Abu Dardo Uvaymir ibn Zayd

وَعَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَجْمَعِينَ كُلُّهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ أَرْسَلَ نَفَقَةً فِي سبيلِ الله وأقامَ فِي بيتِه فلَه بكلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ دِرْهَمٍ وَمَنْ غَزَا بِنَفْسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَنْفَقَ فِي وَجْهِهِ ذَلِكَ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ» . ثُمَّ تَلَا هذهِ الآيةَ: (واللَّهُ يُضاعفُ لمنْ يشاءُ) رَوَاهُ ابنُ مَاجَه

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida sarf-xarajat joʻnatib, oʻzi uyida qolsa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz dirham boʻladi. Kim esa Alloh yoʻlida oʻzi gʻazot qilib, oʻsha yoʻlda sarflasa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz ming dirham boʻladi», dedilar. Soʻng bu oyatni tilovat qildilar: {Alloh xohlagan kishiga koʻpaytirib beradi} (Baqara 261).Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида сарф-харажат жўнатиб, ўзи уйида қолса, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз дирҳам бўлади. Ким эса Аллоҳ йўлида ўзи ғазот қилиб, ўша йўлда сарфласа, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз минг дирҳам бўлади», дедилар. Сўнг бу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ хоҳлаган кишига кўпайтириб беради} (Бақара 261).

عَن كثير بن قيس قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فِي مَسْجِد دمشق فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا الدَّرْدَاءِ إِنِّي جِئْتُكَ مِنْ مَدِينَةِ الرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا جِئْتُ لِحَاجَةٍ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ الْعَالِمَ يسْتَغْفر لَهُ من فِي السَّمَوَات وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَالْحِيتَانُ فِي جَوْفِ الْمَاءِ وَإِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ وَإِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ وَإِنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا وَإِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَسَمَّاهُ التِّرْمِذِيُّ قَيْسَ بن كثير

Kasir ibn Qays aytadi: Men Dimashq masjidida Abud-Dardo (roziyallohu anhu) bilan oʻtirgan edim. Bir kishi uning oldiga kelib: «Ey Abud-Dardo, men sizning oldingizga Rasululloh ﷺdan rivoyat qilayotganingiz menga yetib kelgan bir hadis uchun Rasululloh ﷺ shahridan keldim. Boshqa biror hojat uchun kelmadim», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Kim ilm talab qilib bir yoʻlga kirsa, Alloh uni Jannat yoʻllaridan biriga soladi. Albatta, farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar. Albatta, olim uchun osmonlardagi va yerdagi (zotlar), hatto suv ichidagi baliqlar ham istigʻfor aytadilar. Albatta, olimning obid (toat-ibodatli kishi) ustidan fazli oʻn toʻrt kechalik toʻlin oyning qolgan yulduzlar ustidan fazli kabidir. Albatta, olimlar paygʻambarlarning vorislaridir. Albatta, paygʻambarlar na dinor, na dirham meros qoldirmadilar, balki ilmni meros qoldirdilar. Kim uni olsa, mukammal nasiba olibdi›», dedi.Касир ибн Қайс айтади: Мен Димашқ масжидида Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу) билан ўтирган эдим. Бир киши унинг олдига келиб: «Эй Абуд-Дардо, мен сизнинг олдингизга Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилаётганингиз менга етиб келган бир ҳадис учун Расулуллоҳ ﷺ шаҳридан келдим. Бошқа бирор ҳожат учун келмадим», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ким илм талаб қилиб бир йўлга кирса, Аллоҳ уни Жаннат йўлларидан бирига солади. Албатта, фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар. Албатта, олим учун осмонлардаги ва ердаги (зотлар), ҳатто сув ичидаги балиқлар ҳам истиғфор айтадилар. Албатта, олимнинг обид (тоат-ибодатли киши) устидан фазли ўн тўрт кечалик тўлин ойнинг қолган юлдузлар устидан фазли кабидир. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Албатта, пайғамбарлар на динор, на дирҳам мерос қолдирмадилар, балки илмни мерос қолдирдилар. Ким уни олса, мукаммал насиба олибди›», деди.

وَعَن ابْن مَسْعُودٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَهُ فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى لَهُ مِنْ سَامِعٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Bizdan biror narsani eshitib, uni eshitgani kabi yetkazgan kishini Alloh ravshan qilsin. Zero, koʻp yetkazilgan kishi eshitganidan koʻra uni yaxshiroq anglab olguvchidir», deb aytganlarini eshitdim. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Биздан бирор нарсани эшитиб, уни эшитгани каби етказган кишини Аллоҳ равшан қилсин. Зеро, кўп етказилган киши эшитганидан кўра уни яхшироқ англаб олгувчидир», деб айтганларини эшитдим. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " مَنْهُومَانِ لَا يَشْبَعَانِ: مَنْهُومٌ فِي الْعِلْمِ لَا يَشْبَعُ مِنْهُ وَمَنْهُومٌ فِي الدُّنْيَا لَا يَشْبَعُ مِنْهَا «. رَوَى الْبَيْهَقِيُّ الْأَحَادِيثَ الثَّلَاثَةَ فِي» شُعَبِ الْإِيمَانِ " وَقَالَ: قَالَ الْإِمَامُ أَحْمَدُ فِي حَدِيثِ أَبِي الدَّرْدَاءِ: هَذَا مَتْنٌ مَشْهُورٌ فِيمَا بَين النَّاس وَلَيْسَ لَهُ إِسْنَاد صَحِيح

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki ochkoʻz toʻymaydi: ilmga oʻch boʻlgan undan toʻymaydi, dunyoga oʻch boʻlgan undan toʻymaydi», dedilar. Bayhaqiy bu uchala hadisni «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan va Imom Ahmad Abu Dardoning hadisi haqida: «Bu odamlar orasida mashhur matndir, ammo uning sahih isnodi yoʻq», deganini keltirgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки очкўз тўймайди: илмга ўч бўлган ундан тўймайди, дунёга ўч бўлган ундан тўймайди», дедилар. Байҳақий бу учала ҳадисни «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган ва Имом Аҳмад Абу Дардонинг ҳадиси ҳақида: «Бу одамлар орасида машҳур матндир, аммо унинг саҳиҳ исноди йўқ», деганини келтирган.

وَعَنْ مَعْدَانَ بْنِ طَلْحَةَ قَالَ: لَقِيتُ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقلت: أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ أَعْمَلُهُ يُدْخِلُنِي اللَّهُ بِهِ الْجَنَّةَ فَسَكَتَ ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَسَكَتَ ثُمَّ سَأَلْتُهُ الثَّالِثَةَ فَقَالَ: سَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «عَلَيْكَ بِكَثْرَةِ السُّجُودِ لِلَّهِ فَإِنَّكَ لَا تَسْجُدُ لِلَّهِ سَجْدَةً إِلَّا رَفَعَكَ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْكَ بِهَا خَطِيئَةً» . قَالَ مَعْدَانُ: ثُمَّ لَقِيتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لِي مِثْلَ مَا قَالَ لِي ثَوْبَانُ. رَوَاهُ مُسلم

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Maʼdon ibn Abu Talha aytadi: Rasululloh ﷺ ning ozod qilgan quli Savbon bilan uchrashdim va: «Menga shunday bir amalni aytginki, uni qilsam, Alloh meni u sababli jannatga kiritsa», dedim, yoki: «Allohga eng suyukli amallarni (ayt)», dedim. (Savbon) jim qoldi. Soʻng undan (yana) soʻradim, jim qoldi. Soʻng uchinchi marta soʻradim. Shunda (u): «Buni Rasululloh ﷺ dan soʻragandim, (u zot): ‹Allohga koʻp sajda qilishni oʻzingga lozim tut. Zero, sen Allohga bir sajda qilsang, albatta, Alloh shu bilan seni bir daraja koʻtaradi va shu bilan sendan bir xatoni oʻchiradi›, dedilar», dedi. Maʼdon dedi: Soʻng Abud-Dardo bilan uchrashdim va undan soʻradim. U menga Savbon aytgan narsaning oʻxshashini aytdi.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Маъдон ибн Абу Талҳа айтади: Расулуллоҳ ﷺ нинг озод қилган қули Савбон билан учрашдим ва: «Менга шундай бир амални айтгинки, уни қилсам, Аллоҳ мени у сабабли жаннатга киритса», дедим, ёки: «Аллоҳга энг суюкли амалларни (айт)», дедим. (Савбон) жим қолди. Сўнг ундан (яна) сўрадим, жим қолди. Сўнг учинчи марта сўрадим. Шунда (у): «Буни Расулуллоҳ ﷺ дан сўрагандим, (у зот): ‹Аллоҳга кўп сажда қилишни ўзингга лозим тут. Зеро, сен Аллоҳга бир сажда қилсанг, албатта, Аллоҳ шу билан сени бир даража кўтаради ва шу билан сендан бир хатони ўчиради›, дедилар», деди. Маъдон деди: Сўнг Абуд-Дардо билан учрашдим ва ундан сўрадим. У менга Савбон айтган нарсанинг ўхшашини айтди.

وَعَن أم الدَّرْدَاء قَالَتْ: دَخَلَ عَلَيَّ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَهُوَ مُغْضَبٌ فَقُلْتُ: مَا أَغْضَبَكَ؟ قَالَ: وَاللَّهِ مَا أَعْرِفُ مِنْ أَمْرِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا إِلَّا أَنَّهُمْ يُصَلُّونَ جَمِيعًا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Solim (Ummu Dardodan) rivoyat qiladi: Men Ummu Dardoning shunday deganini eshitdim: «Abu Dardo achchiqlangan holda uyga kirdi. Men unga: ‹Seni nima achchiqlantirdi?› — dedim. U: ‹Allohga qasamki, men Muhammadning ummatini — jamoat namozini (oʻqish)dan boshqa — oʻsha yaxshi ishlarni (avval qilganlaridek) qilayotgan holda topmayapman›, — dedi». (Bu — Abu Dardoning soʻnggi kunlarida, Usmonning hukmronligi paytida boʻlgan edi.)Солим (Умму Дардодан) ривоят қилади: Мен Умму Дардонинг шундай деганини эшитдим: «Абу Дардо аччиқланган ҳолда уйга кирди. Мен унга: ‹Сени нима аччиқлантирди?› — дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен Муҳаммаднинг умматини — жамоат намозини (ўқиш)дан бошқа — ўша яхши ишларни (аввал қилганларидек) қилаётган ҳолда топмаяпман›, — деди». (Бу — Абу Дардонинг сўнгги кунларида, Усмоннинг ҳукмронлиги пайтида бўлган эди.)

وَعَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ قَالَتْ: سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يَقُولُ: سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ: يَا عِيسَى إِنِّي بَاعِثٌ مِنْ بَعْدِكَ أُمَّةً إِذَا أَصَابَهُمْ مَا يُحِبُّونَ حَمِدُوا اللَّهَ وَإِنْ أَصَابَهُمْ مَا يَكْرَهُونَ احْتَسَبُوا وَصَبَرُوا وَلَا حِلْمَ وَلَا عَقْلَ. فَقَالَ: يَا رَبِّ كَيْفَ يَكُونُ هَذَا لَهُمْ وَلَا حِلْمَ وَلَا عَقْلَ؟ قَالَ: أُعْطِيهِمْ مِنْ حِلْمِي وَعِلْمِي ". رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taborak va taolo: ‹Ey Iso, Men sendan keyin bir ummatni yuboruvchiman: ularga sevadigan narsalari yetsa, Allohga hamd aytadilar, yoqmaydigan narsa yetsa, (ajrini Allohdan umid qilib) sabr qiladilar. Holbuki ularda (kuchli) hilm ham, aql ham yoʻqdir›, dedi. (Iso): ‹Ey Robbim, ularda hilm ham, aql ham boʻlmasa, bu ularga qanday nasib etadi?› dedi. (Alloh): ‹Men ularga Oʻz hilmimdan va ilmimdan beraman›, dedi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таборак ва таоло: ‹Эй Исо, Мен сендан кейин бир умматни юборувчиман: уларга севадиган нарсалари етса, Аллоҳга ҳамд айтадилар, ёқмайдиган нарса етса, (ажрини Аллоҳдан умид қилиб) сабр қиладилар. Ҳолбуки уларда (кучли) ҳилм ҳам, ақл ҳам йўқдир›, деди. (Исо): ‹Эй Роббим, уларда ҳилм ҳам, ақл ҳам бўлмаса, бу уларга қандай насиб этади?› деди. (Аллоҳ): ‹Мен уларга Ўз ҳилмимдан ва илмимдан бераман›, деди», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ مَعْدَانَ بْنِ طَلْحَةَ أَنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ. قَالَ: فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَقُلْتُ: إِنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ حَدَّثَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ. قَالَ: صَدَقَ وَأَنَا صَبَبْتُ لَهُ وضوءه. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ والدارمي

Maʼdon ibn Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga aytib berdi: Rasululloh ﷺ qusdilar va roʻzalarini ochdilar. Maʼdon aytadi: Soʻng men Damashq masjidida Rasululloh ﷺning ozod qilingan quli Savbon (roziyallohu anhu)ni uchratdim va: «Abu Dardo menga Rasululloh ﷺ qusib, roʻzalarini ochganlarini aytib berdi», dedim. U: «Rost aytibdi, men u zot ﷺ uchun tahorat suvini quygan edim», dedi.Маъдон ибн Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга айтиб берди: Расулуллоҳ ﷺ қусдилар ва рўзаларини очдилар. Маъдон айтади: Сўнг мен Дамашқ масжидида Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилинган қули Савбон (розияллоҳу анҳу)ни учратдим ва: «Абу Дардо менга Расулуллоҳ ﷺ қусиб, рўзаларини очганларини айтиб берди», дедим. У: «Рост айтибди, мен у зот ﷺ учун таҳорат сувини қуйган эдим», деди.