Abdulaziz ibn Muhammad ibn Ibrohim ibn Saʼdulloh ibn Jamoa ibn Saxr al-Kinoniy ash-Shofiʼiy
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
694-yil muharram oyining oʻn toʻqqizinchisida tugʻilgan; Umar ibn al-Qavvos va Abu-l-Fazl ibn Asokirning majlisiga olib borilgan, ad-Dimyotiy va uning tabaqasi kabi bir jamoa unga ijoza bergan va shayxlarining soni bir ming uch yuz kishiga yetgan. Fiqhni otasiga oʻqigan, Aloʼuddin al-Bojiy va Abu Hayyondan olgan; 754-yildan oʻlgunicha dars bergan. Xulqi goʻzal, fazilatlari koʻp edi; az-Zahabiy: «Eshitdi, tiboqlarni yozdi va bu ishga eʼtibor berdi», deydi. 728-yilda Misr diyorining qoziligini olib, uni iffat bilan boshqargan va 754-yilda oʻzini ozod qilib, hajga izn soʻragunicha shunday davom etgan; davlat amirlari qozilikka qaytgunicha qoʻymagan. Keyin davlat ulugʻlaridan biri shariy ishlarda unga qarshilik qilgani uchun 766-yilda oʻzini ozod qilgan va yengida bir sharafli mushafni koʻtarib, u bilan sultonga vosita qilgan — sulton uni ozod etgan. Bir necha joyda dars berishda davom etgan, soʻng haj qilib mujovir boʻlgan. Asarlari bor — Ibn Rofiʼ: «Mazhab boʻyicha bir narsa toʻpladi, katta va kichik manosikni tuzdi, ar-Rofiʼiyning hadislarini taxrij qildi va «al-Minhoj»ning baʼzi joylari haqida soʻzladi», deydi. al-Isnaviy «at-Tabaqot»da: «Ilm ichida oʻsdi, dars berdi, fatvo berdi, goʻzal asarlar tasnif qildi, yangi jomeʼda xutba oʻqidi va qozilikda yaxshi siyrat tutdi; suhbati yaxshi, xati tez, koʻksi sof, ilm ahlini sevuvchi, oʻziga yetgan ishlarda qattiq turuvchi edi; javobda shoshqaloqligi bor edi va unda zukkolik yoʻq edi — ishlarining koʻpi yaxshilik yoki yomonlik bilan vositachilik qilgan kishiga qarab boʻlardi», degan. Ibn Hajar: «Unda aybga qoʻyiladigan narsa yoʻq edi, faqat fiqhda mohir emasdi», deydi. U ikki Haramning birida, qozilikdan ozod holda oʻlishni orzu qilardi va orzusiga yetdi: haj qilib mujovir boʻlgan va 767-yilda Makkada vafot etib, al-Hajunda dafn qilingan. Qozilikka qaytishi uchun unga shu qadar qistalganki, amirlar va mazhablar qozilari kelib, har yoʻl bilan koʻndirmoqchi boʻlishgan, u esa rad etishda qatʼiy turib, qaytmasligiga ogʻir qasamlar ichgan — ash-Shavkoniy: «Uning bu ishiga tasanno!» deydi.694-йил муҳаррам ойининг ўн тўққизинчисида туғилган; Умар ибн ал-Қаввос ва Абу-л-Фазл ибн Асокирнинг мажлисига олиб борилган, ад-Димётий ва унинг табақаси каби бир жамоа унга ижоза берган ва шайхларининг сони бир минг уч юз кишига етган. Фиқҳни отасига ўқиган, Алўуддин ал-Божий ва Абу Ҳайёндан олган; 754-йилдан ўлгунича дарс берган. Хулқи гўзал, фазилатлари кўп эди; аз-Заҳабий: «Эшитди, тибоқларни ёзди ва бу ишга эътибор берди», дейди. 728-йилда Миср диёрининг қозилигини олиб, уни иффат билан бошқарган ва 754-йилда ўзини озод қилиб, ҳажга изн сўрагунича шундай давом этган; давлат амирлари қозиликка қайтгунича қўймаган. Кейин давлат улуғларидан бири шарий ишларда унга қаршилик қилгани учун 766-йилда ўзини озод қилган ва енгида бир шарафли мушафни кўтариб, у билан султонга восита қилган — султон уни озод этган. Бир неча жойда дарс беришда давом этган, сўнг ҳаж қилиб мужовир бўлган. Асарлари бор — Ибн Рофиъ: «Мазҳаб бўйича бир нарса тўплади, катта ва кичик маносикни тузди, ар-Рофиъийнинг ҳадисларини тахриж қилди ва «ал-Минҳож»нинг баъзи жойлари ҳақида сўзлади», дейди. ал-Иснавий «ат-Табақот»да: «Илм ичида ўсди, дарс берди, фатво берди, гўзал асарлар тасниф қилди, янги жомеъда хутба ўқиди ва қозиликда яхши сийрат тутди; суҳбати яхши, хати тез, кўкси соф, илм аҳлини севувчи, ўзига етган ишларда қаттиқ турувчи эди; жавобда шошқалоқлиги бор эди ва унда зукколик йўқ эди — ишларининг кўпи яхшилик ёки ёмонлик билан воситачилик қилган кишига қараб бўларди», деган. Ибн Ҳажар: «Унда айбга қўйиладиган нарса йўқ эди, фақат фиқҳда моҳир эмасди», дейди. У икки Ҳарамнинг бирида, қозиликдан озод ҳолда ўлишни орзу қиларди ва орзусига етди: ҳаж қилиб мужовир бўлган ва 767-йилда Маккада вафот этиб, ал-Ҳажунда дафн қилинган. Қозиликка қайтиши учун унга шу қадар қисталганки, амирлар ва мазҳаблар қозилари келиб, ҳар йўл билан кўндирмоқчи бўлишган, у эса рад этишда қатъий туриб, қайтмаслигига оғир қасамлар ичган — аш-Шавконий: «Унинг бу ишига тасанно!» дейди.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Olti yuz toʻqson toʻrtinchi yil muharram oyining oʻn toʻqqizinchi kunida tugʻilgan. Kichikligida Umar ibn al-Qavvos va Abul-Fazl ibn Asokirning majlislariga olib borilgan, ad-Dimyotiy va uning tabaqasidagilar unga ijoza berishgan; shayxlarining soni bir ming uch yuz kishiga yetgan. Fiqhni otasidan oʻqigan, Alouddin al-Bojiy va Abu Hayyondan olgan; yetti yuz ellik toʻrtinchi yildan vafotigacha dars bergan. Chiroyli axloqli, fazilati koʻp kishi edi; az-Zahabiy: «Eshitdi, tabaqotni yozdi va bu ishga eʼtibor berdi», deydi. Yetti yuz yigirma sakkizinchi yilda Misr diyorida qozi qilinib, uni iffat bilan bajargan; yetti yuz ellik toʻrtinchi yilda oʻzini qozilikdan chetlatib haj izmini soʻragan, lekin davlat amirlari uni qaytadan qozilikka qaytargan; soʻng davlatning ayrim kattalari sharʼiy ishlarda unga qarshilik qilgani uchun yetti yuz oltmish oltinchi yilda yana oʻzini chetlatgan va yengida bir sharif mushaf koʻtarib sulton huzuriga vosita qilgach, u ham uni bu ishdan ozod qilgan; keyin bir necha joyda dars berib, haj qilib mujovir boʻlgan. Ibn Rofiʼ: mazhab boʻyicha bir narsa toʻplagan, katta va kichik «Manosik»ni yozgan, Rofiʼiyning hadislarini taxrij qilgan va «Minhoj»ning baʼzi joylariga soʻz aytgan, deydi. Al-Isnaviy «Tabaqot»da: ilm ichida oʻsdi, dars berdi, fatvo berdi, chiroyli asarlar yozdi, Yangi jomeʼda xutba qildi va qozilikda yaxshi yoʻl tutdi; suhbati yoqimli, xati tez, koʻngli sof, ilm ahlini sevuvchi, oʻziga kelgan ishlarda qatʼiy edi, ammo javobda shoshqaloqligi bor edi, unda hoziqlik yoʻq edi va ishlarining koʻpi vositachining yaxshi yo yomonligiga qarab boʻlar edi, deb yozadi. Ibn Hajar: «Unda ayblanadigan narsa yoʻq edi, faqat fiqhda mohir emas edi», deydi. U qozilikdan chetlangan holda Haramaynning birida oʻlishni orzu qilar edi va orzusiga yetdi: haj qilib mujovir boʻlgan, Makkada vafot etib, Hajunga dafn qilingan. Unga qozilikka qaytish uchun juda qattiq talab qilinib, amirlar va mazhablar qozilari kelib har yoʻl bilan koʻndirmoqchi boʻlishgan, u esa qatʼiy bosh tortib, qaytmasligiga ogʻir qasamlar ichgan; ash-Shavkoniy uning bu ishiga tahsin aytadi.Олти юз тўқсон тўртинчи йил муҳаррам ойининг ўн тўққизинчи кунида туғилган. Кичиклигида Умар ибн ал-Қаввос ва Абул-Фазл ибн Асокирнинг мажлисларига олиб борилган, ад-Димётий ва унинг табақасидагилар унга ижоза беришган; шайхларининг сони бир минг уч юз кишига етган. Фиқҳни отасидан ўқиган, Алоуддин ал-Божий ва Абу Ҳайёндан олган; етти юз эллик тўртинчи йилдан вафотигача дарс берган. Чиройли ахлоқли, фазилати кўп киши эди; аз-Заҳабий: «Эшитди, табақотни ёзди ва бу ишга эътибор берди», дейди. Етти юз йигирма саккизинчи йилда Миср диёрида қози қилиниб, уни иффат билан бажарган; етти юз эллик тўртинчи йилда ўзини қозиликдан четлатиб ҳаж измини сўраган, лекин давлат амирлари уни қайтадан қозиликка қайтарган; сўнг давлатнинг айрим катталари шаръий ишларда унга қаршилик қилгани учун етти юз олтмиш олтинчи йилда яна ўзини четлатган ва енгида бир шариф мушаф кўтариб султон ҳузурига восита қилгач, у ҳам уни бу ишдан озод қилган; кейин бир неча жойда дарс бериб, ҳаж қилиб мужовир бўлган. Ибн Рофиъ: мазҳаб бўйича бир нарса тўплаган, катта ва кичик «Маносик»ни ёзган, Рофиъийнинг ҳадисларини тахриж қилган ва «Минҳож»нинг баъзи жойларига сўз айтган, дейди. Ал-Иснавий «Табақот»да: илм ичида ўсди, дарс берди, фатво берди, чиройли асарлар ёзди, Янги жомеъда хутба қилди ва қозиликда яхши йўл тутди; суҳбати ёқимли, хати тез, кўнгли соф, илм аҳлини севувчи, ўзига келган ишларда қатъий эди, аммо жавобда шошқалоқлиги бор эди, унда ҳозиқлик йўқ эди ва ишларининг кўпи воситачининг яхши ё ёмонлигига қараб бўлар эди, деб ёзади. Ибн Ҳажар: «Унда айбланадиган нарса йўқ эди, фақат фиқҳда моҳир эмас эди», дейди. У қозиликдан четланган ҳолда Ҳарамайннинг бирида ўлишни орзу қилар эди ва орзусига етди: ҳаж қилиб мужовир бўлган, Маккада вафот этиб, Ҳажунга дафн қилинган. Унга қозиликка қайтиш учун жуда қаттиқ талаб қилиниб, амирлар ва мазҳаблар қозилари келиб ҳар йўл билан кўндирмоқчи бўлишган, у эса қатъий бош тортиб, қайтмаслигига оғир қасамлар ичган; аш-Шавконий унинг бу ишига таҳсин айтади.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 359Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 359