حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كَامِلٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَهْتَمُّونَ لِذَلِكَ - وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فَيُلْهَمُونَ لِذَلِكَ - فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا عَلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا - قَالَ - فَيَأْتُونَ آدَمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو الْخَلْقِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ اشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا . فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ - قَالَ - فَيَأْتُونَ نُوحًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم الَّذِي اتَّخَذَهُ اللَّهُ خَلِيلاً . فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ . قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ . فَيَأْتُونَ عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ . وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ " . قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَإِذَا أَنَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ . فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ رَبِّي ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ فَأَقَعُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ . فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ - قَالَ فَلاَ أَدْرِي فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الرَّابِعَةِ قَالَ - فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ " . - قَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ قَتَادَةُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh qiyomat kuni odamlarni (bir joyga) toʻplaydi; bas, ular bundan tashvishga tushadilar — Ibn Ubayd: ‹bundan (najot izlashga) ilhomlantiriladilar› dedi —. Bas, ular: ‹Qaniydi, Rabbimiz huzurida shafoat (vosita) izlasak — toki bizni mana shu joyimizdan (qiyinchilikdan) qutqarsa› deydilar — (Paygʻambar) dedilar —. Bas, ular Odam ﷺ ning oldiga kelib: ‹Sen Odamsan, xalqning otasi; Alloh seni Oʻz qoʻli bilan yaratdi, senga Oʻz ruhidan (jon) pufladi va farishtalarni buyurdi — ular senga sajda qildi. Rabbing huzurida biz uchun shafoat qil — toki bizni mana shu joyimizdan qutqarsa› deydilar. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda (martabada) emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Nuh — Alloh yuborgan birinchi rasul — ning oldiga boringlar› (deydi). Bas, ular Nuh ﷺ ning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Alloh oʻziga xalil (doʻst) qilib olgan Ibrohim ﷺ ning oldiga boringlar› (deydi). Bas, ular Ibrohim ﷺ ning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Alloh oʻzi bilan (bevosita) gaplashgan va unga Tavrotni bergan Muso ﷺ ning oldiga boringlar› (deydi). (Paygʻambar) dedi: Bas, ular Muso — alayhissalom — ning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Allohning ruhi va kalimasi boʻlgan Iso(ning) oldiga boringlar› (deydi). Bas, ular Allohning ruhi va kalimasi boʻlgan Isoning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman; lekin Muhammad ﷺ — gunohining avvali va oxiri magʻfirat qilingan banda — ning oldiga boringlar› deydi». (Roviy) dedi: Rasululloh ﷺ: «Bas, ular mening oldimga keladilar. Men Rabbim huzurida (kirishga) izn soʻrayman; menga izn beriladi. Qachonki men Uni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; bas, (Alloh) meni — Alloh xohlagancha — (shu holda) qoldiradi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — eshitiladi (qabul qilinadi); soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Bas, men boshimni koʻtaraman va Rabbimni — Rabbim menga oʻrgatadigan hamd bilan — hamd aytaman. Soʻng shafoat qilaman; bas, (Alloh) menga bir hadd (chegara) belgilaydi. Men ularni doʻzaxdan chiqaraman va jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytib, sajdaga yiqilaman; bas, (Alloh) meni — Alloh xohlagancha — (shu holda) qoldiradi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Bas, men boshimni koʻtaraman va Rabbimni — (Alloh) menga oʻrgatadigan hamd bilan — hamd aytaman. Soʻng shafoat qilaman; bas, (Alloh) menga bir hadd belgilaydi. Men ularni doʻzaxdan chiqaraman va jannatga kiritaman — (roviy) dedi: uchinchisidami yoki toʻrtinchisidami — bilmayman —. Soʻng men: ‹Ey Rabbim, doʻzaxda faqat Qurʼon (hukmi) ushlab qolgandan boshqa hech kim qolmadi — yaʼni unga abadiy qolish vojib boʻlgan (kishidan boshqa)› deyman», dedilar. Ibn Ubayd oʻz rivoyatida: Qatoda dedi: «yaʼni unga abadiy qolish vojib boʻlgan» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қиёмат куни одамларни (бир жойга) тўплайди; бас, улар бундан ташвишга тушадилар — Ибн Убайд: ‹бундан (нажот излашга) илҳомлантириладилар› деди —. Бас, улар: ‹Қанийди, Раббимиз ҳузурида шафоат (восита) изласак — токи бизни мана шу жойимиздан (қийинчиликдан) қутқарса› дейдилар — (Пайғамбар) дедилар —. Бас, улар Одам ﷺ нинг олдига келиб: ‹Сен Одамсан, халқнинг отаси; Аллоҳ сени Ўз қўли билан яратди, сенга Ўз руҳидан (жон) пуфлади ва фаришталарни буюрди — улар сенга сажда қилди. Раббинг ҳузурида биз учун шафоат қил — токи бизни мана шу жойимиздан қутқарса› дейдилар. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда (мартабада) эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Нуҳ — Аллоҳ юборган биринчи расул — нинг олдига боринглар› (дейди). Бас, улар Нуҳ ﷺ нинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Аллоҳ ўзига халил (дўст) қилиб олган Иброҳим ﷺ нинг олдига боринглар› (дейди). Бас, улар Иброҳим ﷺ нинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Аллоҳ ўзи билан (бевосита) гаплашган ва унга Тавротни берган Мусо ﷺ нинг олдига боринглар› (дейди). (Пайғамбар) деди: Бас, улар Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Аллоҳнинг руҳи ва калимаси бўлган Исо(нинг) олдига боринглар› (дейди). Бас, улар Аллоҳнинг руҳи ва калимаси бўлган Исонинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман; лекин Муҳаммад ﷺ — гуноҳининг аввали ва охири мағфират қилинган банда — нинг олдига боринглар› дейди». (Ровий) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, улар менинг олдимга келадилар. Мен Раббим ҳузурида (киришга) изн сўрайман; менга изн берилади. Қачонки мен Уни кўрганимда, саждага йиқиламан; бас, (Аллоҳ) мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (шу ҳолда) қолдиради. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — эшитилади (қабул қилинади); сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Бас, мен бошимни кўтараман ва Раббимни — Раббим менга ўргатадиган ҳамд билан — ҳамд айтаман. Сўнг шафоат қиламан; бас, (Аллоҳ) менга бир ҳадд (чегара) белгилайди. Мен уларни дўзахдан чиқараман ва жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтиб, саждага йиқиламан; бас, (Аллоҳ) мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (шу ҳолда) қолдиради. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Бас, мен бошимни кўтараман ва Раббимни — (Аллоҳ) менга ўргатадиган ҳамд билан — ҳамд айтаман. Сўнг шафоат қиламан; бас, (Аллоҳ) менга бир ҳадд белгилайди. Мен уларни дўзахдан чиқараман ва жаннатга киритаман — (ровий) деди: учинчисидами ёки тўртинчисидами — билмайман —. Сўнг мен: ‹Эй Раббим, дўзахда фақат Қуръон (ҳукми) ушлаб қолгандан бошқа ҳеч ким қолмади — яъни унга абадий қолиш вожиб бўлган (кишидан бошқа)› дейман», дедилар. Ибн Убайд ўз ривоятида: Қатода деди: «яъни унга абадий қолиш вожиб бўлган» деди.