حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، قَالَ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ، - وَقَالَ دَاوُدُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنَ الْفِطْرَةِ الْمَضْمَضَةَ وَالاِسْتِنْشَاقَ " . فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَزَادَ " وَالْخِتَانَ " . قَالَ " وَالاِنْتِضَاحَ " . وَلَمْ يَذْكُرِ " انْتِقَاصَ الْمَاءِ " . يَعْنِي الاِسْتِنْجَاءَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَالَ خَمْسٌ كُلُّهَا فِي الرَّأْسِ وَذَكَرَ فِيهَا الْفَرْقَ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُ حَدِيثِ حَمَّادٍ عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ وَمُجَاهِدٍ وَعَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ قَوْلُهُمْ وَلَمْ يَذْكُرُوا إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ . وَفِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَعَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ نَحْوُهُ وَذَكَرَ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَالْخِتَانَ .
Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻizni chayish va (burunga) suv tortish fitratdandir», — dedilar. Soʻng (roviy Oisha rivoyatiga) oʻxshash (hadis) zikr qildi, ammo «soqolni qoʻyish»ni eslamadi va «xatna (sunnat qilish)» hamda «(avratga) suv sepish»ni qoʻshib aytdi; «suv bilan istinjo qilish»ni esa eslamadi. Abu Dovud aytdi: Bunga oʻxshash (rivoyat) Ibn Abbosdan ham keltirilgan; u beshtani aytib, hammasini boshga (oid) deb sanagan, ulardan biri — sochni (oʻrtadan) ajratish; soqolni qoʻyishni eslamagan. Abu Dovud aytdi: Hammodning hadisiga oʻxshash (soʻzlar) Talq ibn Habib, Mujohid va Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniydan ularning oʻz soʻzlari sifatida (Paygʻambar ﷺ ga nisbat berilmay) rivoyat qilingan; ular ham soqolni qoʻyishni eslamaganlar. Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Maryamning Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺ dan (qilgan) rivoyatida esa «soqolni qoʻyish» (soʻzi) bor. Ibrohim an-Naxaʼiydan ham shunga oʻxshash (rivoyat) kelgan; u «soqolni qoʻyish» va «xatna»ni eslagan.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғизни чайиш ва (бурунга) сув тортиш фитратдандир», — дедилар. Сўнг (ровий Оиша ривоятига) ўхшаш (ҳадис) зикр қилди, аммо «соқолни қўйиш»ни эсламади ва «хатна (суннат қилиш)» ҳамда «(авратга) сув сепиш»ни қўшиб айтди; «сув билан истинжо қилиш»ни эса эсламади. Абу Довуд айтди: Бунга ўхшаш (ривоят) Ибн Аббосдан ҳам келтирилган; у бештани айтиб, ҳаммасини бошга (оид) деб санаган, улардан бири — сочни (ўртадан) ажратиш; соқолни қўйишни эсламаган. Абу Довуд айтди: Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшаш (сўзлар) Талқ ибн Ҳабиб, Мужоҳид ва Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан уларнинг ўз сўзлари сифатида (Пайғамбар ﷺ га нисбат берилмай) ривоят қилинган; улар ҳам соқолни қўйишни эсламаганлар. Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Марямнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺ дан (қилган) ривоятида эса «соқолни қўйиш» (сўзи) бор. Иброҳим ан-Нахаъийдан ҳам шунга ўхшаш (ривоят) келган; у «соқолни қўйиш» ва «хатна»ни эслаган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَاءُ مِنَ الْمَاءِ " . وَكَانَ أَبُو سَلَمَةَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Gʻusl) suvi (faqat maniy) suvidan (chiqsa lozim)», — dedilar. Abu Salama ham shunga amal qilar edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Ғусл) суви (фақат маний) сувидан (чиқса лозим)», — дедилар. Абу Салама ҳам шунга амал қилар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ زَادَ " وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْكُلَ وَهُوَ جُنُبٌ غَسَلَ يَدَيْهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ فَجَعَلَ قِصَّةَ الأَكْلِ قَوْلَ عَائِشَةَ مَقْصُورًا وَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ عَنِ الزُّهْرِيِّ كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ عَنْ عُرْوَةَ أَوْ أَبِي سَلَمَةَ وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ .
Bu hadis Zuhriydan oʻz sanadi va shu maʼnoda rivoyat qilingan; (roviy) unga: «Agar junub holatda ovqatlanmoqchi boʻlsalar, ikkala qoʻllarini yuvar edilar», — deb qoʻshgan. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Vahb Yunusdan rivoyat qilib, ovqatlanish qissasini (faqat) Oishaning soʻzi qilib (Paygʻambar ﷺ ga nisbat bermay) keltirgan. Solih ibn Abul-Axzar buni Zuhriydan Ibn Muborak aytganidek rivoyat qilgan, faqat u «Urvadan yoki Abu Salamadan» degan. Avzoiy esa Yunusdan, u Zuhriydan, u Paygʻambar ﷺ dan — Ibn Muborak aytganidek rivoyat qilgan.Бу ҳадис Зуҳрийдан ўз санади ва шу маънода ривоят қилинган; (ровий) унга: «Агар жунуб ҳолатда овқатланмоқчи бўлсалар, иккала қўлларини ювар эдилар», — деб қўшган. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Ваҳб Юнусдан ривоят қилиб, овқатланиш қиссасини (фақат) Оишанинг сўзи қилиб (Пайғамбар ﷺ га нисбат бермай) келтирган. Солиҳ ибн Абул-Ахзар буни Зуҳрийдан Ибн Муборак айтганидек ривоят қилган, фақат у «Урвадан ёки Абу Саламадан» деган. Авзоий эса Юнусдан, у Зуҳрийдан, у Пайғамбар ﷺ дан — Ибн Муборак айтганидек ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِي أَوَّلِهِ فَكَبَّرَ . وَقَالَ فِي آخِرِهِ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ " إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنِّي كُنْتُ جُنُبًا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ فَلَمَّا قَامَ فِي مُصَلاَّهُ وَانْتَظَرْنَا أَنْ يُكَبِّرَ انْصَرَفَ ثُمَّ قَالَ " كَمَا أَنْتُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ وَابْنُ عَوْنٍ وَهِشَامٌ عَنْ مُحَمَّدٍ مُرْسَلاً عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَبَّرَ ثُمَّ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْقَوْمِ أَنِ اجْلِسُوا فَذَهَبَ فَاغْتَسَلَ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَبَّرَ فِي صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ حَدَّثَنَاهُ مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَبَّرَ .
Bu hadis Hammod ibn Salamadan oʻz sanadi va shu maʼnoda rivoyat qilingan; (roviy) uning avvalida: «(U zot) takbir aytdilar», — degan; oxirida esa: «Namozni tugatganlarida: ‹Men faqat bir insonman, men junub edim›, — dedilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Buni Zuhriy Abu Salama ibn Abdurahmondan, u Abu Hurayradan rivoyat qilib: «U zot namozgohlarida turganlarida — biz takbir aytishlarini kutib turardik — (orqaga) qaytdilar, soʻng: ‹Qanday boʻlsangiz, shunday (turing)›, — dedilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Buni Ayyub, Ibn Avn va Hishom Muhammaddan, u Paygʻambar ﷺ dan mursal qilib rivoyat qilishgan; (unda): «U zot takbir aytdilar, soʻng qoʻllari bilan odamlarga ‹oʻtiring› deb ishora qildilar va borib gʻusl qildilar», — degan. Buni Molik ham Ismoil ibn Abu Hakimdan, u Ato ibn Yasordan: «Rasululloh ﷺ namozda takbir aytdilar», — deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Buni bizga Muslim ibn Ibrohim ham Abondan, u Yahyodan, u Robiʼ ibn Muhammaddan, u Paygʻambar ﷺ dan — «u zot takbir aytdilar», deb rivoyat qildi.Бу ҳадис Ҳаммод ибн Саламадан ўз санади ва шу маънода ривоят қилинган; (ровий) унинг аввалида: «(У зот) такбир айтдилар», — деган; охирида эса: «Намозни тугатганларида: ‹Мен фақат бир инсонман, мен жунуб эдим›, — дедилар», — деган. Абу Довуд айтди: Буни Зуҳрий Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб: «У зот намозгоҳларида турганларида — биз такбир айтишларини кутиб турардик — (орқага) қайтдилар, сўнг: ‹Қандай бўлсангиз, шундай (туринг)›, — дедилар», — деган. Абу Довуд айтди: Буни Айюб, Ибн Авн ва Ҳишом Муҳаммаддан, у Пайғамбар ﷺ дан мурсал қилиб ривоят қилишган; (унда): «У зот такбир айтдилар, сўнг қўллари билан одамларга ‹ўтиринг› деб ишора қилдилар ва бориб ғусл қилдилар», — деган. Буни Молик ҳам Исмоил ибн Абу Ҳакимдан, у Ато ибн Ясордан: «Расулуллоҳ ﷺ намозда такбир айтдилар», — деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Буни бизга Муслим ибн Иброҳим ҳам Абондан, у Яҳёдан, у Робиъ ибн Муҳаммаддан, у Пайғамбар ﷺ дан — «у зот такбир айтдилар», деб ривоят қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ الأَنْصَارِيَّةَ، - وَهِيَ أُمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ - قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ أَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ إِذَا رَأَتْ فِي النَّوْمِ مَا يَرَى الرَّجُلُ أَتَغْتَسِلُ أَمْ لاَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ فَلْتَغْتَسِلْ إِذَا وَجَدَتِ الْمَاءَ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْبَلْتُ عَلَيْهَا فَقُلْتُ أُفٍّ لَكِ وَهَلْ تَرَى ذَلِكَ الْمَرْأَةُ فَأَقْبَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " تَرِبَتْ يَمِينُكِ يَا عَائِشَةُ وَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَى عُقَيْلٌ وَالزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ عَنْ مَالِكٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَوَافَقَ الزُّهْرِيَّ مُسَافِعٌ الْحَجَبِيُّ قَالَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَأَمَّا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ فَقَالَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym al-Ansoriya — u Anas ibn Molikning onasidir — : «Yo Rasululloh, albatta Alloh azza va jalla haq (ni aytish)dan uyalmaydi. Aytingchi, ayol uyqusida erkak koʻradigan (tush)ni koʻrsa, gʻusl qiladimi yoki yoʻqmi?» — dedi. Oisha aytadi: Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ha; agar (maniy) suvini topsa, gʻusl qilsin», — dedilar. Oisha aytadi: Men unga yuzlanib: «Uf senga! Ayol (ham) shuni koʻradimi?» — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga yuzlanib: «Qoʻling tuproqqa belansin, ey Oisha! (Bolaning onasiga) oʻxshashligi qayerdan boʻlardi?» — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Uqayl, Zubaydiy, Yunus va Zuhriyning jiyani ham Zuhriydan, Ibrohim ibn Abul-Vazir esa Molikdan, u Zuhriydan shunday rivoyat qilishgan. Zuhriyga Musofiʼ al-Hajabiy ham muvofiq boʻlib, «Urvadan, u Oishadan» degan. Hishom ibn Urva esa: «Urvadan, u Zaynab binti Abu Salamadan, u Umm Salamadan: ‹Umm Sulaym Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldi›», — degan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм ал-Ансория — у Анас ибн Моликнинг онасидир — : «Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳ азза ва жалла ҳақ (ни айтиш)дан уялмайди. Айтингчи, аёл уйқусида эркак кўрадиган (туш)ни кўрса, ғусл қиладими ёки йўқми?» — деди. Оиша айтади: Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ҳа; агар (маний) сувини топса, ғусл қилсин», — дедилар. Оиша айтади: Мен унга юзланиб: «Уф сенга! Аёл (ҳам) шуни кўрадими?» — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга юзланиб: «Қўлинг тупроққа белансин, эй Оиша! (Боланинг онасига) ўхшашлиги қаердан бўларди?» — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Уқайл, Зубайдий, Юнус ва Зуҳрийнинг жияни ҳам Зуҳрийдан, Иброҳим ибн Абул-Вазир эса Моликдан, у Зуҳрийдан шундай ривоят қилишган. Зуҳрийга Мусофиъ ал-Ҳажабий ҳам мувофиқ бўлиб, «Урвадан, у Оишадан» деган. Ҳишом ибн Урва эса: «Урвадан, у Зайнаб бинти Абу Саламадан, у Умм Саламадан: ‹Умм Сулайм Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келди›», — деган.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، - وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ - عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فُلاَنًا الأَسْلَمِيَّ وَبَعَثَ مَعَهُ بِثَمَانَ عَشْرَةَ بَدَنَةً فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ أُزْحِفَ عَلَىَّ مِنْهَا شَىْءٌ قَالَ " تَنْحَرُهَا ثُمَّ تَصْبُغُ نَعْلَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اضْرِبْهَا عَلَى صَفْحَتِهَا وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ " . أَوْ قَالَ " مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الَّذِي تَفَرَّدَ بِهِ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَوْلُهُ " وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ عَبْدِ الْوَارِثِ " ثُمَّ اجْعَلْهُ عَلَى صَفْحَتِهَا " . مَكَانَ " اضْرِبْهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ يَقُولُ إِذَا أَقَمْتَ الإِسْنَادَ وَالْمَعْنَى كَفَاكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aslam qabilasidan boʻlgan falon kishini (Makkaga) yubordilar va u bilan birga oʻn sakkizta qurbonlik tuyasi joʻnatdilar. (U kishi) soʻradi: «Agar ulardan biri (yoʻlda) holdan toysa, nima qilay?» U zot: «Uni soʻyib, soʻngra naʼlini (boʻyniga osilgan belgisini) qoniga botir. Soʻng uni boʻynining bir tomoniga sur. Undan na sen, na hamrohlaringdan biror kishi yemasin», dedilar — yoki «hamsafarlaringdan biror kishi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu hadisdagi «Undan na sen, na hamsafarlaringdan biror kishi yemasin», degan soʻzi bilan u (roviy) yagona qolgan (boshqa rivoyatlar bunda unga qoʻshilmagan). Abdulvoris hadisida esa «uni boʻyniga sur» soʻzi oʻrnida «soʻngra uni boʻynining bir tomoniga qoʻy», deyilgan. Abu Dovud aytadi: Men Abu Salamani: «Isnod va maʼno toʻgʻri boʻlsa, senga shu kifoya», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аслам қабиласидан бўлган фалон кишини (Маккага) юбордилар ва у билан бирга ўн саккизта қурбонлик туяси жўнатдилар. (У киши) сўради: «Агар улардан бири (йўлда) ҳолдан тойса, нима қилай?» У зот: «Уни сўйиб, сўнгра наълини (бўйнига осилган белгисини) қонига ботир. Сўнг уни бўйнининг бир томонига сур. Ундан на сен, на ҳамроҳларингдан бирор киши емасин», дедилар — ёки «ҳамсафарларингдан бирор киши», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу ҳадисдаги «Ундан на сен, на ҳамсафарларингдан бирор киши емасин», деган сўзи билан у (ровий) ягона қолган (бошқа ривоятлар бунда унга қўшилмаган). Абдулворис ҳадисида эса «уни бўйнига сур» сўзи ўрнида «сўнгра уни бўйнининг бир томонига қўй», дейилган. Абу Довуд айтади: Мен Абу Саламани: «Иснод ва маъно тўғри бўлса, сенга шу кифоя», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي أُخْتِي قَالَ " فَأَفْعَلُ مَاذَا " . قَالَتْ فَتَنْكِحُهَا . قَالَ " أُخْتَكِ " . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " أَوَتُحِبِّينَ ذَاكَ " . قَالَتْ لَسْتُ بِمُخْلِيَةٍ بِكَ وَأَحَبُّ مَنْ شَرَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي . قَالَ " فَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي " . قَالَتْ فَوَاللَّهِ لَقَدْ أُخْبِرْتُ أَنَّكَ تَخْطُبُ دُرَّةَ - أَوْ ذَرَّةَ شَكَّ زُهَيْرٌ - بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ . قَالَ " بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ " . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " أَمَا وَاللَّهِ لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حِجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَاهَا ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ " .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Umm Habiba (roziyallohu anho): «Ey Rasululloh, mening singlimga (uylanishga) ragʻbatingiz bormi?» dedi. U zot: «Nima qilay?» dedilar. U: «Unga uylansangiz», dedi. U zot: «Singlinggami?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sen buni yoqtirasanmi?» dedilar. U: «Men sizga yolgʻiz xotin emasman (boshqa kundoshlarim bor), shu yaxshilikda menga sherik boʻladiganlarning eng yoqimlisi mening singlim boʻlishini istayman», dedi. U zot: «Albatta, u menga halol emas», dedilar. U: «Vallohi, menga sizning Abu Salamaning qizi Durra — yoki Zarra, buni roviy Zuhayr shubha qildi — ni xostgorlik qilayotganingiz xabar berilgan edi», dedi. U zot: «Umm Salamaning qizinimi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ogoh boʻl, vallohi, agar u mening tarbiyamdagi oʻgay qizim boʻlmaganida ham, menga halol boʻlmas edi. Chunki u mening sut akamning qizidir — meni va uning otasini Suvayba emizgan. Shunday ekan, menga qizlaringiz va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо): «Эй Расулуллоҳ, менинг синглимга (уйланишга) рағбатингиз борми?» деди. У зот: «Нима қилай?» дедилар. У: «Унга уйлансангиз», деди. У зот: «Синглинггами?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сен буни ёқтирасанми?» дедилар. У: «Мен сизга ёлғиз хотин эмасман (бошқа кундошларим бор), шу яхшиликда менга шерик бўладиганларнинг энг ёқимлиси менинг синглим бўлишини истайман», деди. У зот: «Албатта, у менга ҳалол эмас», дедилар. У: «Валлоҳи, менга сизнинг Абу Саламанинг қизи Дурра — ёки Зарра, буни ровий Зуҳайр шубҳа қилди — ни хостгорлик қилаётганингиз хабар берилган эди», деди. У зот: «Умм Саламанинг қизиними?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Огоҳ бўл, валлоҳи, агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, менга ҳалол бўлмас эди. Чунки у менинг сут акамнинг қизидир — мени ва унинг отасини Сувайба эмизган. Шундай экан, менга қизларингиз ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар.
وَصَارَ قَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ فِيمَا حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، - وَهَذَا حَدِيثُ أَحْمَدَ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِيَاسٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَأَبَا، هُرَيْرَةَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ سُئِلُوا عَنِ الْبِكْرِ، يُطَلِّقُهَا زَوْجُهَا ثَلاَثًا فَكُلُّهُمْ قَالُوا لاَ تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ أَنَّهُ شَهِدَ هَذِهِ الْقِصَّةَ حِينَ جَاءَ مُحَمَّدُ بْنُ إِيَاسِ بْنِ الْبُكَيْرِ إِلَى ابْنِ الزُّبَيْرِ وَعَاصِمِ بْنِ عُمَرَ فَسَأَلَهُمَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالاَ اذْهَبْ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ فَإِنِّي تَرَكْتُهُمَا عِنْدَ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - ثُمَّ سَاقَ هَذَا الْخَبَرَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ هُوَ أَنَّ الطَّلاَقَ الثَّلاَثَ تَبِينُ مِنْ زَوْجِهَا مَدْخُولاً بِهَا وَغَيْرَ مَدْخُولٍ بِهَا لاَ تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ هَذَا مِثْلُ خَبَرِ الصَّرْفِ قَالَ فِيهِ ثُمَّ إِنَّهُ رَجَعَ عَنْهُ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ .
Abu Dovud aytdi: Ibn Abbosning soʻzi quyidagi (rivoyat)da boʻldi: Bizga Ahmad ibn Solih va Muhammad ibn Yahyo aytdi — bu Ahmadning hadisi —, ikkovi: bizga Abdurazzoq, u Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avf va Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbondan, ular Muhammad ibn Iyosdan rivoyat qilishdiki, Ibn Abbos, Abu Hurayra va Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdan eri uni uch marta taloq qilgan boqira (qiz) haqida soʻralganda, ularning barchasi: «U boshqa bir erga tegmaguncha unga halol boʻlmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Molik Yahyo ibn Saiddan, u Bukayr ibn al-Ashajjdan, u Muoviya ibn Abu Ayyoshdan rivoyat qildiki, u bu voqeani — Muhammad ibn Iyos ibn al-Bukayr Ibnuz-Zubayr va Osim ibn Umarning oldiga kelib, ulardan shu haqda soʻraganda — guvoh boʻldi. Ular ikkisi: «Ibn Abbos va Abu Hurayraning oldiga bor, men ularni Oisha (roziyallohu anho)ning huzurida qoldirib kelgan edim», dedilar. Soʻng u bu xabarni keltirdi. Abu Dovud aytdi: Ibn Abbosning soʻzi shuki, uch taloq xotinni eridan — qoʻshilgan boʻlsin yoki qoʻshilmagan boʻlsin — ajratadi, u boshqa bir erga tegmaguncha eriga halol boʻlmaydi. Bu sarf (pul almashtirish) xabariga oʻxshaydi — unda (rivoyatchi): Soʻng u (yaʼni Ibn Abbos) bundan qaytdi, dedi.Абу Довуд айтди: Ибн Аббоснинг сўзи қуйидаги (ривоят)да бўлди: Бизга Аҳмад ибн Солиҳ ва Муҳаммад ибн Яҳё айтди — бу Аҳмаднинг ҳадиси —, иккови: бизга Абдураззоқ, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмон ибн Авф ва Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбондан, улар Муҳаммад ибн Иёсдан ривоят қилишдики, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан эри уни уч марта талоқ қилган боқира (қиз) ҳақида сўралганда, уларнинг барчаси: «У бошқа бир эрга тегмагунча унга ҳалол бўлмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Молик Яҳё ибн Саиддан, у Букайр ибн ал-Ашажждан, у Муовия ибн Абу Айёшдан ривоят қилдики, у бу воқеани — Муҳаммад ибн Иёс ибн ал-Букайр Ибнуз-Зубайр ва Осим ибн Умарнинг олдига келиб, улардан шу ҳақда сўраганда — гувоҳ бўлди. Улар иккиси: «Ибн Аббос ва Абу Ҳурайранинг олдига бор, мен уларни Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида қолдириб келган эдим», дедилар. Сўнг у бу хабарни келтирди. Абу Довуд айтди: Ибн Аббоснинг сўзи шуки, уч талоқ хотинни эридан — қўшилган бўлсин ёки қўшилмаган бўлсин — ажратади, у бошқа бир эрга тегмагунча эрига ҳалол бўлмайди. Бу сарф (пул алмаштириш) хабарига ўхшайди — унда (ривоятчи): Сўнг у (яъни Ибн Аббос) бундан қайтди, деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ يَعْنِي بِالْعَرَقِ زَنْبِيلاً يَأْخُذُ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا .
Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U araq bilan oʻn besh soʻni sigʻdiradigan savatni nazarda tutadi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У арақ билан ўн беш сўни сиғдирадиган саватни назарда тутади.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَرْسَلَ مَرْوَانُ إِلَى فَاطِمَةَ فَسَأَلَهَا فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَمَّرَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - يَعْنِي عَلَى بَعْضِ الْيَمَنِ - فَخَرَجَ مَعَهُ زَوْجُهَا فَبَعَثَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ لَهَا وَأَمَرَ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ أَنْ يُنْفِقَا عَلَيْهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً . فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ نَفَقَةَ لَكِ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَامِلاً " . وَاسْتَأْذَنَتْهُ فِي الاِنْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا فَقَالَتْ أَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلاَ يُبْصِرُهَا فَلَمْ تَزَلْ هُنَاكَ حَتَّى مَضَتْ عِدَّتُهَا فَأَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنَ امْرَأَةٍ فَسَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا ذَلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى { فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ } حَتَّى { لاَ تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا } قَالَتْ فَأَىُّ أَمْرٍ يَحْدُثُ بَعْدَ الثَّلاَثِ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَأَمَّا الزُّبَيْدِيُّ فَرَوَى الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثَ عُبَيْدِ اللَّهِ بِمَعْنَى مَعْمَرٍ وَحَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ بِمَعْنَى عُقَيْلٍ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ حَدَّثَهُ بِمَعْنًى دَلَّ عَلَى خَبَرِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حِينَ قَالَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ .
Ubaydulloh (rahimahulloh) aytdi: Marvon Fotima(ning oldi)ga (Qabiysani) yuborib, undan (bu ish haqida) soʻradi. U (Marvonga) xabar berib, oʻzi Abu Hafsning nikohida boʻlganini aytdi. Nabiy ﷺ Ali ibn Abu Tolibni — yaʼni Yamanning baʼzi (qismi)ga — amir qilib tayinlagan edilar. Uning eri ham u bilan (birga) chiqib ketdi va (yoʻldan) unga oʻzida qolgan (oxirgi) bir taloqni yubordi hamda Ayyosh ibn Abu Rabiya va Horis ibn Hishomga unga nafaqa berishlarini buyurdi. Ular ikkovlari: «Ollohga qasamki, agar homilador boʻlmasa, unga nafaqa yoʻq», dedilar. Shunda u Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Sen homilador boʻlmasang, senga nafaqa yoʻq», dedilar. U koʻchib oʻtishga (uydan chiqishga) izn soʻradi, u zot unga izn berdilar. U: «Qayerga koʻchib oʻtay, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Ibn Ummi Maktumning oldiga», dedilar. U koʻr edi, (Fotima) uning oldida kiyimlarini yechar, u esa uni koʻrmas edi. U iddasi tugaguncha oʻsha yerda turdi. Soʻngra Nabiy ﷺ uni Usomaga nikohlab berdilar. Qabiysa Marvonning oldiga qaytib, unga bu haqda xabar berdi. Marvon: «Biz bu hadisni faqat bir ayoldan eshitdik, shu sababli biz odamlar amal qilib turgan ishonchli (yoʻl)ni tutamiz», dedi. Fotimaga bu (gap) yetib borganda u: «Mening bilan sizlarning oraingizda Ollohning Kitobi (hakam) boʻlsin», dedi. Olloh taolo: {Ularni iddalarini (kuzatib) taloq qilinglar} deb, toki {(Ey Paygʻambar,) bilmaysan, ehtimol Olloh shundan keyin (yana) bir ishni paydo qilar} (degan oyatgacha aytdi. Soʻngra Fotima): «Uch (taloq)dan keyin yana qanday ish paydo boʻlardi?» dedi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Yunus Zuhriydan rivoyat qilgan. Zubaydiy esa har ikkala hadisni — Ubaydullohning hadisini Maʼmarning maʼnosida, Abu Salamaning hadisini esa Uqaylning maʼnosida — rivoyat qilgan. Buni Muhammad ibn Ishoq Zuhriydan, Qabiysa ibn Zuʼayb unga hadis aytib bergani (haqida) rivoyat qilgan boʻlib, (bu rivoyat) Ubaydulloh ibn Abdulloh xabariga dalolat qiladi, chunki u: «Qabiysa Marvonning oldiga qaytib, unga bu haqda xabar berdi», degan.Убайдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Марвон Фотима(нинг олди)га (Қабийсани) юбориб, ундан (бу иш ҳақида) сўради. У (Марвонга) хабар бериб, ўзи Абу Ҳафснинг никоҳида бўлганини айтди. Набий ﷺ Али ибн Абу Толибни — яъни Яманнинг баъзи (қисми)га — амир қилиб тайинлаган эдилар. Унинг эри ҳам у билан (бирга) чиқиб кетди ва (йўлдан) унга ўзида қолган (охирги) бир талоқни юборди ҳамда Айёш ибн Абу Рабия ва Ҳорис ибн Ҳишомга унга нафақа беришларини буюрди. Улар икковлари: «Оллоҳга қасамки, агар ҳомиладор бўлмаса, унга нафақа йўқ», дедилар. Шунда у Набий ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Сен ҳомиладор бўлмасанг, сенга нафақа йўқ», дедилар. У кўчиб ўтишга (уйдан чиқишга) изн сўради, у зот унга изн бердилар. У: «Қаерга кўчиб ўтай, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ибн Умми Мактумнинг олдига», дедилар. У кўр эди, (Фотима) унинг олдида кийимларини ечар, у эса уни кўрмас эди. У иддаси тугагунча ўша ерда турди. Сўнгра Набий ﷺ уни Усомага никоҳлаб бердилар. Қабийса Марвоннинг олдига қайтиб, унга бу ҳақда хабар берди. Марвон: «Биз бу ҳадисни фақат бир аёлдан эшитдик, шу сабабли биз одамлар амал қилиб турган ишончли (йўл)ни тутамиз», деди. Фотимага бу (гап) етиб борганда у: «Менинг билан сизларнинг ораингизда Оллоҳнинг Китоби (ҳакам) бўлсин», деди. Оллоҳ таоло: {Уларни иддаларини (кузатиб) талоқ қилинглар} деб, токи {(Эй Пайғамбар,) билмайсан, эҳтимол Оллоҳ шундан кейин (яна) бир ишни пайдо қилар} (деган оятгача айтди. Сўнгра Фотима): «Уч (талоқ)дан кейин яна қандай иш пайдо бўларди?» деди. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Юнус Зуҳрийдан ривоят қилган. Зубайдий эса ҳар иккала ҳадисни — Убайдуллоҳнинг ҳадисини Маъмарнинг маъносида, Абу Саламанинг ҳадисини эса Уқайлнинг маъносида — ривоят қилган. Буни Муҳаммад ибн Ишоқ Зуҳрийдан, Қабийса ибн Зуъайб унга ҳадис айтиб бергани (ҳақида) ривоят қилган бўлиб, (бу ривоят) Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ хабарига далолат қилади, чунки у: «Қабийса Марвоннинг олдига қайтиб, унга бу ҳақда хабар берди», деган.