Abu-l-Fazoil Abdulkarim ibn Hibatulloh ibn as-Sadid al-Misriy, Karimuddin al-Kabir laqabi bilan mashhur

Sultonning vakili va Nosiriy davlatning tadbirchisi. Baybars al-Joshnakir kunlarida, oʻrta yoshida islomga kirgan va uning kotibi boʻlgan; Baybars qochib an-Nosir Qohiraga kirgach, uni izlab topib, yuz ming dinorga musodara qilgan va u buni oʻz zimmasiga olgan; amirlardan bir jamoa sultonni yumshatib, uning bir qismini kechirgan va uni xossa nazoratiga qoʻygan — bu ishni birinchi boʻlib u boshqargan. Keyin an-Nosir nazdida shu qadar oldinga chiqqanki, barcha xazinalar uning qoʻlida boʻlgan: an-Nosir bir narsa istasa, unga oʻz odamini yuborar va u buni oʻz uyidan tayyorlab berardi. Juda ulugʻayib, yetmishcha mamluk bilan minar, amirlar uning xizmatida yurardi; qadrining ulugʻligidan bir bor kasal boʻlib tuzalganda Misrga kirganida shahar unga bezatilgan va shamlar soni bir ming yetti yuz boʻlgan, kemada kelganda savdogarlar kutib olib, ustiga oltin va kumush sochishgan. Jomeʼlar qurgan va goʻzal ishlar qilgan. Sulton kimgadir yomonlik qilmoqchi boʻlganda Karimuddin hozir boʻlsa, undan qaytardi. Qozi Aloʼuddin: «Bu karamlarni Karimuddin faqat qoʻrqqan kishisiga qiladi», degan; u buni koʻnglida saqlab, bir kuni kutilmaganda uning oldiga borgan — u bor narsa bilan mehmon qilgan, soʻng har xil taom va kiyimlar keltirtirib, unga besh ming dirhamli hamyon hamda dirham, gʻalla va kiyimdagi maoshini oshirish haqidagi hujjat bergan; chiqayotganida Aloʼuddin uni kuzatib: «Ey mavlono, vallohi men buni takalluf bilan qilmayapman; vallohi, men sendan umid ham qilmayman, qoʻrqmayman ham», degan. Katta sadaqalar berar va shu uchun faqirlar shu qadar toʻplanardiki, bir bor oʻsha sadaqada tirbandlikdan uch kishi oʻlgan. Raisligidan: «ha» desa, shunday qolardi; «yoʻq» desa, shunday qolardi. Zindondagilarning qarzlarini toʻlar va ulardagilarni doim ozod qilardi. Saxovati bilan birga odil, vazmin, fikri toʻla, tubi chuqur edi, ulamo va fozillarni sevib, ularga koʻp yaxshilik qilardi. az-Zahabiy: «Kiyim va koʻrinishda takalluf qilmasdi», deydi. Sulton undan yuz oʻgirganda uylari va bor narsasini qamal ostiga olgan — bu 723-yil rabiʼul-oxirining oʻn toʻrtinchisida boʻlgan; soʻng Qarofadagi uyidan chiqmasligi buyurilgan, keyin ash-Shavbakka, keyin Qudsga koʻchirilgan, soʻng 724-yilda Qohiraga qaytarilgan, keyin Asvonga surgun qilingan va u yerda osilgan holda topilgan. Aytishlaricha, uni oʻldirmoqchi boʻlishganda tahorat olib ikki rakʼat namoz oʻqigan va: «Kelinglar — saodatli yashadik, shahid boʻlib oʻlamiz», degan. Avom: «an-Nosir hech kimga Karimuddinga qilganchalik yaxshilik qilmadi — uni dunyoda ham, oxiratda ham saodatli qildi», deyishardi. Sulton uning mol-mulkini xachirlarda qalʼaga koʻchirishni buyurganda birinchisi uning uyi darvozasida, oxirgisi qalʼa darvozasida boʻlgan; qafaslarda bir yuz sakson qafas uch kun davomida, har kuni ikki-uch marta tashilgan — boshqalarga ishonib boʻlmaydigan, xizmatkorlar bilan tashiladigan nodir narsalardan tashqari. Yolgʻiz naqddan sakson ming qintor topilgan; ud, anbar va mushk kabi atir turlari solingan sandiqlar soni qirq bir edi.Султоннинг вакили ва Носирий давлатнинг тадбирчиси. Байбарс ал-Жошнакир кунларида, ўрта ёшида исломга кирган ва унинг котиби бўлган; Байбарс қочиб ан-Носир Қоҳирага киргач, уни излаб топиб, юз минг динорга мусодара қилган ва у буни ўз зиммасига олган; амирлардан бир жамоа султонни юмшатиб, унинг бир қисмини кечирган ва уни хосса назоратига қўйган — бу ишни биринчи бўлиб у бошқарган. Кейин ан-Носир наздида шу қадар олдинга чиққанки, барча хазиналар унинг қўлида бўлган: ан-Носир бир нарса истаса, унга ўз одамини юборар ва у буни ўз уйидан тайёрлаб берарди. Жуда улуғайиб, етмишча мамлук билан минар, амирлар унинг хизматида юрарди; қадрининг улуғлигидан бир бор касал бўлиб тузалганда Мисрга кирганида шаҳар унга безатилган ва шамлар сони бир минг етти юз бўлган, кемада келганда савдогарлар кутиб олиб, устига олтин ва кумуш сочишган. Жомеълар қурган ва гўзал ишлар қилган. Султон кимгадир ёмонлик қилмоқчи бўлганда Каримуддин ҳозир бўлса, ундан қайтарди. Қози Алўуддин: «Бу карамларни Каримуддин фақат қўрққан кишисига қилади», деган; у буни кўнглида сақлаб, бир куни кутилмаганда унинг олдига борган — у бор нарса билан меҳмон қилган, сўнг ҳар хил таом ва кийимлар келтиртириб, унга беш минг дирҳамли ҳамён ҳамда дирҳам, ғалла ва кийимдаги маошини ошириш ҳақидаги ҳужжат берган; чиқаётганида Алўуддин уни кузатиб: «Эй мавлоно, валлоҳи мен буни такаллуф билан қилмаяпман; валлоҳи, мен сендан умид ҳам қилмайман, қўрқмайман ҳам», деган. Катта садақалар берар ва шу учун фақирлар шу қадар тўпланардики, бир бор ўша садақада тирбандликдан уч киши ўлган. Раислигидан: «ҳа» деса, шундай қоларди; «йўқ» деса, шундай қоларди. Зиндондагиларнинг қарзларини тўлар ва улардагиларни доим озод қиларди. Саховати билан бирга одил, вазмин, фикри тўла, туби чуқур эди, уламо ва фозилларни севиб, уларга кўп яхшилик қиларди. аз-Заҳабий: «Кийим ва кўринишда такаллуф қилмасди», дейди. Султон ундан юз ўгирганда уйлари ва бор нарсасини қамал остига олган — бу 723-йил рабиъул-охирининг ўн тўртинчисида бўлган; сўнг Қарофадаги уйидан чиқмаслиги буюрилган, кейин аш-Шавбакка, кейин Қудсга кўчирилган, сўнг 724-йилда Қоҳирага қайтарилган, кейин Асвонга сургун қилинган ва у ерда осилган ҳолда топилган. Айтишларича, уни ўлдирмоқчи бўлишганда таҳорат олиб икки ракъат намоз ўқиган ва: «Келинглар — саодатли яшадик, шаҳид бўлиб ўламиз», деган. Авом: «ан-Носир ҳеч кимга Каримуддинга қилганчалик яхшилик қилмади — уни дунёда ҳам, охиратда ҳам саодатли қилди», дейишарди. Султон унинг мол-мулкини хачирларда қалъага кўчиришни буюрганда биринчиси унинг уйи дарвозасида, охиргиси қалъа дарвозасида бўлган; қафасларда бир юз саксон қафас уч кун давомида, ҳар куни икки-уч марта ташилган — бошқаларга ишониб бўлмайдиган, хизматкорлар билан ташиладиган нодир нарсалардан ташқари. Ёлғиз нақддан саксон минг қинтор топилган; уд, анбар ва мушк каби атир турлари солинган сандиқлар сони қирқ бир эди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 372Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 372