Abdurahmon ibn Ahmad ibn al-Hasan al-Bahkaliy az-Zamdiy, soʻng as-Sibyoniy

Taxminan 1180-yilda Sabyoda tugʻilib, oʻsha yerda voyaga yetgan va otasiga hamda Sabyoning boshqa kishilariga oʻqigan; soʻng 1202-yilda Sanʼoga koʻchib, uning katta ulamosidan — sayyid alloma Abdulqodir ibn Ahmad, sayyid alloma Ali ibn Abdulloh al-Jalol, sayyid alloma Abdulloh ibn Muhammad al-Amir, alloma al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiy, sayyid alloma Abdulloh ibn al-Hasan ibn Ali va alloma Ali ibn Hodiy Arhabdan — olgan; ash-Shavkoniydan koʻp fanlarda olib, unga toʻla xoslashgan va koʻp masalalar soʻrab, uzun hamda qisqa javoblar olgan. Fahmi goʻzal, tasavvuri yaxshi, idroki mukammal va zehni kuchli boʻlgani uchun eng qisqa muddatda nahv, sarf, mantiq, maoniy, bayon, usul, tafsir va hadisda mohir boʻlib vataniga qaytgan. Qaytganidan keyin ham ash-Shavkoniyga chiroyli sheʼrlar yozib turgan va u javob qaytargan; ikkovi ayriliqdan afsuslanardi — ular orasidagi rost doʻstlik va taʼrifdan ustun muhabbat hatto tugʻishgan aka-uka orasida ham uchramasligi mumkin; adabiy nazm va nasrdagi yozishmalari bir jildga sigʻmaydi. Fasohat va salobati bor, doʻstonaligi goʻzal, tabiati latif, xulqi karamli, suhbati mazali, chiroyli sheʼrlar va nodir xabarlarni yod tutadi; hamsuhbati undan zerikmaydi, chunki u har hamsuhbatga moslashish va uni yoqadigan narsa bilan koʻnglini olishga jibilliy. Shu sabab qalblar uni sevib, koʻngillar unga tortilgan va har kishi unga ragʻbat qilgan; u Sanʼo ahli bilan aralashib, tabiatlarini va turlicha holatlarini bilib, ularni oʻzlaridan yaxshiroq biladigan boʻlgan. Soʻng Sanʼoga ikkinchi bor kelgan — oʻshanda ash-Shavkoniy dars, taʼlif va fatvo bilan band edi, ammo haqiqatlarni bilmaydigan bir jamoa undan yuz oʻgirgan edi, chunki uning ijtihodlari ular oʻrgangan narsaga xolif chiqardi. U 1209-yilda ixtilof olovi alangalangan chogʻda yetib kelgan va ash-Shavkoniyga «Muxtasar al-Muntaho»ni, Azududdin sharhini va as-Saʼd hoshiyasini hamda aruzda «al-Xazrajiyya»ni va sharhini oʻqigan; ash-Shavkoniyning dushmanlariga dushman, doʻstlariga doʻst boʻlib, uning yoʻqligida mehribon aka oʻrnida turar va zamon ahli hamda Yaman oʻlkasidagi ilm toliblarining holidan ozorlanardi. Uchinchi bor 1211-yil ramazonida kelgan — oʻshanda ash-Shavkoniy zamon xalifasining majburlashi bilan bosh qozilikni qabul qilish bilan imtihon qilingan edi; u Sanʼoda yarim yilcha turib, har vaqt uning yoniga kelar, dars majlislarida va suhbat oqshomlarida hozir boʻlar, adabiyoti bilan yozishardi. Keyin qozi alloma Abdulfattoh ibn Ahmad al-Avvojiy vafotidan soʻng imom uni Bayt al-Faqih ibn Ajil qozisi qilib tayinlagan; u hozir shu yerda qozi va uni iffat, pokdomonlik hamda toʻla hurmat bilan yaxshi olib bormoqda, holiga va qurbi yetgan miqdorda haqni ochiq aytmoqda. ash-Shavkoniy unga rivoyat qilishi joiz boʻlgan hamma narsaga ijoza bergan; u ash-Shavkoniyning katta shayxlaridan samoʼda unga sherik, nazm va nasrga qudrati bor, barcha ilmlarda toʻla malakasi bor.Тахминан 1180-йилда Сабёда туғилиб, ўша ерда вояга етган ва отасига ҳамда Сабёнинг бошқа кишиларига ўқиган; сўнг 1202-йилда Санъога кўчиб, унинг катта уламосидан — саййид аллома Абдулқодир ибн Аҳмад, саййид аллома Али ибн Абдуллоҳ ал-Жалол, саййид аллома Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Амир, аллома ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибий, саййид аллома Абдуллоҳ ибн ал-Ҳасан ибн Али ва аллома Али ибн Ҳодий Арҳабдан — олган; аш-Шавконийдан кўп фанларда олиб, унга тўла хослашган ва кўп масалалар сўраб, узун ҳамда қисқа жавоблар олган. Фаҳми гўзал, тасаввури яхши, идроки мукаммал ва зеҳни кучли бўлгани учун энг қисқа муддатда наҳв, сарф, мантиқ, маоний, баён, усул, тафсир ва ҳадисда моҳир бўлиб ватанига қайтган. Қайтганидан кейин ҳам аш-Шавконийга чиройли шеърлар ёзиб турган ва у жавоб қайтарган; иккови айрилиқдан афсусланарди — улар орасидаги рост дўстлик ва таърифдан устун муҳаббат ҳатто туғишган ака-ука орасида ҳам учрамаслиги мумкин; адабий назм ва насрдаги ёзишмалари бир жилдга сиғмайди. Фасоҳат ва салобати бор, дўстоналиги гўзал, табиати латиф, хулқи карамли, суҳбати мазали, чиройли шеърлар ва нодир хабарларни ёд тутади; ҳамсуҳбати ундан зерикмайди, чунки у ҳар ҳамсуҳбатга мослашиш ва уни ёқадиган нарса билан кўнглини олишга жибиллий. Шу сабаб қалблар уни севиб, кўнгиллар унга тортилган ва ҳар киши унга рағбат қилган; у Санъо аҳли билан аралашиб, табиатларини ва турлича ҳолатларини билиб, уларни ўзларидан яхшироқ биладиган бўлган. Сўнг Санъога иккинчи бор келган — ўшанда аш-Шавконий дарс, таълиф ва фатво билан банд эди, аммо ҳақиқатларни билмайдиган бир жамоа ундан юз ўгирган эди, чунки унинг ижтиҳодлари улар ўрганган нарсага холиф чиқарди. У 1209-йилда ихтилоф олови алангаланган чоғда етиб келган ва аш-Шавконийга «Мухтасар ал-Мунтаҳо»ни, Азудуддин шарҳини ва ас-Саъд ҳошиясини ҳамда арузда «ал-Хазражийя»ни ва шарҳини ўқиган; аш-Шавконийнинг душманларига душман, дўстларига дўст бўлиб, унинг йўқлигида меҳрибон ака ўрнида турар ва замон аҳли ҳамда Яман ўлкасидаги илм толибларининг ҳолидан озорланарди. Учинчи бор 1211-йил рамазонида келган — ўшанда аш-Шавконий замон халифасининг мажбурлаши билан бош қозиликни қабул қилиш билан имтиҳон қилинган эди; у Санъода ярим йилча туриб, ҳар вақт унинг ёнига келар, дарс мажлисларида ва суҳбат оқшомларида ҳозир бўлар, адабиёти билан ёзишарди. Кейин қози аллома Абдулфаттоҳ ибн Аҳмад ал-Аввожий вафотидан сўнг имом уни Байт ал-Фақиҳ ибн Ажил қозиси қилиб тайинлаган; у ҳозир шу ерда қози ва уни иффат, покдомонлик ҳамда тўла ҳурмат билан яхши олиб бормоқда, ҳолига ва қурби етган миқдорда ҳақни очиқ айтмоқда. аш-Шавконий унга ривоят қилиши жоиз бўлган ҳамма нарсага ижоза берган; у аш-Шавконийнинг катта шайхларидан самўда унга шерик, назм ва насрга қудрати бор, барча илмларда тўла малакаси бор.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0