Abu Jaʼfar Ahmad ibn Ibrohim ibn az-Zubayr al-Andalusiy
Muhaddis
Andalusiyalik hofiz va nahvshunos alloma. Yetti qiroatni Abu-l-Hasan as-Sowiyga oʻqib topshirgan va undan hadis eshitgan; yana Ishoq ibn Ibrohim at-Tusiy, Ibrohim ibn Muhammad ibn al-Kamol, tarixchi Ahmad Yusuf, Abu-l-Valid Ismoil ibn Yahyo al-Azdiy, Abu-l-Husayn ibn as-Siroj va Muhammad ibn Ahmad ibn Xalil as-Salawiydan ilm olgan. Koʻp toʻplab, koʻp tasnif qilib, koʻp hadis rivoyat qilgan; alloma Abu Hayyon uning qoʻlida yetishgan va oʻzi hadis bilan qiroatda zamonasining allomasi boʻlgan. Ibn Bashkuvolning tarixiga zayl yozgan, tafsirda «Malok at-taʼvil» degan kitob tuzgan, «Andalus ulamosi tarixi» va «al-Iʼlom»ni tasnif qilgan. Abu Hayyon: «Tilni puxta bayon qilar edi, men koʻrgan olimlarning eng fasihi edi»; boshqa biri: «Foyda yetkazish, ilm yoyish, hadis yodlash va sahihini kasalidan ajratishda yolgʻiz oʻzi edi» degan. Tarjimonlaridan biri uni «ishonchli, yaxshilikka buyuruvchi, yomonlikdan qaytaruvchi, bidʼat ahlini tor-mor etuvchi» deb sifatlagan; zamonasining podshohlari bilan voqealari boʻlgan, xosu omning nazdida ulugʻlangan. Paygʻambarlik daʼvo qilgan sehrgar al-Fazoriyga qarshi turgani uchun ozor koʻrib Gʻarnotaga koʻchgan, keyin uning holini Gʻarnota sohibiga bayon qilib, ustidan had qaror topib qatl etilishiga sabab boʻlgan.Андалусиялик ҳофиз ва наҳвшунос аллома. Етти қироатни Абу-л-Ҳасан ас-Совийга ўқиб топширган ва ундан ҳадис эшитган; яна Исҳоқ ибн Иброҳим ат-Тусий, Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Камол, тарихчи Аҳмад Юсуф, Абу-л-Валид Исмоил ибн Яҳё ал-Аздий, Абу-л-Ҳусайн ибн ас-Сирож ва Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Халил ас-Салавийдан илм олган. Кўп тўплаб, кўп тасниф қилиб, кўп ҳадис ривоят қилган; аллома Абу Ҳайён унинг қўлида етишган ва ўзи ҳадис билан қироатда замонасининг алломаси бўлган. Ибн Башкуволнинг тарихига зайл ёзган, тафсирда «Малок ат-таъвил» деган китоб тузган, «Андалус уламоси тарихи» ва «ал-Иълом»ни тасниф қилган. Абу Ҳайён: «Тилни пухта баён қилар эди, мен кўрган олимларнинг энг фасиҳи эди»; бошқа бири: «Фойда етказиш, илм ёйиш, ҳадис ёдлаш ва саҳиҳини касалидан ажратишда ёлғиз ўзи эди» деган. Таржимонларидан бири уни «ишончли, яхшиликка буюрувчи, ёмонликдан қайтарувчи, бидъат аҳлини тор-мор этувчи» деб сифатлаган; замонасининг подшоҳлари билан воқеалари бўлган, хосу омнинг наздида улуғланган. Пайғамбарлик даъво қилган сеҳргар ал-Фазорийга қарши тургани учун озор кўриб Ғарнотага кўчган, кейин унинг ҳолини Ғарнота соҳибига баён қилиб, устидан ҳад қарор топиб қатл этилишига сабаб бўлган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 33Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 33