Abu Ishoq Amr ibn Abdulloh as-Sabiiy

Amr ibn Abdulloh ibn Zu Yuhmid — aytilishicha, Amr ibn Abdulloh ibn Aliy — al-Hamdoniy al-Kufiy, hofiz, Kufaning shayxi, olimi va muhaddisi. Zahabiy aytadi: uning Sabiʼgacha ulanadigan nasabini topa olmadim; u Sabiʼ ibn Saʼb ibn Muoviya avlodidandir. Ibn Saʼd «Tabaqot»da uni Amr ibn Abdulloh ibn Aliy ibn Ahmad ibn Zu Yuhmid ibn as-Sabiʼ deb ataydi, soʻng: koʻpchilik uni otasidan nariga oshirmay atagan, deydi. U rahimahulloh amal qiluvchi olimlardan va tobeinlarning ulugʻlaridan edi. Oʻzi aytadi: «Usmon xilofatiga ikki yil qolganda tugʻildim va Aliy ibn Abu Tolibning xutba qilganini koʻrdim». Sharik esa undan: «Usmon hukmronligiga uch yil qolganda tugʻildim», degan soʻzni eshitgan. Sufyon undan naql qiladi: «Aliyni raziyallohu anhu boshi va soqoli oppoq holda koʻrdim». Muoviya, Adiy ibn Hotim, Ibn Abbos, Baroʼ ibn Ozib, Zayd ibn Arqam, Abdulloh ibn Amr ibn al-Os, Abu Juhayfa as-Suvoiy, Sulaymon ibn Surad, Umora ibn Ruvayba as-Saqafiy, Abdulloh ibn Yazid al-Ansoriy, Amr ibn al-Horis al-Xuzoiy va Rasululloh ﷺ ashoblaridan boshqalardan rivoyat qildi. Qurʼonni al-Asvad ibn Yazid va Abu Abdurrahmon as-Sulamiyga oʻqidi; Alqama ibn Qays, Masruq ibn al-Ajdaʼ, al-Horis al-Aʼvar, Shurayh qozi kabi katta tobeinlardan ham hadis oldi. Undan Muhammad ibn Sirin — u uning shayxlaridan — Zuhriy, Qatoda va Safvon ibn Sulaym (bular tengdoshlari), yana Aʼmash, Shuʼba, Sufyon, Misʼar, oʻgʻli Yunus, nabirasi Isroil, Zoida ibn Qudoma, Ismoil ibn Abu Xolid va koʻplab kishilar hadis rivoyat qildilar. U — hech kim tortishmagan siqa, hujjat rovi; keksayib, yoshi sababli hifzi oʻzgargan, biroq ixtilot qilmagan. Aliy ibn al-Madiniy aytadi: «Abu Ishoq yetmish yoki sakson kishidan rivoyat qilganki, ulardan boshqa hech kim rivoyat qilmagan; shayxlarini sanab, uch yuzga yaqin chiqardim» — boshqa oʻrinda toʻrt yuz shayx degan; yana aytilishicha, u oʻttiz sakkiz sahobiydan eshitgan. Abu Hotim: «U koʻplikda Zuhriyga oʻxshaydi», dedi. Aʼmash aytadi: Ibn Masʼud ashoblari uni koʻrsalar: «Mana bu — atrofga qaramaydigan qori Amr», derdilar. Har uch kunda Qurʼonni xatm qilar, har kecha ming oyat oʻqir, Baqarani bir rakʼatda tugatar, harom oylarni, har oydan uch kunni, dushanba va payshanbani roʻza tutardi. Umri oxirida koʻzi ojiz boʻlib, oʻgʻli Yusuf yetaklab yurardi. Aliy ibn al-Madiniy: «Ummatga ilmni olti kishi saqlab qoldi; kufaliklardan Abu Ishoq bilan Aʼmash», dedi.Амр ибн Абдуллоҳ ибн Зу Юҳмид — айтилишича, Амр ибн Абдуллоҳ ибн Алий — ал-Ҳамдоний ал-Куфий, ҳофиз, Куфанинг шайхи, олими ва муҳаддиси. Заҳабий айтади: унинг Сабиъгача уланадиган насабини топа олмадим; у Сабиъ ибн Саъб ибн Муовия авлодидандир. Ибн Саъд «Табақот»да уни Амр ибн Абдуллоҳ ибн Алий ибн Аҳмад ибн Зу Юҳмид ибн ас-Сабиъ деб атайди, сўнг: кўпчилик уни отасидан нарига оширмай атаган, дейди. У раҳимаҳуллоҳ амал қилувчи олимлардан ва тобеинларнинг улуғларидан эди. Ўзи айтади: «Усмон хилофатига икки йил қолганда туғилдим ва Алий ибн Абу Толибнинг хутба қилганини кўрдим». Шарик эса ундан: «Усмон ҳукмронлигига уч йил қолганда туғилдим», деган сўзни эшитган. Суфён ундан нақл қилади: «Алийни разияллоҳу анҳу боши ва соқоли оппоқ ҳолда кўрдим». Муовия, Адий ибн Ҳотим, Ибн Аббос, Барў ибн Озиб, Зайд ибн Арқам, Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос, Абу Жуҳайфа ас-Сувоий, Сулаймон ибн Сурад, Умора ибн Рувайба ас-Сақафий, Абдуллоҳ ибн Язид ал-Ансорий, Амр ибн ал-Ҳорис ал-Хузоий ва Расулуллоҳ ﷺ ашобларидан бошқалардан ривоят қилди. Қуръонни ал-Асвад ибн Язид ва Абу Абдурраҳмон ас-Суламийга ўқиди; Алқама ибн Қайс, Масруқ ибн ал-Аждаъ, ал-Ҳорис ал-Аъвар, Шурайҳ қози каби катта тобеинлардан ҳам ҳадис олди. Ундан Муҳаммад ибн Сирин — у унинг шайхларидан — Зуҳрий, Қатода ва Сафвон ибн Сулайм (булар тенгдошлари), яна Аъмаш, Шуъба, Суфён, Мисъар, ўғли Юнус, набираси Исроил, Зоида ибн Қудома, Исмоил ибн Абу Холид ва кўплаб кишилар ҳадис ривоят қилдилар. У — ҳеч ким тортишмаган сиқа, ҳужжат рови; кексайиб, ёши сабабли ҳифзи ўзгарган, бироқ ихтилот қилмаган. Алий ибн ал-Мадиний айтади: «Абу Исҳоқ етмиш ёки саксон кишидан ривоят қилганки, улардан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган; шайхларини санаб, уч юзга яқин чиқардим» — бошқа ўринда тўрт юз шайх деган; яна айтилишича, у ўттиз саккиз саҳобийдан эшитган. Абу Ҳотим: «У кўпликда Зуҳрийга ўхшайди», деди. Аъмаш айтади: Ибн Масъуд ашоблари уни кўрсалар: «Мана бу — атрофга қарамайдиган қори Амр», дердилар. Ҳар уч кунда Қуръонни хатм қилар, ҳар кеча минг оят ўқир, Бақарани бир ракъатда тугатар, ҳаром ойларни, ҳар ойдан уч кунни, душанба ва пайшанбани рўза тутарди. Умри охирида кўзи ожиз бўлиб, ўғли Юсуф етаклаб юрарди. Алий ибн ал-Мадиний: «Умматга илмни олти киши сақлаб қолди; куфаликлардан Абу Исҳоқ билан Аъмаш», деди.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 9, b. 392Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 9, б. 392