Abdurahmon ibn Yahyo al-Onsiy, soʻng as-Sanʼoniy

1168-yil zulqaʼda oyida tugʻilib Sanʼoda voyaga yetgan; arab tili va boshqa ilmlarni sayyid Ismoil ibn Ismoil ibn Nosiruddin, sayyid alloma Abdulloh ibn Muhammad al-Amir kabi bir jamoadan olgan, fiqhni alloma Ahmad ibn Muhammad al-Haroziyga, hadisni muhaddis alloma Lutf al-Boriy ibn Ahmad al-Vardga oʻqigan. Mutolaaga berilib, sof va oʻtkir zehni hamda nuqtadon fikri bilan koʻp ilm hosil qilgan, ayniqsa adab ilmlarida — bularda u zamonaning mohir aʼyonlaridan. Zamon xalifasi uni baʼzi Yaman yurtlariga qozi qilib tayinlagan, soʻng Hajja yurtlariga koʻchirib, oʻsha tomonlar va unga tutash yerlarning qoziligini bergan; u buni iffat, saqlanish, hurmat, salobat va qatʼiylik bilan yaxshi olib borgan — hatto uning amri u yerda amaldorlarning amridan oʻtkirroq boʻlgan. Baʼzan yonidagi bir jamoa bilan baʼzi botilchilar yoki shariatga xolif kishilarga yurish qiladi va shijoatga dalolat qiladigan darajada dadil boradi, yaxshi tadbir yetaklagan yoʻllardan yuradi; shu sifatlari jamlangani uchun uning oʻrnini boshqa hech kim toʻldirolmaydi — garchi bu valiylik uning baland qadridan past boʻlsa ham, chunki bunday tomonlarda, ahlining yomonligi, kibri va kuchi bilan, shariy hukmlarni faqat uning kabi kishi joriy qila oladi. Shu bilan birga u har xil ilmlarni mutolaa qilishga berilgan, koʻp soatlarini shunga sarflaydi, nozik masalalarda muzokara va munozarani koʻp qiladi, arablar yoʻsinidagi, sof va gʻarib lugʻat bilan bezalgan chiroyli sheʼr aytishga oshufta; baligʻ nasri esa taʼrifdan ustun. ash-Shavkoniy u bilan uchrashganda suhbatining goʻzalligi, hamsuhbatligining yoqimliligi, zehnining kuchi va fahmining tezligidan taʼrifdan ortiq narsani koʻrgan; u oʻn savoldan iborat risola yozib yuborganda ash-Shavkoniy «Tib an-nashr fi javob al-masoil al-ashr» degan risola bilan javob bergan — u uning risolalari majmuasida; yana unga chiroyli nasr bilan boshlangan tantanali qasida yozib yuborgan.1168-йил зулқаъда ойида туғилиб Санъода вояга етган; араб тили ва бошқа илмларни саййид Исмоил ибн Исмоил ибн Носируддин, саййид аллома Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Амир каби бир жамоадан олган, фиқҳни аллома Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Ҳарозийга, ҳадисни муҳаддис аллома Лутф ал-Борий ибн Аҳмад ал-Вардга ўқиган. Мутолаага берилиб, соф ва ўткир зеҳни ҳамда нуқтадон фикри билан кўп илм ҳосил қилган, айниқса адаб илмларида — буларда у замонанинг моҳир аъёнларидан. Замон халифаси уни баъзи Яман юртларига қози қилиб тайинлаган, сўнг Ҳажжа юртларига кўчириб, ўша томонлар ва унга туташ ерларнинг қозилигини берган; у буни иффат, сақланиш, ҳурмат, салобат ва қатъийлик билан яхши олиб борган — ҳатто унинг амри у ерда амалдорларнинг амридан ўткирроқ бўлган. Баъзан ёнидаги бир жамоа билан баъзи ботилчилар ёки шариатга холиф кишиларга юриш қилади ва шижоатга далолат қиладиган даражада дадил боради, яхши тадбир етаклаган йўллардан юради; шу сифатлари жамлангани учун унинг ўрнини бошқа ҳеч ким тўлдиролмайди — гарчи бу валийлик унинг баланд қадридан паст бўлса ҳам, чунки бундай томонларда, аҳлининг ёмонлиги, кибри ва кучи билан, шарий ҳукмларни фақат унинг каби киши жорий қила олади. Шу билан бирга у ҳар хил илмларни мутолаа қилишга берилган, кўп соатларини шунга сарфлайди, нозик масалаларда музокара ва мунозарани кўп қилади, араблар йўсинидаги, соф ва ғариб луғат билан безалган чиройли шеър айтишга ошуфта; балиғ насри эса таърифдан устун. аш-Шавконий у билан учрашганда суҳбатининг гўзаллиги, ҳамсуҳбатлигининг ёқимлилиги, зеҳнининг кучи ва фаҳмининг тезлигидан таърифдан ортиқ нарсани кўрган; у ўн саволдан иборат рисола ёзиб юборганда аш-Шавконий «Тиб ан-нашр фи жавоб ал-масоил ал-ашр» деган рисола билан жавоб берган — у унинг рисолалари мажмуасида; яна унга чиройли наср билан бошланган тантанали қасида ёзиб юборган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0