Abdulhay ibn Faxriddin ibn Abdulaliy al-Hasaniy at-Tolibiy
Muhaddis
Hindistonlik tadqiqotchi-tarixchi, asli arab. Bobolaridan biri — Qutbiddin moʻgʻullar fitnasida Bagʻdoddan Gʻaznaga koʻchib, Hindistonga mujohid boʻlib kirgan va Dehlida shayxulislomlikni egallagan; zurriyoti Hindistonda qolgan, tarjima sohibi ham shulardan. Abdulhay Laknav tobeligidagi Roy Barelidan ikki mil narida joylashgan sayyid Alamulloh zoviyasida tugʻilgan; Laknavda fiqh, adab va baʼzi tibbiy kitoblarni oʻqigan va oʻsha yerda «Nadvat al-ulamo» ishlariga mudir boʻlib qolgan. Roy Bareli shahri tashqarisida vafot etib, oʻsha yerda dafn qilingan. Tasniflaridan: uch juzʼi bosilgan «Nuzhat al-xavotir va bahjat al-masomiʼ va-n-navozir» — ulardan birini Ibn Hajarning «ad-Durar al-komina»siga zayl qilgan; Hindiston geografiyasi, podshohlari xabarlari, yozuvlari va osoriga oid «Jannat al-mashriq va matlaʼ an-nur al-mushriq» (qoʻlyozma); «al-Islomiy fi-l-Hind» nomi bilan chiqqan «Maorif al-avorif fi anvoʼ al-ulum va-l-maorif»; hadisga oid «Talxis al-axbor» va «al-Gʻinoʼ» kitobi — bularning hammasi arabchada. Urdu tilida ham sheʼr, adab, tarjimalar va tarixga oid kitoblar tasnif qilgan.Ҳиндистонлик тадқиқотчи-тарихчи, асли араб. Боболаридан бири — Қутбиддин мўғуллар фитнасида Бағдоддан Ғазнага кўчиб, Ҳиндистонга мужоҳид бўлиб кирган ва Деҳлида шайхулисломликни эгаллаган; зурриёти Ҳиндистонда қолган, таржима соҳиби ҳам шулардан. Абдулҳай Лакнав тобелигидаги Рой Барелидан икки мил нарида жойлашган саййид Аламуллоҳ зовиясида туғилган; Лакнавда фиқҳ, адаб ва баъзи тиббий китобларни ўқиган ва ўша ерда «Надват ал-уламо» ишларига мудир бўлиб қолган. Рой Барели шаҳри ташқарисида вафот этиб, ўша ерда дафн қилинган. Таснифларидан: уч жузъи босилган «Нузҳат ал-хавотир ва баҳжат ал-масомиъ ва-н-навозир» — улардан бирини Ибн Ҳажарнинг «ад-Дурар ал-комина»сига зайл қилган; Ҳиндистон географияси, подшоҳлари хабарлари, ёзувлари ва осорига оид «Жаннат ал-машриқ ва матлаъ ан-нур ал-мушриқ» (қўлёзма); «ал-Исломий фи-л-Ҳинд» номи билан чиққан «Маориф ал-авориф фи анвў ал-улум ва-л-маориф»; ҳадисга оид «Талхис ал-ахбор» ва «ал-Ғинў» китоби — буларнинг ҳаммаси арабчада. Урду тилида ҳам шеър, адаб, таржималар ва тарихга оид китоблар тасниф қилган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 3, b. 290Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 3, б. 290