Abdulkarim ibn Hibatulloh ibn as-Sadid al-Misriy, Karimuddin al-Kabir Abul-Fazoil

Sulton vakili va Nosiriya davlatining tadbirchisi. Bayburs al-Joshnakir kunlarida, yoshi ulgʻayganida islomga kirgan va oʻshaning kotibi edi; Bayburs qochib, an-Nosir Qohiraga kirgach, uni qidirtirib topgan va yuz ming dinor jarima solgan, u ham buni zimmasiga olgan; amirlardan bir jamoat sulton koʻnglini yumshatib turib, uning bir qismini kechirtirgan va uni «nazar al-xossa»ga tayinlagan — bu vazifani birinchi boʻlib u boshqargan. Keyin an-Nosir huzurida shu qadar koʻtarilganki, xazinalarning bari uning qoʻlida boʻlgan va sulton biror narsa istasa, uning uyidan yetkazilar edi; yetmishtacha mamluk bilan otlanar, amirlar uning xizmatida yurar edi; bir kasallikdan sogʻayib Misrga kirganida shahar unga bezatilib, bir ming yetti yuz shamʼ yoqilgan, savdogarlar uni kutib olib ustiga oltin-kumush sochishgan. Jomeʼlar qurgan, yaxshiliklar qilgan; sulton kimgadir yomonlik qilmoqchi boʻlganida Karimuddin hozir boʻlsa, undan voz kechardi. Qozi Alouddin: «Bu karamlarni Karimuddin faqat oʻzi qoʻrqadigan kishilarga qiladi», degan edi; buni koʻnglida tutib, bir kuni kutilmaganda uning huzuriga borgan, u boridan mehmon qilgan, soʻng Karimuddin unga turli taomlar va kiyimlar yubortirgan, besh ming dirham solingan hamyon hamda maoshiga pul, gʻalla va kiyim qoʻshilishi haqidagi farmonni bergan; Alouddin chiqayotib xayrlasharkan, unga: «Ey xoʻjam, vallohi men buni majburiyat yuzasidan qilmayman, vallohi men sendan umid ham qilmayman, qoʻrqmayman ham», degan. Katta sadaqalar berar edi — bir gal sadaqa tortishuvidagi tiqilinchdan uch kishi oʻlgan; mahbuslarning qarzini toʻlab, ularni doim ozod qilib turardi; saxiyligi bilan birga odil, viqorli, fikri toʻgʻri va teran, ulamo va fozillarni sevib, ularga koʻp yaxshilik qiluvchi edi; az-Zahabiy uni kiyimda ham, koʻrinishda ham takalluf qilmasdi, deydi. Sulton undan yuz oʻgirgach, yetti yuz yigirma uchinchi yil rabiul-oxirining oʻn toʻrtinchi kunida uy-joyi va mol-mulki xatlangan, soʻng Qarofadagi uyida hibs qilinib, ash-Shavbakka, keyin Quddusga surgun qilingan, yetti yuz yigirma toʻrtinchi yilda Qohiraga qaytarilgan, soʻng Asvonga joʻnatilib, u yerda osilgan holda topilgan; aytishlaricha, uni oʻldirmoqchi boʻlishganda tahorat olib ikki rakʼat namoz oʻqigan va: «Keltiringlar; baxtli yashadik, shahid boʻlib oʻlamiz», degan. Avom: «An-Nosir hech kimga Karimuddinga qilgan yaxshiligini qilmadi — uni dunyoda ham, oxiratda ham baxtli qildi», der edi. Mol-mulki xachirlarda qalʼaga koʻchirilganda safning boshi uning uyi eshigida, oxiri qalʼa darvozasida boʻlgan; yuz sakson qafas uch kun davomida, har kuni ikki-uch martadan tashilgan; naqd puldan sakson ming qintor topilgan, ud, anbar va mushk kabi atirlar solingan sandiqlar esa qirq bitta edi.Султон вакили ва Носирия давлатининг тадбирчиси. Байбурс ал-Жошнакир кунларида, ёши улғайганида исломга кирган ва ўшанинг котиби эди; Байбурс қочиб, ан-Носир Қоҳирага киргач, уни қидиртириб топган ва юз минг динор жарима солган, у ҳам буни зиммасига олган; амирлардан бир жамоат султон кўнглини юмшатиб туриб, унинг бир қисмини кечиртирган ва уни «назар ал-хосса»га тайинлаган — бу вазифани биринчи бўлиб у бошқарган. Кейин ан-Носир ҳузурида шу қадар кўтарилганки, хазиналарнинг бари унинг қўлида бўлган ва султон бирор нарса истаса, унинг уйидан етказилар эди; етмиштача мамлук билан отланар, амирлар унинг хизматида юрар эди; бир касалликдан соғайиб Мисрга кирганида шаҳар унга безатилиб, бир минг етти юз шамъ ёқилган, савдогарлар уни кутиб олиб устига олтин-кумуш сочишган. Жомеълар қурган, яхшиликлар қилган; султон кимгадир ёмонлик қилмоқчи бўлганида Каримуддин ҳозир бўлса, ундан воз кечарди. Қози Алоуддин: «Бу карамларни Каримуддин фақат ўзи қўрқадиган кишиларга қилади», деган эди; буни кўнглида тутиб, бир куни кутилмаганда унинг ҳузурига борган, у боридан меҳмон қилган, сўнг Каримуддин унга турли таомлар ва кийимлар юбортирган, беш минг дирҳам солинган ҳамён ҳамда маошига пул, ғалла ва кийим қўшилиши ҳақидаги фармонни берган; Алоуддин чиқаётиб хайрлашаркан, унга: «Эй хўжам, валлоҳи мен буни мажбурият юзасидан қилмайман, валлоҳи мен сендан умид ҳам қилмайман, қўрқмайман ҳам», деган. Катта садақалар берар эди — бир гал садақа тортишувидаги тиқилинчдан уч киши ўлган; маҳбусларнинг қарзини тўлаб, уларни доим озод қилиб турарди; сахийлиги билан бирга одил, виқорли, фикри тўғри ва теран, уламо ва фозилларни севиб, уларга кўп яхшилик қилувчи эди; аз-Заҳабий уни кийимда ҳам, кўринишда ҳам такаллуф қилмасди, дейди. Султон ундан юз ўгиргач, етти юз йигирма учинчи йил рабиул-охирининг ўн тўртинчи кунида уй-жойи ва мол-мулки хатланган, сўнг Қарофадаги уйида ҳибс қилиниб, аш-Шавбакка, кейин Қуддусга сургун қилинган, етти юз йигирма тўртинчи йилда Қоҳирага қайтарилган, сўнг Асвонга жўнатилиб, у ерда осилган ҳолда топилган; айтишларича, уни ўлдирмоқчи бўлишганда таҳорат олиб икки ракъат намоз ўқиган ва: «Келтиринглар; бахтли яшадик, шаҳид бўлиб ўламиз», деган. Авом: «Ан-Носир ҳеч кимга Каримуддинга қилган яхшилигини қилмади — уни дунёда ҳам, охиратда ҳам бахтли қилди», дер эди. Мол-мулки хачирларда қалъага кўчирилганда сафнинг боши унинг уйи эшигида, охири қалъа дарвозасида бўлган; юз саксон қафас уч кун давомида, ҳар куни икки-уч мартадан ташилган; нақд пулдан саксон минг қинтор топилган, уд, анбар ва мушк каби атирлар солинган сандиқлар эса қирқ битта эди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 372Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 372