Abu Bakr ibn Abdurrahmon
Tobeʼin
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishom ibn al-Mugʻiyra ibn Abdulloh ibn Umar ibn Maxzum — imom, Madinai Nabaviyyadagi yetti faqihdan biri, Abu Abdurrahmon. Toʻgʻrisi shuki, uning ismi kunyasining oʻzidir. U Banu Maxzumning sayyidlaridan; Abdulloh, Salama, Abdulmalik va Umarning otasi; Abdulloh, Abdulmalik, Ikrima, Muhammad, Mugʻiyra, Yahyo, Oisha va Umm al-Horisning akasi. Koʻzi ojiz edi. U otasidan, Ammor ibn Yosirdan, Abu Masʼud al-Ansoriydan, Oishadan, Umm Salamadan, Abu Hurayradan, Navfal ibn Muoviyadan, Marvon ibn al-Hakamdan, Abdurrahmon ibn Mutiʼdan, Abu Rofeʼdan, Asmo binti Umaysdan va bir toifadan hadis aytdi. Undan ikki oʻgʻli Abdulloh bilan Abdulmalik, Mujohid, Umar ibn Abdulaziz, ash-Shaʼbiy, Irok ibn Molik, Amr ibn Dinor, az-Zuhriy, Abd Rabbihi ibn Saʼid, Ikrima ibn Xolid, mavlosi Sumayy, Ibrohim ibn Muhojir, Abdulloh ibn Kaʼb al-Himyariy, Abdulvohid ibn Ayman, jiyani al-Qosim ibn Muhammad ibn Abdurrahmon va koʻp xalq rivoyat qildi. Al-Voqidiy aytadi: uning ismi kunyasidir; koʻzi ojiz boʻlgan; Jamal kuni yoshi kichik sanalib, Urva bilan birga qaytarilgan. U siqa, faqih, olim, saxiy va hadisi koʻp kishi edi. Ibn Saʼd: «U Umarning xalifaligi davrida tugʻilgan; namozi koʻpligi uchun unga «Quraysh rohibi» deyilardi; koʻzi ojiz edi», deydi. Al-Ijliy va boshqalar uni tobeiy, siqa deb sanaydilar. Ibn Xirosh: «U musulmonlar imomlaridan biri; oʻzi ham, birodarlari ham zarbulmasal», degan. Az-Zubayr ibn Bakkor: «U Madinaning yetti faqihidan biri; «rohib» deb atalardi va Quraysh sayyidlaridan edi», deydi. Abu Dovud aytadi: unda bir dard bor edi, shu bois sajda qilganda qoʻlini suv toʻldirilgan tosga qoʻyardi. Ibn Abu az-Zinod otasi zikr qilib yuradigan yetti faqihni sanaydi: Saʼid ibn al-Musayyab, Urva, al-Qosim, Abu Bakr ibn Abdurrahmon, Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba, Xorija ibn Zayd ibn Sobit va Sulaymon ibn Yasor. Ash-Shaʼbiy Umar ibn Abdurrahmondan naql qiladi: akasi Abu Bakr roʻza tutar, ogʻiz ochmas edi — bu bir hadis ichida zikr qilinadi. Zahabiy: «Abu Bakr ibn Abdurrahmon ilm, amal va sharafni jamlaganlardan edi; otasining oʻrnini ulugʻlikda egallaganlardan boʻldi», deydi. Al-Haysam ibn Adiy, Ali ibn Abdulloh at-Tamimiy, Ibn Numayr, Ibn Maʼin, Abu Umar ad-Darir, al-Fallos va Abu Ubayd uning toʻqson toʻrtinchi yilda vafot etganini aytishadi. Al-Voqidiy Abdulloh ibn Jaʼfar al-Maxramiydan naql qiladi: Abu Bakr ibn Abdurrahmon asr namozini oʻqib, gʻusl joyiga kirdi va yiqildi; soʻng: «Vallohi, bugungi kunimning boshida men hech qanday yangi ish qilganim yoʻq», deb turdi. Quyoshning botganini sezmadim, u vafot etdi. Bu Madinada toʻqson toʻrtinchi yilda boʻlgan. Al-Voqidiy: «Bu yilni fuqaholardan koʻp kishi vafot etgani uchun «faqihlar yili» deyishadi», deydi. Yana toʻqson beshinchi yilda vafot etgan degan soʻz ham bor. Zahabiy uning rivoyatlaridan Abu Masʼud Uqba ibn Amr orqali kelgan hadisni keltiradi: Rasululloh ﷺ it bahosidan, fohishaning haqidan va kohinning hulvonidan qaytardi; boshqa lafzda: «Uchtasi suhtdir: it bahosi, fohishaning haqi va kohinning hulvoni». Uni Sittai kutub sohiblari Ibn Uyayna, Molik va al-Lays orqali az-Zuhriydan chiqarganlar. Zahabiy uning otasi Abdurrahmon ibn al-Horis haqida ham toʻxtalib, uni katta tobeinlardan va qavmining ashroflaridan, aql va fazl bilan tavsiflanadigan kishi deydi: u Paygʻambar ﷺ hayotligida tugʻilgan, ammo Zahabiy: «Uning suhbati borligini bilmayman», deydi; al-Buxoriyning «Sahih»ida uning rivoyati bor.Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом ибн ал-Муғийра ибн Абдуллоҳ ибн Умар ибн Махзум — имом, Мадинаи Набавийядаги етти фақиҳдан бири, Абу Абдурраҳмон. Тўғриси шуки, унинг исми кунясининг ўзидир. У Бану Махзумнинг саййидларидан; Абдуллоҳ, Салама, Абдулмалик ва Умарнинг отаси; Абдуллоҳ, Абдулмалик, Икрима, Муҳаммад, Муғийра, Яҳё, Оиша ва Умм ал-Ҳориснинг акаси. Кўзи ожиз эди. У отасидан, Аммор ибн Ёсирдан, Абу Масъуд ал-Ансорийдан, Оишадан, Умм Саламадан, Абу Ҳурайрадан, Навфал ибн Муовиядан, Марвон ибн ал-Ҳакамдан, Абдурраҳмон ибн Мутиъдан, Абу Рофеъдан, Асмо бинти Умайсдан ва бир тоифадан ҳадис айтди. Ундан икки ўғли Абдуллоҳ билан Абдулмалик, Мужоҳид, Умар ибн Абдулазиз, аш-Шаъбий, Ирок ибн Молик, Амр ибн Динор, аз-Зуҳрий, Абд Раббиҳи ибн Саъид, Икрима ибн Холид, мавлоси Сумайй, Иброҳим ибн Муҳожир, Абдуллоҳ ибн Каъб ал-Ҳимярий, Абдулвоҳид ибн Айман, жияни ал-Қосим ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ва кўп халқ ривоят қилди. Ал-Воқидий айтади: унинг исми кунясидир; кўзи ожиз бўлган; Жамал куни ёши кичик саналиб, Урва билан бирга қайтарилган. У сиқа, фақиҳ, олим, сахий ва ҳадиси кўп киши эди. Ибн Саъд: «У Умарнинг халифалиги даврида туғилган; намози кўплиги учун унга «Қурайш роҳиби» дейиларди; кўзи ожиз эди», дейди. Ал-Ижлий ва бошқалар уни тобеий, сиқа деб санайдилар. Ибн Хирош: «У мусулмонлар имомларидан бири; ўзи ҳам, биродарлари ҳам зарбулмасал», деган. Аз-Зубайр ибн Баккор: «У Мадинанинг етти фақиҳидан бири; «роҳиб» деб аталарди ва Қурайш саййидларидан эди», дейди. Абу Довуд айтади: унда бир дард бор эди, шу боис сажда қилганда қўлини сув тўлдирилган тосга қўярди. Ибн Абу аз-Зинод отаси зикр қилиб юрадиган етти фақиҳни санайди: Саъид ибн ал-Мусайяб, Урва, ал-Қосим, Абу Бакр ибн Абдурраҳмон, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба, Хорижа ибн Зайд ибн Собит ва Сулаймон ибн Ясор. Аш-Шаъбий Умар ибн Абдурраҳмондан нақл қилади: акаси Абу Бакр рўза тутар, оғиз очмас эди — бу бир ҳадис ичида зикр қилинади. Заҳабий: «Абу Бакр ибн Абдурраҳмон илм, амал ва шарафни жамлаганлардан эди; отасининг ўрнини улуғликда эгаллаганлардан бўлди», дейди. Ал-Ҳайсам ибн Адий, Али ибн Абдуллоҳ ат-Тамимий, Ибн Нумайр, Ибн Маъин, Абу Умар ад-Дарир, ал-Фаллос ва Абу Убайд унинг тўқсон тўртинчи йилда вафот этганини айтишади. Ал-Воқидий Абдуллоҳ ибн Жаъфар ал-Махрамийдан нақл қилади: Абу Бакр ибн Абдурраҳмон аср намозини ўқиб, ғусл жойига кирди ва йиқилди; сўнг: «Валлоҳи, бугунги кунимнинг бошида мен ҳеч қандай янги иш қилганим йўқ», деб турди. Қуёшнинг ботганини сезмадим, у вафот этди. Бу Мадинада тўқсон тўртинчи йилда бўлган. Ал-Воқидий: «Бу йилни фуқаҳолардан кўп киши вафот этгани учун «фақиҳлар йили» дейишади», дейди. Яна тўқсон бешинчи йилда вафот этган деган сўз ҳам бор. Заҳабий унинг ривоятларидан Абу Масъуд Уқба ибн Амр орқали келган ҳадисни келтиради: Расулуллоҳ ﷺ ит баҳосидан, фоҳишанинг ҳақидан ва коҳиннинг ҳулвонидан қайтарди; бошқа лафзда: «Учтаси суҳтдир: ит баҳоси, фоҳишанинг ҳақи ва коҳиннинг ҳулвони». Уни Ситтаи кутуб соҳиблари Ибн Уяйна, Молик ва ал-Лайс орқали аз-Зуҳрийдан чиқарганлар. Заҳабий унинг отаси Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ҳақида ҳам тўхталиб, уни катта тобеинлардан ва қавмининг ашрофларидан, ақл ва фазл билан тавсифланадиган киши дейди: у Пайғамбар ﷺ ҳаётлигида туғилган, аммо Заҳабий: «Унинг суҳбати борлигини билмайман», дейди; ал-Бухорийнинг «Саҳиҳ»ида унинг ривояти бор.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 8, b. 416Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 8, б. 416
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn Horis ibn Hishom ibn Mugʻira al-Maxzumiy al-Qurashiy al-Madaniy — Madinaning yetti faqihidan biri; ismi Muhammad deyilgan, ismi ham, kunyasi ham bir ekani sahihroq. Umarning xalifaligida tugʻilgan ulugʻ tobein; Ammor, Abu Hurayra, Asmo bint Abu Bakr, Oisha, Umm Salama va boshqalardan rivoyat qildi; undan oʻgʻillari Salama, Abdulloh, Abdulmalik va Umar, mavlosi Sumayy, Omir ash-Shaʼbiy, Umar ibn Abdulaziz, Amr ibn Dinor, Mujohid va Zuhriy hadis oldi. Namozining koʻpligi uchun unga «Quraysh rohibi» deyilardi; koʻzi ojiz edi va yil boʻyi roʻza tutardi; ishonch, omonat, fiqh va rivoyatining sahihligida katta oʻrni bor edi. Abdulmalik ibn Marvon uni izzatlar, fazlini tanir va: «Madina ahliga bizga qilgan yomonliklari uchun biror ish qilmoqchi boʻlaman-u, Abu Bakr ibn Abdurrahmonni eslab undan uyalaman va oʻsha ishdan qaytaman», der edi.Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн Ҳорис ибн Ҳишом ибн Муғира ал-Махзумий ал-Қураший ал-Маданий — Мадинанинг етти фақиҳидан бири; исми Муҳаммад дейилган, исми ҳам, куняси ҳам бир экани саҳиҳроқ. Умарнинг халифалигида туғилган улуғ тобеин; Аммор, Абу Ҳурайра, Асмо бинт Абу Бакр, Оиша, Умм Салама ва бошқалардан ривоят қилди; ундан ўғиллари Салама, Абдуллоҳ, Абдулмалик ва Умар, мавлоси Сумайй, Омир аш-Шаъбий, Умар ибн Абдулазиз, Амр ибн Динор, Мужоҳид ва Зуҳрий ҳадис олди. Намозининг кўплиги учун унга «Қурайш роҳиби» дейиларди; кўзи ожиз эди ва йил бўйи рўза тутарди; ишонч, омонат, фиқҳ ва ривоятининг саҳиҳлигида катта ўрни бор эди. Абдулмалик ибн Марвон уни иззатлар, фазлини танир ва: «Мадина аҳлига бизга қилган ёмонликлари учун бирор иш қилмоқчи бўламан-у, Абу Бакр ибн Абдурраҳмонни эслаб ундан уяламан ва ўша ишдан қайтаман», дер эди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 4505Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 4505