Abul-Faraj ibn al-Javziy Abdurrahmon ibn Ali ibn Muhammad al-Qurashiy at-Taymiy al-Bakriy al-Bagʻdodiy

Nasabi Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuga borib taqaladigan hanbaliy voiz va koʻp fanlar egasi; tafsir, hadis, fiqh, zuhd, vaʼz, axbor, tarix, tib va boshqa sohalarda mashhur asarlari bor. 510-yilda yoki undan oldin tugʻilgan; Ali ibn Abdulvohid ad-Daynuriy, Ibn al-Husayn, Abu Abdulloh al-Boriʼ boshliq sakson yetti kishidan hadis eshitgan. Yoshligidan vaʼz aytib, tengdoshlaridan oʻzib ketgan, chiroyli sheʼr toʻqigan va oʻz qoʻli bilan taʼriflab boʻlmas darajada koʻp yozgan; el orasida misli koʻrilmagan qabul va hurmat topgan — majlisiga yuz ming kishi yigʻilgani chamalangan, xalifa al-Mustazi esa parda ortidan bir necha bor tinglagan. Ammasi uni yoshligida onasining ogʻasi Abul-Fazl ibn Nosirning masjidiga olib borgan, u esa unga qarab, hadis eshittirgan; Qurʼonni yodlab, bir necha qoridan rivoyatlar bilan oʻqigan. «al-Qussos val-muzakkirin» kitobining oxirida oʻzi: «Odamlarga vaʼz aytib, tavba va taqvoga chorlashdan toʻxtamadim; shu kitobni yozgunimcha qoʻlimda yuz mingdan ortiq kishi tavba qildi, oʻyinga berilgan bolalarning oʻn mingdan ortiq kokilini kesdim, yuz mingdan ortiq kishi qoʻlimda islomga kirdi. Menga aytilgan hadisning deyarli har biriga sahih, hasan yoki mahol deb ayta olaman; Alloh menga majlisni yodlangan qaydsiz badiha aytish qudratini berdi» degan. Nabirasi Abul-Muzaffar: «Dunyoga zohid, undan oz oluvchi edi; hech kim bilan hazillashmagan, bola bilan oʻynamagan, halolligiga ishonmagan tarafdan hech narsa yemagan va shu yoʻlda vafot etgan». Muvaffaq Abdullatif: «Ovozi mayin, xulqi shirin, ohangi yoqimli, harakatlari oʻlchovli, suhbati lazzatli edi; majlisiga yuz ming yoki undan koʻp kishi kelardi; vaqtidan zarracha zoe qilmasdi — kuniga toʻrt daftar yozar, har yili yozganidan ellikdan oltmish jildgacha kitob toʻplanardi; har ilmdan hissasi bor edi». Baladar urugʻini ichgani sababli soqoli toʻkilib, juda kalta boʻlib qolgan va vafotigacha qora bilan xina qoʻyib yurgan, hatto qora ranglash joizligi haqida asar ham yozgan.Насаби Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуга бориб тақаладиган ҳанбалий воиз ва кўп фанлар эгаси; тафсир, ҳадис, фиқҳ, зуҳд, ваъз, ахбор, тарих, тиб ва бошқа соҳаларда машҳур асарлари бор. 510-йилда ёки ундан олдин туғилган; Али ибн Абдулвоҳид ад-Дайнурий, Ибн ал-Ҳусайн, Абу Абдуллоҳ ал-Бориъ бошлиқ саксон етти кишидан ҳадис эшитган. Ёшлигидан ваъз айтиб, тенгдошларидан ўзиб кетган, чиройли шеър тўқиган ва ўз қўли билан таърифлаб бўлмас даражада кўп ёзган; эл орасида мисли кўрилмаган қабул ва ҳурмат топган — мажлисига юз минг киши йиғилгани чамаланган, халифа ал-Мустази эса парда ортидан бир неча бор тинглаган. Аммаси уни ёшлигида онасининг оғаси Абул-Фазл ибн Носирнинг масжидига олиб борган, у эса унга қараб, ҳадис эшиттирган; Қуръонни ёдлаб, бир неча қоридан ривоятлар билан ўқиган. «ал-Қуссос вал-музаккирин» китобининг охирида ўзи: «Одамларга ваъз айтиб, тавба ва тақвога чорлашдан тўхтамадим; шу китобни ёзгунимча қўлимда юз мингдан ортиқ киши тавба қилди, ўйинга берилган болаларнинг ўн мингдан ортиқ кокилини кесдим, юз мингдан ортиқ киши қўлимда исломга кирди. Менга айтилган ҳадиснинг деярли ҳар бирига саҳиҳ, ҳасан ёки маҳол деб айта оламан; Аллоҳ менга мажлисни ёдланган қайдсиз бадиҳа айтиш қудратини берди» деган. Набираси Абул-Музаффар: «Дунёга зоҳид, ундан оз олувчи эди; ҳеч ким билан ҳазиллашмаган, бола билан ўйнамаган, ҳалоллигига ишонмаган тарафдан ҳеч нарса емаган ва шу йўлда вафот этган». Муваффақ Абдуллатиф: «Овози майин, хулқи ширин, оҳанги ёқимли, ҳаракатлари ўлчовли, суҳбати лаззатли эди; мажлисига юз минг ёки ундан кўп киши келарди; вақтидан заррача зоэ қилмасди — кунига тўрт дафтар ёзар, ҳар йили ёзганидан элликдан олтмиш жилдгача китоб тўпланарди; ҳар илмдан ҳиссаси бор эди». Баладар уруғини ичгани сабабли соқоли тўкилиб, жуда калта бўлиб қолган ва вафотигача қора билан хина қўйиб юрган, ҳатто қора ранглаш жоизлиги ҳақида асар ҳам ёзган.

Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 6, b. 536Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 6, б. 536