Abu Barza al-Aslamiy

Abu Barza al-Aslamiy — Nabiy ﷺning sahobasi. Eng toʻgʻri qavlga koʻra ismi Nazla ibn Ubayd; «Nazla ibn Amr», «Nazla ibn Oiz», «Ibn Abdulloh», «Abdulloh ibn Nazla» va «Xolid ibn Nazla» degan soʻzlar ham bor. Undan bir necha hadis rivoyat qilingan. Undan oʻgʻli al-Mugʻira, nabirasi Munya bint Ubayd, Abu Usmon an-Nahdiy, Abul-Minhol Sayyor, Abul-Vaziy Abbod ibn Nusayb, Kinona ibn Nuaym, Abul-Voziʼ Jobir ibn Amr, Abdulloh ibn Burayda va boshqalar rivoyat qildilar. U Basraga tushdi va bir muddat Muoviya bilan turdi. Ibn Saʼd: «U ilgari islomga kirgan va Makka fathida qatnashgan», deydi. Zahabiy qoʻshadi: u Xaybarda ham qatnashgan; qoramtir, oʻrta boʻyli edi va Ali bilan birga haruriylar jangida hozir boʻlgan. Abu Nuaym: «Kaʼba pardalari ostida Abdul-Uzzo ibn Xatalni Nabiy ﷺning izni bilan oʻldirgan kishi shudir», deydi. Al-Azraq ibn Qays hikoya qiladi: Ahvozda bir daryo boʻyida edik; Abu Barza otini yetaklab kelib asr namoziga kirdi. Oti qochib ketdi, u qibla tomonga uning ortidan borib, jilovidan ushladi, soʻng namozini oʻqidi. Bir kishi: «Mana bu cholga qaranglar!» dedi. Abu Barza buni eshitib keldi va: «Rasululloh ﷺdan ajralganimdan buyon meni bundan boshqa hech kim malomat qilmagan. Men keksa odamman, manzilim uzoq; agar namozimga yuzlanib, otimni tashlab qoʻysam, keyin uni izlab ketsam, ahlimga tun qorongʻusidagina yetardim. Men Rasululloh ﷺga hamroh boʻldim va uning yengillik berishini koʻrdim», dedi. Shuʼbaning rivoyatida uni soʻkkan kishi xorijiylardan boʻlib, Abu Barza: «Men Rasululloh ﷺ bilan olti yoki yetti gʻazot qildim va uning osonlashtirishiga guvoh boʻldim», degan. Sobit al-Bunoniydan: Abu Barza jun kiyim kiyardi. Unga: «Birodaring Oiz ibn Amr xazz kiyadi-ku», deyildi. U: «Voy senga! Oizdek kim bor!» dedi. Haligi kishi Oizga bu gapni yetkazganda, u ham: «Abu Barzadek kim bor!» dedi. Zahabiy: «Olimlar oʻz tengdoshlarini shunday hurmat qilardilar», deb izoh beradi. Abu Barzaning oʻzi: «Johiliyatda “xamirturushli non yegan semiradi”, der edik. Xaybar kuni qavmni non ustidan surib chiqardik; birimiz undan bir siniq yer, soʻng semirdimmi, deb ikki yonini paypaslardi», degan. Aytilishicha, Abu Barzaning ertalab va kechqurun bevalar, yetimlar va miskinlar uchun bir tovoqdan tarid (non toʻgʻralgan taom) chiqarilardi. U tunda namozga turar, tahorat qilar va ahlini uygʻotardi; namozda oltmishdan yuz oyatgacha oʻqirdi. Abul-Minhol aytadi: Ibn Ziyod qochib, Marvon Shomda, Ibn az-Zubayr Makkada oʻrnashganida otam gʻamgin boʻldi va: «Men bilan Abu Barza al-Aslamiyning oldiga bor», dedi. Uyiga bordik; otam: «Ey Abu Barza, koʻrmayapsanmi?» dedi. U: «Men Quraysh qabilalaridan gʻazabnok holda tongga chiqqanim uchun Allohdan ajr kutaman», dedi. Vafoti haqida ixtilof bor: uni Basrada vafot etgan deyishadi, Xurosonda deyilgan, yana Hirot bilan Sijiston orasidagi choʻlda, deb ham aytilgan; Ibn Saʼd Marvda vafot etgan, deydi. Muoviyadan oldin oltmishinchi yili (60 h.) vafot etgan deyiladi; al-Hokim esa oltmish toʻrtinchi yili (64 h.) vafot etgan, deydi. Aytilishicha, Abu Barza bilan Abu Bakra birodar tutingan edilar.Абу Барза ал-Асламий — Набий ﷺнинг саҳобаси. Энг тўғри қавлга кўра исми Назла ибн Убайд; «Назла ибн Амр», «Назла ибн Оиз», «Ибн Абдуллоҳ», «Абдуллоҳ ибн Назла» ва «Холид ибн Назла» деган сўзлар ҳам бор. Ундан бир неча ҳадис ривоят қилинган. Ундан ўғли ал-Муғира, набираси Муня бинт Убайд, Абу Усмон ан-Наҳдий, Абул-Минҳол Сайёр, Абул-Вазий Аббод ибн Нусайб, Кинона ибн Нуайм, Абул-Возиъ Жобир ибн Амр, Абдуллоҳ ибн Бурайда ва бошқалар ривоят қилдилар. У Басрага тушди ва бир муддат Муовия билан турди. Ибн Саъд: «У илгари исломга кирган ва Макка фатҳида қатнашган», дейди. Заҳабий қўшади: у Хайбарда ҳам қатнашган; қорамтир, ўрта бўйли эди ва Али билан бирга ҳарурийлар жангида ҳозир бўлган. Абу Нуайм: «Каъба пардалари остида Абдул-Уззо ибн Хатални Набий ﷺнинг изни билан ўлдирган киши шудир», дейди. Ал-Азрақ ибн Қайс ҳикоя қилади: Аҳвозда бир дарё бўйида эдик; Абу Барза отини етаклаб келиб аср намозига кирди. Оти қочиб кетди, у қибла томонга унинг ортидан бориб, жиловидан ушлади, сўнг намозини ўқиди. Бир киши: «Мана бу чолга қаранглар!» деди. Абу Барза буни эшитиб келди ва: «Расулуллоҳ ﷺдан ажралганимдан буён мени бундан бошқа ҳеч ким маломат қилмаган. Мен кекса одамман, манзилим узоқ; агар намозимга юзланиб, отимни ташлаб қўйсам, кейин уни излаб кецам, аҳлимга тун қоронғусидагина етардим. Мен Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳ бўлдим ва унинг енгиллик беришини кўрдим», деди. Шуъбанинг ривоятида уни сўккан киши хорижийлардан бўлиб, Абу Барза: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан олти ёки етти ғазот қилдим ва унинг осонлаштиришига гувоҳ бўлдим», деган. Собит ал-Бунонийдан: Абу Барза жун кийим киярди. Унга: «Биродаринг Оиз ибн Амр хазз кияди-ку», дейилди. У: «Вой сенга! Оиздек ким бор!» деди. Ҳалиги киши Оизга бу гапни етказганда, у ҳам: «Абу Барзадек ким бор!» деди. Заҳабий: «Олимлар ўз тенгдошларини шундай ҳурмат қилардилар», деб изоҳ беради. Абу Барзанинг ўзи: «Жоҳилиятда “хамиртурушли нон еган семиради”, дер эдик. Хайбар куни қавмни нон устидан суриб чиқардик; биримиз ундан бир синиқ ер, сўнг семирдимми, деб икки ёнини пайпасларди», деган. Айтилишича, Абу Барзанинг эрталаб ва кечқурун бевалар, етимлар ва мискинлар учун бир товоқдан тарид (нон тўғралган таом) чиқариларди. У тунда намозга турар, таҳорат қилар ва аҳлини уйғотарди; намозда олтмишдан юз оятгача ўқирди. Абул-Минҳол айтади: Ибн Зиёд қочиб, Марвон Шомда, Ибн аз-Зубайр Маккада ўрнашганида отам ғамгин бўлди ва: «Мен билан Абу Барза ал-Асламийнинг олдига бор», деди. Уйига бордик; отам: «Эй Абу Барза, кўрмаяпсанми?» деди. У: «Мен Қурайш қабилаларидан ғазабнок ҳолда тонгга чиққаним учун Аллоҳдан ажр кутаман», деди. Вафоти ҳақида ихтилоф бор: уни Басрада вафот этган дейишади, Хуросонда дейилган, яна Ҳирот билан Сижистон орасидаги чўлда, деб ҳам айтилган; Ибн Саъд Марвда вафот этган, дейди. Муовиядан олдин олтмишинчи йили (60 ҳ.) вафот этган дейилади; ал-Ҳоким эса олтмиш тўртинчи йили (64 ҳ.) вафот этган, дейди. Айтилишича, Абу Барза билан Абу Бакра биродар тутинган эдилар.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 7, b. 40Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 7, б. 40