Abdulloh ibn Horun ar-Rashid ibn Muhammad al-Mahdiy ibn Abu Jaʼfar al-Mansur (al-Maʼmun al-Abbosiy)
Tabaʼ tobeʼin
Abu-l-Abbos kunyali; Iroqdagi Bani Abbos xalifalarining yettinchisi. Uning amri Ifriqiyadan to Xuroson, Movarounnahr va Sindning eng chekkasigacha yurar edi. Tarixchi Ibn Dihya uni «olim, muhaddis, nahvchi, tilshunos imom» deb tanitgan. Ukasi Amin xalifalikdan tushirilgach (198-hijriy yili) xalifa boʻlgan va bobosi Mansur boshlagan ilm hamda falsafa kitoblarini tarjima qilish ishini nihoyasiga yetkazgan. Rum podshohlariga sovgʻalar yuborib, ulardagi faylasuflar kitoblarini soʻragan; ular unga Aflotun, Aristotel, Buqrot, Jolinus, Uqlidus va Batlimus hamda boshqalarning koʻp kitobini joʻnatgan, u esa mohir tarjimonlarni tanlab, ularni tarjima qildirgan va odamlarni oʻqishga qiziqtirgan; shu bilan uning kunlarida hikmat davlati qad rostlagan. Olimlarni, faqihlarni, muhaddislarni, mutakallimlarni, til, axbor, sheʼr va nasab ahlini oʻziga yaqin qilgan. Tadqiqotchilarga, munozara ahliga va faylasuflarga soʻz erkinligini bergan — umrining oxirgi yilidagi «Qurʼon maxluqligi» mihnasi bundan mustasno. Fasih va notiq, ilmi keng, avf qilishni sevadigan kishi edi. Soʻzlaridan: «Odamlar mening avfni sevishimni bilganlarida, menga jinoyat bilan yaqinlashardilar». Axborlari koʻp; bir qismi Ibn Abu Tohirning «Torix Bagʻdod»idan 384 sahifalik bosma jildda toʻplangan; Ahmad Farid ar-Rifoiyning «Asr al-Maʼmun» (bosilgan) kitobi ham bor. «Bazandun»da vafot etib, Tarsusda dafn qilingan.Абу-л-Аббос куняли; Ироқдаги Бани Аббос халифаларининг еттинчиси. Унинг амри Ифриқиядан то Хуросон, Мовароуннаҳр ва Синднинг энг чеккасигача юрар эди. Тарихчи Ибн Диҳя уни «олим, муҳаддис, наҳвчи, тилшунос имом» деб танитган. Укаси Амин халифаликдан туширилгач (198-ҳижрий йили) халифа бўлган ва бобоси Мансур бошлаган илм ҳамда фалсафа китобларини таржима қилиш ишини ниҳоясига етказган. Рум подшоҳларига совғалар юбориб, улардаги файласуфлар китобларини сўраган; улар унга Афлотун, Аристотел, Буқрот, Жолинус, Уқлидус ва Батлимус ҳамда бошқаларнинг кўп китобини жўнатган, у эса моҳир таржимонларни танлаб, уларни таржима қилдирган ва одамларни ўқишга қизиқтирган; шу билан унинг кунларида ҳикмат давлати қад ростлаган. Олимларни, фақиҳларни, муҳаддисларни, мутакаллимларни, тил, ахбор, шеър ва насаб аҳлини ўзига яқин қилган. Тадқиқотчиларга, мунозара аҳлига ва файласуфларга сўз эркинлигини берган — умрининг охирги йилидаги «Қуръон махлуқлиги» миҳнаси бундан мустасно. Фасиҳ ва нотиқ, илми кенг, авф қилишни севадиган киши эди. Сўзларидан: «Одамлар менинг авфни севишимни билганларида, менга жиноят билан яқинлашардилар». Ахборлари кўп; бир қисми Ибн Абу Тоҳирнинг «Торих Бағдод»идан 384 саҳифалик босма жилдда тўпланган; Аҳмад Фарид ар-Рифоийнинг «Аср ал-Маъмун» (босилган) китоби ҳам бор. «Базандун»да вафот этиб, Тарсусда дафн қилинган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 4, b. 142Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 4, б. 142