Abdurrahmon ibn Ahmad ibn Abdulgʻaffor Azududdin al-Ijiy

Sheroz atrofidagi Ij degan joyda, yetti yuzinchi yildan keyin tugʻilgan; zamonasining shayxlaridan ilm olib, al-Bayzoviyning shogirdi Zaynuddin suhbatida doimiy boʻlgan. Maʼqul ilmlarida imom boʻlib, usul, maoniy, bayon va arab tilini toʻla egallagan, qolgan fanlarda ham ulushi bor edi. «Muxtasar al-Muntaho»ga sharhi bor — undan keyin odamlar bu sharhdan foyda olgan, u oʻlkalarga tarqalgan va yirik ulamolar unga tayangan; ash-Shavkoniyning bahosicha, bu Muxtasarning eng yaxshi sharhlaridan boʻlib, uni mulohaza qilgan kishi muallifning qoʻli uzunligini biladi: sharhni matnning oʻz uslubida keltiradi, mavhum joyni oydinlatadi va eʼtiroz boʻladigan joyni boshqa shorihlar kabi ochiq eʼtiroz bildirmay tuzatadi; zikri lozim narsadan biror nimani qoldirmaydi, iborasi esa qisqa boʻlsa ham uzun bayon oʻrnini bosadi, hatto undan ustun turadi. Kalomga oid «al-Mavoqif» va uning muqaddimalari ham bor — taʼrif undan ojiz, bu fanni tekshirmoqchi boʻlgan undan behojat emas. «Kashshof» sohibining «Qul faʼtu bi suratin min mislihi» oyati haqidagi soʻziga oid mashhur savolini muhaqqiq al-Jorbudiyga yozgan; u qoʻpolroq javob berganida, u eʼtirozlar bilan uning soʻzini oʻyinga aylantirgan — garchi u uning ustozi boʻlsa ham, ammo javobda unga insof qilmagani uchun oʻziga odob koʻrsatilishiga haqli boʻlmagan; Ibn al-Jorbudiy esa bu eʼtirozlarga alohida asarda javob yozgan. Abu Saʼid kunlarida molikiylar qoziligini egallagan; talabalarga koʻp ehson qiluvchi, nafsi karamli edi. Al-Abhariy bilan orasida nizolar boʻlgan. Zoti ulugʻ shogirdlari bor — jumladan mashhur asarlar egasi as-Saʼd at-Taftazoniy va Shamsuddin al-Kirmoniy. Kirmon sohibi bilan mihnatga uchrab, u uni qalʼada qamagan va yetti yuz ellik oltinchi yilda zindonda vafot etgan; izohda vafoti yetti yuz ellik uchinchi yoki yetti yuz ellik beshinchi yil deb ham keltiriladi.Шероз атрофидаги Иж деган жойда, етти юзинчи йилдан кейин туғилган; замонасининг шайхларидан илм олиб, ал-Байзовийнинг шогирди Зайнуддин суҳбатида доимий бўлган. Маъқул илмларида имом бўлиб, усул, маоний, баён ва араб тилини тўла эгаллаган, қолган фанларда ҳам улуши бор эди. «Мухтасар ал-Мунтаҳо»га шарҳи бор — ундан кейин одамлар бу шарҳдан фойда олган, у ўлкаларга тарқалган ва йирик уламолар унга таянган; аш-Шавконийнинг баҳосича, бу Мухтасарнинг энг яхши шарҳларидан бўлиб, уни мулоҳаза қилган киши муаллифнинг қўли узунлигини билади: шарҳни матннинг ўз услубида келтиради, мавҳум жойни ойдинлатади ва эътироз бўладиган жойни бошқа шориҳлар каби очиқ эътироз билдирмай тузатади; зикри лозим нарсадан бирор нимани қолдирмайди, ибораси эса қисқа бўлса ҳам узун баён ўрнини босади, ҳатто ундан устун туради. Каломга оид «ал-Мавоқиф» ва унинг муқаддималари ҳам бор — таъриф ундан ожиз, бу фанни текширмоқчи бўлган ундан беҳожат эмас. «Кашшоф» соҳибининг «Қул фаъту би суратин мин мислиҳи» ояти ҳақидаги сўзига оид машҳур саволини муҳаққиқ ал-Жорбудийга ёзган; у қўполроқ жавоб берганида, у эътирозлар билан унинг сўзини ўйинга айлантирган — гарчи у унинг устози бўлса ҳам, аммо жавобда унга инсоф қилмагани учун ўзига одоб кўрсатилишига ҳақли бўлмаган; Ибн ал-Жорбудий эса бу эътирозларга алоҳида асарда жавоб ёзган. Абу Саъид кунларида моликийлар қозилигини эгаллаган; талабаларга кўп эҳсон қилувчи, нафси карамли эди. Ал-Абҳарий билан орасида низолар бўлган. Зоти улуғ шогирдлари бор — жумладан машҳур асарлар эгаси ас-Саъд ат-Тафтазоний ва Шамсуддин ал-Кирмоний. Кирмон соҳиби билан миҳнатга учраб, у уни қалъада қамаган ва етти юз эллик олтинчи йилда зиндонда вафот этган; изоҳда вафоти етти юз эллик учинчи ёки етти юз эллик бешинчи йил деб ҳам келтирилади.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 326Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 326