Abdulloh ibn Ismoil ibn Hasan ibn Hodiy an-Nahmiy
Muhaddis
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Chamasi 1150-yildan keyin tugʻilgan; otasi Sanʼo voliysi boʻlgani uchun u yerda voyaga yetgan va shahar mashoyixidan bir jamoaga oʻqigan. Nahv va sarfda mohir boʻlib, mantiq, maoniy, bayon va usulda kuchli ishtirok etgan, fiqh, hadis va tafsirda esa undan kamroq; dars bergan va toliblar undan foyda koʻrgan. U ash-Shavkoniyning ilm talabining boshlaridagi shayxlaridan biri: unga sayyid al-Muftiyning Ibn al-Hojib «Kofiya»siga sharhini boshdan oxir toʻliq, al-Xabisiy sharhini ham toʻliq va ularning hoshiyalarini, «Qavoid al-iʼrob»ni va al-Azhariy sharhini hoshiyalari bilan boshdan oxir, mantiqda al-Abhariyning «Isogʻuji»sini va qozi Zakariyoning sharhini toʻliq, usulda «al-Kofil»ni va Ibn Luqmon sharhini toʻliq, hadisda «Shifoʼ al-Amir al-Husayn»ni boshdan oxir oʻqigan. Toliblarni yetishtirishga toʻla eʼtibor berar, dars berishga muvozabat qilar, oʻqishni kengaytirib, ularga imkon boricha foyda keltirar va tolib charchagunicha oʻzi charchamasdi. ash-Shavkoniyni boshqa toliblardan afzal koʻrar, oʻqish bir-ikki kun uzr bilan toʻxtasa afsuslanardi; bir haftaning bir qismi uzr bilan qolganda unga baytlar yozib yuborgan — u nahv qoidalari bilan ishora qilgan boʻlsa, ash-Shavkoniy javobda mantiq qoidalari bilan ishora qilgan baytlar bitgan. Chiroyli sheʼrlari bor; karamli nafas egasi boʻlgani uchun otasidan meros qolgan keng mulkni sarflab yuborib, hozir muhtoj boʻlib qolgan. ash-Shavkoniy unga oʻqib boʻlgach va uning yonida qolishni taqozo qiladigan narsa qolmay, unda yoʻq ilmlarni bilgan kishiga oʻqiganda, shayxning koʻngli zohirda emas, botinda bundan xush boʻlmagan; keyin uzoq kunlar oʻtib, ash-Shavkoniy Sanʼo jomeʼida ilm yoyish uchun oʻtirganda va katta fatvolar hamda mushkul masalalar unga yoʻnaltirilganda, sayyid alloma al-Husayn ibn Yahyo ad-Daylamiy tarjimasida hikoya qilingan risola sababli javob yozganlardan biri shu shayx boʻlgan — u yerda unga umumiy ishora qilingan edi. Bu satrlar bitilayotgan chogʻda dars berishga gʻayrati soʻnib, toliblarning unga ragʻbati qolmagan va koʻp mashgʻulligi tirikchilikning zarur ishlariga aylangan. ash-Shavkoniy uning haqqiga rioya qilib, qadrini ulugʻlab, undan sodir boʻlgandan yuz oʻgirib, imkon boricha unga yaxshilik yetkazishda harakat qilib kelgan; u esa goho oʻziga tushgan xusumatlar, goho oʻz ishlari uchun koʻp qatnaydi. 1228-yil safar oyida vafot etgan.Чамаси 1150-йилдан кейин туғилган; отаси Санъо волийси бўлгани учун у ерда вояга етган ва шаҳар машойихидан бир жамоага ўқиган. Наҳв ва сарфда моҳир бўлиб, мантиқ, маоний, баён ва усулда кучли иштирок этган, фиқҳ, ҳадис ва тафсирда эса ундан камроқ; дарс берган ва толиблар ундан фойда кўрган. У аш-Шавконийнинг илм талабининг бошларидаги шайхларидан бири: унга саййид ал-Муфтийнинг Ибн ал-Ҳожиб «Кофия»сига шарҳини бошдан охир тўлиқ, ал-Хабисий шарҳини ҳам тўлиқ ва уларнинг ҳошияларини, «Қавоид ал-иъроб»ни ва ал-Азҳарий шарҳини ҳошиялари билан бошдан охир, мантиқда ал-Абҳарийнинг «Исоғужи»сини ва қози Закариёнинг шарҳини тўлиқ, усулда «ал-Кофил»ни ва Ибн Луқмон шарҳини тўлиқ, ҳадисда «Шифў ал-Амир ал-Ҳусайн»ни бошдан охир ўқиган. Толибларни етиштиришга тўла эътибор берар, дарс беришга мувозабат қилар, ўқишни кенгайтириб, уларга имкон борича фойда келтирар ва толиб чарчагунича ўзи чарчамасди. аш-Шавконийни бошқа толиблардан афзал кўрар, ўқиш бир-икки кун узр билан тўхтаса афсусланарди; бир ҳафтанинг бир қисми узр билан қолганда унга байтлар ёзиб юборган — у наҳв қоидалари билан ишора қилган бўлса, аш-Шавконий жавобда мантиқ қоидалари билан ишора қилган байтлар битган. Чиройли шеърлари бор; карамли нафас эгаси бўлгани учун отасидан мерос қолган кенг мулкни сарфлаб юбориб, ҳозир муҳтож бўлиб қолган. аш-Шавконий унга ўқиб бўлгач ва унинг ёнида қолишни тақозо қиладиган нарса қолмай, унда йўқ илмларни билган кишига ўқиганда, шайхнинг кўнгли зоҳирда эмас, ботинда бундан хуш бўлмаган; кейин узоқ кунлар ўтиб, аш-Шавконий Санъо жомеъида илм ёйиш учун ўтирганда ва катта фатволар ҳамда мушкул масалалар унга йўналтирилганда, саййид аллома ал-Ҳусайн ибн Яҳё ад-Дайламий таржимасида ҳикоя қилинган рисола сабабли жавоб ёзганлардан бири шу шайх бўлган — у ерда унга умумий ишора қилинган эди. Бу сатрлар битилаётган чоғда дарс беришга ғайрати сўниб, толибларнинг унга рағбати қолмаган ва кўп машғуллиги тирикчиликнинг зарур ишларига айланган. аш-Шавконий унинг ҳаққига риоя қилиб, қадрини улуғлаб, ундан содир бўлгандан юз ўгириб, имкон борича унга яхшилик етказишда ҳаракат қилиб келган; у эса гоҳо ўзига тушган хусуматлар, гоҳо ўз ишлари учун кўп қатнайди. 1228-йил сафар ойида вафот этган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Ehtimol bir ming bir yuz ellikinchi yildan keyin tugʻilgan; otasi Sanʼoga voliy boʻlgani uchun oʻsha yerda voyaga yetgan. Sanʼo shayxlaridan bir jamoat huzurida oʻqib, nahv va sarfda yetuklikka erishgan, mantiq, maoniy, bayon va usulda kuchli ishtiroki, fiqh, hadis va tafsirda esa undan kamrogʻi bor edi; dars bergan va talabalar undan foyda olgan. Ash-Shavkoniy uni ilm talabining boshlarida oʻz shayxlaridan biri deb ataydi: undan Ibn al-Hojibning «Kofiya»siga Sayyid al-Muftiyning sharhini boshidan oxirigacha bir joyini qoldirmay, al-Xabisiy sharhini va uning hoshiyalarini toʻliq, «Qavoid al-iʼrob»ni al-Azhariy sharhi va hoshiyalari bilan toʻliq, mantiqda al-Abhariyning «Iysogʻujiy»sini qozi Zakariyo sharhi bilan, usulda «al-Kofil»ni Ibn Luqmon sharhi bilan va hadisda al-Amir al-Husaynning «Shifoʼ»sini boshdan oxir oʻqigan. Talaba yetishtirishga toʻliq eʼtibor berar, dars berishda davomli edi, ularga bilimni kengaytirib, imkon boricha foyda keltirar va talaba charchamaguncha oʻzi charchamas edi; ash-Shavkoniyni boshqa talabalardan afzal koʻrar, oʻqish bir-ikki kun uzilib qolsa afsuslanar va bir hafta uzilganida unga sheʼr yozib yuborgan, ash-Shavkoniy esa mantiq qoidalariga ishoralar bilan javob qaytargan. Latif sheʼrlari bor, saxiy edi va shu sababli otasidan meros qolgan katta molni sarflab yuborib, bu satrlar yozilayotgan paytda qashshoq holga tushgan; dars berishga ham gʻayrati sovib, talabalar undan yuz oʻgirgan va koʻproq tirikchilik tashvishi bilan mashgʻul boʻlib qolgan. Ash-Shavkoniy Sanʼodagi Jomeʼ al-Muqaddasda ilm tarqata boshlagan va katta fatvolar unga yoʻnaltirilgan davrda, al-Husayn ibn Yahyo ad-Daylamiyning tarjimasida zikr qilingan risola masalasida bu shayx javob yozganlardan biri boʻlganini eslatadi; shunga qaramay u shayxining haqqini saqlab, martabasini ulugʻlab, undan sodir boʻlgan narsadan yuz oʻgirib, unga yaxshilik yetkazishga harakat qilib turgan.Эҳтимол бир минг бир юз элликинчи йилдан кейин туғилган; отаси Санъога волий бўлгани учун ўша ерда вояга етган. Санъо шайхларидан бир жамоат ҳузурида ўқиб, наҳв ва сарфда етукликка эришган, мантиқ, маоний, баён ва усулда кучли иштироки, фиқҳ, ҳадис ва тафсирда эса ундан камроғи бор эди; дарс берган ва талабалар ундан фойда олган. Аш-Шавконий уни илм талабининг бошларида ўз шайхларидан бири деб атайди: ундан Ибн ал-Ҳожибнинг «Кофия»сига Саййид ал-Муфтийнинг шарҳини бошидан охиригача бир жойини қолдирмай, ал-Хабисий шарҳини ва унинг ҳошияларини тўлиқ, «Қавоид ал-иъроб»ни ал-Азҳарий шарҳи ва ҳошиялари билан тўлиқ, мантиқда ал-Абҳарийнинг «Ийсоғужий»сини қози Закариё шарҳи билан, усулда «ал-Кофил»ни Ибн Луқмон шарҳи билан ва ҳадисда ал-Амир ал-Ҳусайннинг «Шифў»сини бошдан охир ўқиган. Талаба етиштиришга тўлиқ эътибор берар, дарс беришда давомли эди, уларга билимни кенгайтириб, имкон борича фойда келтирар ва талаба чарчамагунча ўзи чарчамас эди; аш-Шавконийни бошқа талабалардан афзал кўрар, ўқиш бир-икки кун узилиб қолса афсусланар ва бир ҳафта узилганида унга шеър ёзиб юборган, аш-Шавконий эса мантиқ қоидаларига ишоралар билан жавоб қайтарган. Латиф шеърлари бор, сахий эди ва шу сабабли отасидан мерос қолган катта молни сарфлаб юбориб, бу сатрлар ёзилаётган пайтда қашшоқ ҳолга тушган; дарс беришга ҳам ғайрати совиб, талабалар ундан юз ўгирган ва кўпроқ тирикчилик ташвиши билан машғул бўлиб қолган. Аш-Шавконий Санъодаги Жомеъ ал-Муқаддасда илм тарқата бошлаган ва катта фатволар унга йўналтирилган даврда, ал-Ҳусайн ибн Яҳё ад-Дайламийнинг таржимасида зикр қилинган рисола масаласида бу шайх жавоб ёзганлардан бири бўлганини эслатади; шунга қарамай у шайхининг ҳаққини сақлаб, мартабасини улуғлаб, ундан содир бўлган нарсадан юз ўгириб, унга яхшилик етказишга ҳаракат қилиб турган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 379Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 379