Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf
أبو أمامة بن سهل بن حنيف
Tobi'iy · Muhaddis
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
U Abu Sobit al-Ansoriy al-Avsiy al-Avfiy — Abu Umoma ibn Sahlning otasi va Usmon ibn Hunayfning akasidir. Badrda va boshqa mashhadlarda qatnashgan. Undan ikki oʻgʻli Abu Umoma bilan Abdulloh, hamda Ubayd ibn as-Sabboq, Abu Voil, Abdurrahmon ibn Abu Laylo, Usayr ibn Amr va boshqalar hadis aytganlar. U Ali roziyallohu anhuning amirlaridan edi. Kufada 38 h. yilda vafot etdi va janozasini Ali oʻqidi. Hadisi olti kitobda bor. Hokim «Mustadrak»ida Rabob orqali Sahl ibn Hunayfdan naql qiladi: «Sel suvida choʻmildim va isitmalab chiqdim; Paygʻambar ﷺ: “Abu Sobitga aytinglar, sadaqa qilsin”, dedilar». Molik Ibn Shihobdan, u Abu Umoma ibn Sahldan naql qiladi: Omir ibn Rabiʼa Sahl ibn Hunayfni koʻrib: «Vallohi, bugungiday ne terini, ne pardadagi qizning terisini koʻrgan emasman!» dedi. Shunda Sahl yiqilib qoldi. Rasululloh ﷺ ga: «Ey Allohning Rasuli, Sahlga qaramaysizmi? Vallohi, u boshini koʻtara olmayapti!» deyildi. U zot: «Kimnidir gumon qilasizlarmi?» dedilar. «Omir ibn Rabiʼani gumon qilamiz», deyishdi. U zot uni chaqirib, gʻazablandilar va: «Nega biringiz birodarini oʻldiradi! Baraka tilamading-a! Unga gʻusl qil», dedilar. Omir yuzini, qoʻllarini, tirsaklarini, tizzalarini, oyoq uchlarini va izorining ichki tomonini bir idishga yuvdi, soʻng Sahlga quyildi — Sahl hech qanday ozorsiz odamlar bilan yoʻlga tushdi. Abu Shurayh Sahl ibn Abu Umoma orqali otasidan, u bobosidan naql qiladi: Rasululloh ﷺ: «Oʻzlaringizga qattiqchilik qilmanglar; sizlardan oldingilar oʻzlariga qattiqchilik qilib halok boʻlganlar — ularning qoldiqlarini savmaʼa va diyrlarda topasizlar», deganlar. Ibn Saʼd uning toʻliq nasabini keltirib, kunyasi Abu Saʼd va Abu Abdulloh ekanini, farzandlari Abu Umoma Asʼad, Usmon va Saʼd ekanini, nasli oʻsha kunda Madina va Bagʻdodda ekanini aytadi. Yana: «Aytishlaricha, Paygʻambar ﷺ Sahl bilan Ali orasida birodarlik oʻrnatganlar. U Badrda qatnashdi, Uhud kuni sobit turdi, oʻlim ustiga bayʼat qildi va Rasululloh ﷺ ni himoya qilib oʻq otib turdi. Shunda Rasululloh ﷺ: “Sahlga oʻq uzatinglar, u sahldir”, dedilar», deydi. Zuhriy: «Rasululloh ﷺ Nazir oʻgʻillari mollaridan ansorlardan faqat Sahl ibn Hunayf bilan Abu Dujonaga berdilar — ikkalasi faqir edi», degan. Abdulloh ibn Maʼqil naql qiladi: Ali unga oltita takbir aytdi; Aʼmash rivoyatida esa besh takbir aytib, bizga qarab: «U badrlikdir», degan. Umayr ibn Saʼid rivoyatida Ali besh takbir aytgach: «Badr ahlining boshqalardan ustunligi bor; men sizlarga uning fazlini bildirmoqchi boʻldim», degan.У Абу Собит ал-Ансорий ал-Авсий ал-Авфий — Абу Умома ибн Саҳлнинг отаси ва Усмон ибн Ҳунайфнинг акасидир. Бадрда ва бошқа машҳадларда қатнашган. Ундан икки ўғли Абу Умома билан Абдуллоҳ, ҳамда Убайд ибн ас-Саббоқ, Абу Воил, Абдурраҳмон ибн Абу Лайло, Усайр ибн Амр ва бошқалар ҳадис айтганлар. У Али розияллоҳу анҳунинг амирларидан эди. Куфада 38 ҳ. йилда вафот этди ва жанозасини Али ўқиди. Ҳадиси олти китобда бор. Ҳоким «Мустадрак»ида Рабоб орқали Саҳл ибн Ҳунайфдан нақл қилади: «Сел сувида чўмилдим ва иситмалаб чиқдим; Пайғамбар ﷺ: “Абу Собитга айтинглар, садақа қилсин”, дедилар». Молик Ибн Шиҳобдан, у Абу Умома ибн Саҳлдан нақл қилади: Омир ибн Рабиъа Саҳл ибн Ҳунайфни кўриб: «Валлоҳи, бугунгидай не терини, не пардадаги қизнинг терисини кўрган эмасман!» деди. Шунда Саҳл йиқилиб қолди. Расулуллоҳ ﷺ га: «Эй Аллоҳнинг Расули, Саҳлга қарамайсизми? Валлоҳи, у бошини кўтара олмаяпти!» дейилди. У зот: «Кимнидир гумон қиласизларми?» дедилар. «Омир ибн Рабиъани гумон қиламиз», дейишди. У зот уни чақириб, ғазабландилар ва: «Нега бирингиз биродарини ўлдиради! Барака тиламадинг-а! Унга ғусл қил», дедилар. Омир юзини, қўлларини, тирсакларини, тиззаларини, оёқ учларини ва изорининг ички томонини бир идишга ювди, сўнг Саҳлга қуйилди — Саҳл ҳеч қандай озорсиз одамлар билан йўлга тушди. Абу Шурайҳ Саҳл ибн Абу Умома орқали отасидан, у бобосидан нақл қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзларингизга қаттиқчилик қилманглар; сизлардан олдингилар ўзларига қаттиқчилик қилиб ҳалок бўлганлар — уларнинг қолдиқларини савмаъа ва дийрларда топасизлар», деганлар. Ибн Саъд унинг тўлиқ насабини келтириб, куняси Абу Саъд ва Абу Абдуллоҳ эканини, фарзандлари Абу Умома Асъад, Усмон ва Саъд эканини, насли ўша кунда Мадина ва Бағдодда эканини айтади. Яна: «Айтишларича, Пайғамбар ﷺ Саҳл билан Али орасида биродарлик ўрнатганлар. У Бадрда қатнашди, Уҳуд куни собит турди, ўлим устига байъат қилди ва Расулуллоҳ ﷺ ни ҳимоя қилиб ўқ отиб турди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: “Саҳлга ўқ узатинглар, у саҳлдир”, дедилар», дейди. Зуҳрий: «Расулуллоҳ ﷺ Назир ўғиллари молларидан ансорлардан фақат Саҳл ибн Ҳунайф билан Абу Дужонага бердилар — иккаласи фақир эди», деган. Абдуллоҳ ибн Маъқил нақл қилади: Али унга олтита такбир айтди; Аъмаш ривоятида эса беш такбир айтиб, бизга қараб: «У бадрликдир», деган. Умайр ибн Саъид ривоятида Али беш такбир айтгач: «Бадр аҳлининг бошқалардан устунлиги бор; мен сизларга унинг фазлини билдирмоқчи бўлдим», деган.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 325Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 325
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
U — Sahl ibn Hunayfning oʻgʻli, al-Ansoriy al-Avsiy al-Madaniy; faqih, umri uzun, hujjat zot. Ismi Asʼad boʻlib, unga ona tomonidan bobosi — naqib, sayyid Asʼad ibn Zurora nomi qoʻyilgan. U Nabiy ﷺning hayotlik chogʻlarida tugʻilgan va — aytilishicha — u zotni koʻrgan. Abu Maʼshar as-Sindiy: «Abu Umomani koʻrdim; u Nabiy ﷺni koʻrgan edi», deydi. U otasidan, Umardan, Usmondan, Zayd ibn Sobitdan, Ibn Abbosdan, Muoviyadan va bir toifadan hadis rivoyat qildi. Undan Zuhriy, Saʼd ibn Ibrohim, Abu Hozim al-Aʼraj, Muhammad ibn al-Munkadir, Abuz-Zinod, Yaʼqub ibn Abdulloh ibn al-Ashajj, Yahyo ibn Said al-Ansoriy hamda oʻz oʻgʻillari Muhammad va Sahl va boshqalar rivoyat qilgan. U olimlardan biri edi. Zuhriy aytadi: «Menga Abu Umoma xabar berdi — u ansorning yuqori tabaqasidan va olimlaridan, badrliklarning farzandlaridan edi». Hakim ibn Hakim ibn Abbod ibn Hunayf Abu Umoma ibn Sahldan naql qiladi: «Umar men bilan Abu Ubaydaga shunday deb yozdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh va Uning Rasuli mavlosi yoʻq kishining mavlosidir; togʻa esa vorisi yoʻq kishining vorisidir», deganlar». Tirmiziy: «Bu hasan hadis», degan. Utba ibn Muslim aytadi: «Usmon minbarga chiqqan edi, uni toshboʻron qilishdi, hatto u bilan namoz orasi toʻsib qoʻyildi; oʻsha kuni odamlarga Abu Umoma ibn Sahl namoz oʻqib berdi». Uning yuzinchi yilda vafot etganiga ittifoq qilishgan.У — Саҳл ибн Ҳунайфнинг ўғли, ал-Ансорий ал-Авсий ал-Маданий; фақиҳ, умри узун, ҳужжат зот. Исми Асъад бўлиб, унга она томонидан бобоси — нақиб, саййид Асъад ибн Зурора номи қўйилган. У Набий ﷺнинг ҳаётлик чоғларида туғилган ва — айтилишича — у зотни кўрган. Абу Маъшар ас-Синдий: «Абу Умомани кўрдим; у Набий ﷺни кўрган эди», дейди. У отасидан, Умардан, Усмондан, Зайд ибн Собитдан, Ибн Аббосдан, Муовиядан ва бир тоифадан ҳадис ривоят қилди. Ундан Зуҳрий, Саъд ибн Иброҳим, Абу Ҳозим ал-Аъраж, Муҳаммад ибн ал-Мункадир, Абуз-Зинод, Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажж, Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ҳамда ўз ўғиллари Муҳаммад ва Саҳл ва бошқалар ривоят қилган. У олимлардан бири эди. Зуҳрий айтади: «Менга Абу Умома хабар берди — у ансорнинг юқори табақасидан ва олимларидан, бадрликларнинг фарзандларидан эди». Ҳаким ибн Ҳаким ибн Аббод ибн Ҳунайф Абу Умома ибн Саҳлдан нақл қилади: «Умар мен билан Абу Убайдага шундай деб ёзди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ва Унинг Расули мавлоси йўқ кишининг мавлосидир; тоға эса вориси йўқ кишининг ворисидир», деганлар». Тирмизий: «Бу ҳасан ҳадис», деган. Утба ибн Муслим айтади: «Усмон минбарга чиққан эди, уни тошбўрон қилишди, ҳатто у билан намоз ораси тўсиб қўйилди; ўша куни одамларга Абу Умома ибн Саҳл намоз ўқиб берди». Унинг юзинчи йилда вафот этганига иттифоқ қилишган.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 7, b. 517Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 7, б. 517