهُ رُكْبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِيمَانُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Yaʼmar aytadi: Men Ibn Umarga: «Biz turli oʻlkalarga safar qilamiz, qadarni inkor etadigan qavmni uchratamiz», dedim. Ibn Umar: «Ularni uchratsangiz, ularga xabar beringki, Abdulloh ibn Umar ulardan beruzr va ular ham undan beruzrdir», dedi. Buni uch marta aytdi. Soʻng gap boshlab dedi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida edik, bir kishi keldi. Rasululloh ﷺ: ‹Yaqin kel›, dedilar, u yaqin keldi. ‹Yaqin kel›, dedilar, u yaqin keldi. ‹Yaqin kel›, dedilar, u yaqin keldi, hatto uning tizzalari u zotning tizzalariga tegay deb qoldi. Soʻng u: ‹Ey Allohning Rasuli, iymon nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga, oxirat kuniga iymon keltirishing va qadarga — yaxshisiga ham, yomoniga ham — iymon keltirishingdir›, dedilar. U: ‹Islom nima?› dedi. U zot: ‹Namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Baytni haj qilish, Ramazon oyida roʻza tutish va janobatdan gʻusl qilishdir›, dedilar. Bularning har biriga u: ‹Toʻgʻri aytdingiz, toʻgʻri aytdingiz›, der edi. Qavm: ‹Biz Rasululloh ﷺni bundan koʻra koʻproq hurmat qiladigan kishini koʻrmadik, goʻyo u Rasululloh ﷺga taʼlim berayotgandek›, dedi. Soʻng u: ‹Ey Allohning Rasuli, menga ehson haqida xabar bering›, dedi. U zot: ‹Allohga xuddi Uni koʻrayotgandek ibodat qilishingdir, agar Uni koʻrmasang ham, albatta U seni koʻrib turadi›, dedilar. Soʻng u: ‹Menga qiyomat soati haqida xabar bering›, dedi. U zot: ‹Bu haqda soʻralgan kishi soʻrovchidan koʻra bilimliroq emas›, dedilar. Soʻng u kishi ketdi. Rasululloh ﷺ: ‹Uni izlanglar›, dedilar, lekin uni topolmadilar. U zot: ‹Bu Jibril edi, sizlarga diningizni oʻrgatgani kelibdi. U menga hech qanday suratda kelmasdi, men uni tanimasdim, magar bu suratdan boshqa›, dedilar».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Яъмар айтади: Мен Ибн Умарга: «Биз турли ўлкаларга сафар қиламиз, қадарни инкор этадиган қавмни учратамиз», дедим. Ибн Умар: «Уларни учратсангиз, уларга хабар берингки, Абдуллоҳ ибн Умар улардан берузр ва улар ҳам ундан берузрдир», деди. Буни уч марта айтди. Сўнг гап бошлаб деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида эдик, бир киши келди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Яқин кел›, дедилар, у яқин келди. ‹Яқин кел›, дедилар, у яқин келди. ‹Яқин кел›, дедилар, у яқин келди, ҳатто унинг тиззалари у зотнинг тиззаларига тегай деб қолди. Сўнг у: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, иймон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, охират кунига иймон келтиришинг ва қадарга — яхшисига ҳам, ёмонига ҳам — иймон келтиришингдир›, дедилар. У: ‹Ислом нима?› деди. У зот: ‹Намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Байтни ҳаж қилиш, Рамазон ойида рўза тутиш ва жанобатдан ғусл қилишдир›, дедилар. Буларнинг ҳар бирига у: ‹Тўғри айтдингиз, тўғри айтдингиз›, дер эди. Қавм: ‹Биз Расулуллоҳ ﷺни бундан кўра кўпроқ ҳурмат қиладиган кишини кўрмадик, гўё у Расулуллоҳ ﷺга таълим бераётгандек›, деди. Сўнг у: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга эҳсон ҳақида хабар беринг›, деди. У зот: ‹Аллоҳга худди Уни кўраётгандек ибодат қилишингдир, агар Уни кўрмасанг ҳам, албатта У сени кўриб туради›, дедилар. Сўнг у: ‹Менга қиёмат соати ҳақида хабар беринг›, деди. У зот: ‹Бу ҳақда сўралган киши сўровчидан кўра билимлироқ эмас›, дедилар. Сўнг у киши кетди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни изланглар›, дедилар, лекин уни тополмадилар. У зот: ‹Бу Жибрил эди, сизларга динингизни ўргатгани келибди. У менга ҳеч қандай суратда келмасди, мен уни танимасдим, магар бу суратдан бошқа›, дедилар».