Abdulloh ibn al-Arqam

Ibn Abdu Yagʻus ibn Vahb ibn Abdu Manof ibn Zuhra — al-Qurashiy az-Zuhriy al-Kotib. Makka fathi kuni islomga kirganlardan. Islomi goʻzal boʻlgan kishilardan edi. U Paygʼambar ﷺ ga kotiblik qilgan, soʻngra Abu Bakrga, soʻng Umarga kotib boʻlgan. Umar uni baytulmolga voliy qilgan; Usmon uchun ham bir muddat baytulmolni boshqargan. U sahobalarning ulugʻlari va solihlaridan edi. Molik aytadi: Usmon roziyallohu anhu u baytulmol ustida turganida unga oʻttiz ming (dirham) mukofot berdi, u esa qabul qilishdan bosh tortdi. Amr ibn Dinordan rivoyat qilinishicha, u uch yuz ming dirham edi, biroq u qabul qilmadi va: «Men faqat Alloh taolo uchun ishladim, mening ajrim Allohning zimmasida», dedi. Umardan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn al-Arqamga: «Agar sening (islomda) sobiqang boʻlganida, senga hech kimni muqaddam qilmagan boʻlardim!» degan. Va u: «Abdulloh ibn al-Arqamdan koʻra Allohdan koʻproq qoʻrqadigan kishini koʻrmadim», der edi. Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba otasidan rivoyat qildi: «Allohga qasamki, men Abdulloh ibn al-Arqamdan koʻra Allohdan qoʻrqadiganroq odamni hech qachon koʻrmadim!» Men aytaman: uning «Sunan»larda hadisi bor; undan Urva va boshqalar rivoyat qilgan.Ибн Абду Яғус ибн Ваҳб ибн Абду Маноф ибн Зуҳра — ал-Қураший аз-Зуҳрий ал-Котиб. Макка фатҳи куни исломга кирганлардан. Исломи гўзал бўлган кишилардан эди. У Пайғамбар ﷺ га котиблик қилган, сўнгра Абу Бакрга, сўнг Умарга котиб бўлган. Умар уни байтулмолга волий қилган; Усмон учун ҳам бир муддат байтулмолни бошқарган. У саҳобаларнинг улуғлари ва солиҳларидан эди. Молик айтади: Усмон розияллоҳу анҳу у байтулмол устида турганида унга ўттиз минг (дирҳам) мукофот берди, у эса қабул қилишдан бош тортди. Амр ибн Динордан ривоят қилинишича, у уч юз минг дирҳам эди, бироқ у қабул қилмади ва: «Мен фақат Аллоҳ таоло учун ишладим, менинг ажрим Аллоҳнинг зиммасида», деди. Умардан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн ал-Арқамга: «Агар сенинг (исломда) собиқанг бўлганида, сенга ҳеч кимни муқаддам қилмаган бўлардим!» деган. Ва у: «Абдуллоҳ ибн ал-Арқамдан кўра Аллоҳдан кўпроқ қўрқадиган кишини кўрмадим», дер эди. Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба отасидан ривоят қилди: «Аллоҳга қасамки, мен Абдуллоҳ ибн ал-Арқамдан кўра Аллоҳдан қўрқадиганроқ одамни ҳеч қачон кўрмадим!» Мен айтаман: унинг «Сунан»ларда ҳадиси бор; ундан Урва ва бошқалар ривоят қилган.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 482Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 482