Abul Faraj al-Muʼofo an-Nahravoniy

Hukmda noiblik qilgani uchun «al-Qoziy» deb atalardi; Ibn Tarror nomi bilan tanilgan, «al-Jaririy» deb ham nisbat berilgan — chunki Ibn Jarir at-Tabariy qoʻlida shugʻullangan va uning mazhabi yoʻlidan borgan. al-Bagʻaviy, Ibn Soid va koʻplab kishilardan hadis eshitdi, undan bir jamoa rivoyat qildi. Ishonchli, olim, fozil, adabi koʻp, turli ilm sohalarida bilimdon edi; koʻp asarlari bor, jumladan «al-Jalis val-anis» kitobi — unda juda koʻp foydalar jamlangan. Shofiʼiy imomlaridan Shayx Abu Muhammad al-Bofiy: «Muʼofo hozir boʻlsa, ilmlarning hammasi hozir boʻldi; agar bir kishi molining uchdan birini odamlarning eng olimiga vasiyat qilsa, uni shunga berish vojib boʻlardi», derdi. Boshqa birov aytadi: fozillardan bir jamoa raislardan birining uyida yigʻilishdi, ular orasida Muʼofo ham bor edi; «Kelinglar, ilmning bir sohasida mudokara qilaylik», deyishdi. Muʼofo uy egasiga — uning katta bir xazinada koʻp kitoblari bor edi — «Xizmatkoringga ayt, shu kitoblardan qaysi biri boʻlsa ham bittasini keltirsin, oʻshanda mudokara qilamiz», dedi; hozir boʻlganlar uning bu qadar ilm va teranligidan hayratda qolishdi.Ҳукмда ноиблик қилгани учун «ал-Қозий» деб аталарди; Ибн Таррор номи билан танилган, «ал-Жаририй» деб ҳам нисбат берилган — чунки Ибн Жарир ат-Табарий қўлида шуғулланган ва унинг мазҳаби йўлидан борган. ал-Бағавий, Ибн Соид ва кўплаб кишилардан ҳадис эшитди, ундан бир жамоа ривоят қилди. Ишончли, олим, фозил, адаби кўп, турли илм соҳаларида билимдон эди; кўп асарлари бор, жумладан «ал-Жалис вал-анис» китоби — унда жуда кўп фойдалар жамланган. Шофиъий имомларидан Шайх Абу Муҳаммад ал-Бофий: «Муъофо ҳозир бўлса, илмларнинг ҳаммаси ҳозир бўлди; агар бир киши молининг учдан бирини одамларнинг энг олимига васият қилса, уни шунга бериш вожиб бўларди», дерди. Бошқа биров айтади: фозиллардан бир жамоа раислардан бирининг уйида йиғилишди, улар орасида Муъофо ҳам бор эди; «Келинглар, илмнинг бир соҳасида мудокара қилайлик», дейишди. Муъофо уй эгасига — унинг катта бир хазинада кўп китоблари бор эди — «Хизматкорингга айт, шу китоблардан қайси бири бўлса ҳам биттасини келтирсин, ўшанда мудокара қиламиз», деди; ҳозир бўлганлар унинг бу қадар илм ва теранлигидан ҳайратда қолишди.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 5984Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 5984