Ahmad al-Mustazhir ibn Abdulloh al-Muqtadiy ibn Muhammad ibn al-Qoim

Abul-Abbos, Zaxiruddin kunya va laqabli abbosiy xalifa. Otasi vafotidan keyin 487-hijriy yili xalifalikni olgan va yoshligiga qaramay ish qoʻlida jamlangan. Ibn al-Asir: «Mustazhir muomalasi yumshoq, axloqi karam, odamlarga yaxshilik qilishni sevadigan, xayr ish qiladigan, oʻzidan soʻralgan biror ezgulikni rad etmaydigan kishi edi; u tayinlagan kishisiga koʻp ishonar, chaqimchining chaqimiga quloq solmas, gʻiybatchining soʻziga eʼtibor bermas edi; undan tovlanish yoki gʻarazgoʻylar soʻzi bilan azmi boʻshashish koʻrilmagan», degan. Adab va sheʼrni bilishi ham taʼriflanadi; koʻp fazlga dalolat qiladigan tavqiʼlari bor. Uning nomiga Gʻazzoliy botiniylarning fazihatlari va Mustazhiriyaning fazilatlari haqida «al-Mustazhiriy» (qoʻlyozma) kitobini yozgan, uning bir qismi nashr etilgan. Xalifaligi 24 yil, 3 oy va 20 kun davom etgan; Bagʻdodda vafot etib, oʻzi odatlangan bir hujrada dafn etilgan. Ibn Tagʻriberdi: «Xalifalik unga sof kelmadi, kunlari notinch va urushlarga toʻla edi», degan. Uning kunlarida — 492-yili — franklar Baytul-maqdisni kuch bilan olib, ahlini Masjidul-aqsoda qatl qilganlar.Абул-Аббос, Захируддин куня ва лақабли аббосий халифа. Отаси вафотидан кейин 487-ҳижрий йили халифаликни олган ва ёшлигига қарамай иш қўлида жамланган. Ибн ал-Асир: «Мустазҳир муомаласи юмшоқ, ахлоқи карам, одамларга яхшилик қилишни севадиган, хайр иш қиладиган, ўзидан сўралган бирор эзгуликни рад этмайдиган киши эди; у тайинлаган кишисига кўп ишонар, чақимчининг чақимига қулоқ солмас, ғийбатчининг сўзига эътибор бермас эди; ундан товланиш ёки ғаразгўйлар сўзи билан азми бўшашиш кўрилмаган», деган. Адаб ва шеърни билиши ҳам таърифланади; кўп фазлга далолат қиладиган тавқиълари бор. Унинг номига Ғаззолий ботинийларнинг фазиҳатлари ва Мустазҳириянинг фазилатлари ҳақида «ал-Мустазҳирий» (қўлёзма) китобини ёзган, унинг бир қисми нашр этилган. Халифалиги 24 йил, 3 ой ва 20 кун давом этган; Бағдодда вафот этиб, ўзи одатланган бир ҳужрада дафн этилган. Ибн Тағриберди: «Халифалик унга соф келмади, кунлари нотинч ва урушларга тўла эди», деган. Унинг кунларида — 492-йили — франклар Байтул-мақдисни куч билан олиб, аҳлини Масжидул-ақсода қатл қилганлар.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 1, b. 158Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 1, б. 158