Abdurrahmon ibn Ahmad ibn al-Hasan ibn Aliy al-Bahkaliy az-Zamdiy as-Sabyoniy

Taxminan bir ming bir yuz saksoninchi yilda Sabyoda tugʻilib, oʻsha yerda voyaga yetgan va otasidan hamda Sabyo ahlidan oʻqigan; soʻng bir ming ikki yuz ikkinchi yilda Sanʼoga koʻchib, uning yirik ulamolaridan — shayx Sayyid Abdulqodir ibn Ahmaddan, Sayyid Aliy ibn Abdulloh al-Jaloldan, Sayyid Abdulloh ibn Muhammad al-Amirdan, shayx al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiydan, Sayyid Abdulloh ibn al-Hasandan va allomo Aliy ibn Hodiy Arhabdan ilm olgan; ash-Shavkoniydan ham bir necha fanni oʻqib, unga toʻla yaqin boʻlgan va koʻp masalalar soʻrab, uzun va qisqa javoblar olgan. Fahmi goʻzal, tasavvuri yaxshi, idroki komil va zehni kuchli boʻlgani uchun nahv, sarf, mantiq, maoniy, bayon, usul, tafsir va hadisda eng qisqa muddatda yetuk boʻlib, vataniga qaytgan. Qaytganidan keyin ham ash-Shavkoniyga nafis sheʼrlar yozib turgan va u javob bergan; ikkovi ayriliqdan afsuslanardi — ash-Shavkoniy oralaridagi rost doʻstlik va ortiqcha muhabbatni taʼrifga sigʻmaydigan, hatto ikki tugʻishgan aka-uka orasida ham topilmaydigan darajada deb ataydi. Fasohat va salmoq, mehribonlik, tabiat latofati, karamli axloq, suhbat shirinligi hamda nafis sheʼr va xabarlarni yodda tutish unda jamlangan; har bir hamsuhbatga moslashgani uchun yonidagi zerikmasdi va shu bois qalblar uni sevardi. Sanʼo ahli bilan aralashib, tabiatlarini va turli holatlarini oʻzlaridan koʻra yaxshiroq bilib olgan. Ikkinchi bor Sanʼoga kelganida — bir ming ikki yuz toʻqqizinchi yilda — ash-Shavkoniy bilan haqiqatni bilmaydiganlar orasida ixtilof olovi yonayotgan edi, chunki uning ijtihodlari ularning odatlangan narsalariga xilof kelardi; u esa ustoziga «Muxtasar al-Muntaho»ni Azududdin sharhi va Saʼd hoshiyasi bilan, aruzda «al-Harroziya»ni sharhi bilan oʻqigan hamda ustozining dushmanlariga dushman, doʻstlariga doʻst boʻlib, yoʻqligida ham vafodor birodardek turgan. Uchinchi bor bir ming ikki yuz oʻn birinchi yil ramazonida kelib, yarim yilcha Sanʼoda qolgan va har vaqt ustozi bilan koʻrishib, dars va suhbat majlislarida hozir boʻlgan; oxiri imom uni Qozi Abdulfattoh ibn Ahmad al-Avvojiy vafotidan keyin Bayt al-Faqih ibn Ujayl qoziligiga tayinlagan va u hozir shu yerda qozi boʻlib, vazifani iffat, pokdomonlik va toʻla hurmat bilan ado etmoqda hamda imkoni boricha haqni ochiq aytmoqda. Ash-Shavkoniy unga rivoyat qilishi joiz boʻlgan hamma narsani ijozat qilgan va u ustozining yirik shayxlaridan eshitishda unga sherikdir.Тахминан бир минг бир юз саксонинчи йилда Сабёда туғилиб, ўша ерда вояга етган ва отасидан ҳамда Сабё аҳлидан ўқиган; сўнг бир минг икки юз иккинчи йилда Санъога кўчиб, унинг йирик уламоларидан — шайх Саййид Абдулқодир ибн Аҳмаддан, Саййид Алий ибн Абдуллоҳ ал-Жалолдан, Саййид Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Амирдан, шайх ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибийдан, Саййид Абдуллоҳ ибн ал-Ҳасандан ва алломо Алий ибн Ҳодий Арҳабдан илм олган; аш-Шавконийдан ҳам бир неча фанни ўқиб, унга тўла яқин бўлган ва кўп масалалар сўраб, узун ва қисқа жавоблар олган. Фаҳми гўзал, тасаввури яхши, идроки комил ва зеҳни кучли бўлгани учун наҳв, сарф, мантиқ, маоний, баён, усул, тафсир ва ҳадисда энг қисқа муддатда етук бўлиб, ватанига қайтган. Қайтганидан кейин ҳам аш-Шавконийга нафис шеърлар ёзиб турган ва у жавоб берган; иккови айрилиқдан афсусланарди — аш-Шавконий ораларидаги рост дўстлик ва ортиқча муҳаббатни таърифга сиғмайдиган, ҳатто икки туғишган ака-ука орасида ҳам топилмайдиган даражада деб атайди. Фасоҳат ва салмоқ, меҳрибонлик, табиат латофати, карамли ахлоқ, суҳбат ширинлиги ҳамда нафис шеър ва хабарларни ёдда тутиш унда жамланган; ҳар бир ҳамсуҳбатга мослашгани учун ёнидаги зерикмасди ва шу боис қалблар уни севарди. Санъо аҳли билан аралашиб, табиатларини ва турли ҳолатларини ўзларидан кўра яхшироқ билиб олган. Иккинчи бор Санъога келганида — бир минг икки юз тўққизинчи йилда — аш-Шавконий билан ҳақиқатни билмайдиганлар орасида ихтилоф олови ёнаётган эди, чунки унинг ижтиҳодлари уларнинг одатланган нарсаларига хилоф келарди; у эса устозига «Мухтасар ал-Мунтаҳо»ни Азудуддин шарҳи ва Саъд ҳошияси билан, арузда «ал-Ҳаррозия»ни шарҳи билан ўқиган ҳамда устозининг душманларига душман, дўстларига дўст бўлиб, йўқлигида ҳам вафодор биродардек турган. Учинчи бор бир минг икки юз ўн биринчи йил рамазонида келиб, ярим йилча Санъода қолган ва ҳар вақт устози билан кўришиб, дарс ва суҳбат мажлисларида ҳозир бўлган; охири имом уни Қози Абдулфаттоҳ ибн Аҳмад ал-Аввожий вафотидан кейин Байт ал-Фақиҳ ибн Ужайл қозилигига тайинлаган ва у ҳозир шу ерда қози бўлиб, вазифани иффат, покдомонлик ва тўла ҳурмат билан адо этмоқда ҳамда имкони борича ҳақни очиқ айтмоқда. Аш-Шавконий унга ривоят қилиши жоиз бўлган ҳамма нарсани ижозат қилган ва у устозининг йирик шайхларидан эшитишда унга шерикдир.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 318Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 318