Abdulqodir ibn Aliy al-Muhayrisiy az-Zaydiy al-Haymiy al-Yamaniy

«Sharh al-Azhor»ga hoshiya yozgan kishi; hoshiyasi nafis boʻlib, undagi bahslar uning fiqhdan boshqa ilmlardan ham xabardor ekaniga va furuʼ ilmida qotib qolgan boshqalardan farqli oʻlaroq masalalarga nazar sola olishiga dalolat qiladi. Ilmni bir jamoatdan, jumladan Sayyid Muhammad ibn Izzuddin al-Muftiydan olgan. Rumlarga qarshi jihod qilganlardan boʻlib, al-Haymadan qoʻshin boshlab chiqar va gʻoyat dadillik bilan oldinga tashlanar edi. Otasi bilan Kavkabon hokimi orasida katta urushlar boʻlgan va otasi shulardan birida shahid boʻlgan; aytishlaricha, unda bir haykal boʻlib, u yonida ekan hech narsa unga kor qilmagan, shuning uchun dushman zarbiga qaramay jang qilaverar edi, nihoyat uni hiyla bilan qoʻlga olishgach yaralangan. Keyin bu haykal oʻgʻliga — tarjima sohibiga oʻtgan va uning sababidan al-Haymadagi joyi, boshqa hamma joylar yonib ketgan boʻlsa ham, omon qolgan. Yana aytishlaricha, unda jinlarning moʻminlaridan bir doʻsti boʻlib, u bilan namoz oʻqir va suhbatda oʻtirar ekan. Haqni ayta oladigan, sadaqasi va taom berishi koʻp kishi edi. Uning bir akasi ham boʻlib, zehnining kuchi, yodlashining tezligi va oʻz mazhabini bilishi bilan zamonaning nodir kishilaridan edi; keyin hanafiy fiqhini oʻqib, Sanʼoda rumlar uchun qozilik qilgan, ularning mazhabi bilan hukm chiqarib, oʻz tillarida fatvo bergan, forslarga forscha, arablarga arabcha fatvo bergan; oxirida fikrining nozikligi va zehnining oʻtkirligidan aqli aynib, oʻzini kutilayotgan Mahdiy, baʼzan esa odamlarga soʻzlaydigan Dobba deb aytar edi; Makkaga kirib, oʻsha yerda vafot etgan.«Шарҳ ал-Азҳор»га ҳошия ёзган киши; ҳошияси нафис бўлиб, ундаги баҳслар унинг фиқҳдан бошқа илмлардан ҳам хабардор эканига ва фуруъ илмида қотиб қолган бошқалардан фарқли ўлароқ масалаларга назар сола олишига далолат қилади. Илмни бир жамоатдан, жумладан Саййид Муҳаммад ибн Иззуддин ал-Муфтийдан олган. Румларга қарши жиҳод қилганлардан бўлиб, ал-Ҳаймадан қўшин бошлаб чиқар ва ғоят дадиллик билан олдинга ташланар эди. Отаси билан Кавкабон ҳокими орасида катта урушлар бўлган ва отаси шулардан бирида шаҳид бўлган; айтишларича, унда бир ҳайкал бўлиб, у ёнида экан ҳеч нарса унга кор қилмаган, шунинг учун душман зарбига қарамай жанг қилаверар эди, ниҳоят уни ҳийла билан қўлга олишгач яраланган. Кейин бу ҳайкал ўғлига — таржима соҳибига ўтган ва унинг сабабидан ал-Ҳаймадаги жойи, бошқа ҳамма жойлар ёниб кетган бўлса ҳам, омон қолган. Яна айтишларича, унда жинларнинг мўминларидан бир дўсти бўлиб, у билан намоз ўқир ва суҳбатда ўтирар экан. Ҳақни айта оладиган, садақаси ва таом бериши кўп киши эди. Унинг бир акаси ҳам бўлиб, зеҳнининг кучи, ёдлашининг тезлиги ва ўз мазҳабини билиши билан замонанинг нодир кишиларидан эди; кейин ҳанафий фиқҳини ўқиб, Санъода румлар учун қозилик қилган, уларнинг мазҳаби билан ҳукм чиқариб, ўз тилларида фатво берган, форсларга форсча, арабларга арабча фатво берган; охирида фикрининг нозиклиги ва зеҳнининг ўткирлигидан ақли айниб, ўзини кутилаётган Маҳдий, баъзан эса одамларга сўзлайдиган Добба деб айтар эди; Маккага кириб, ўша ерда вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 370Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 370