Ahmad ibn Abdulloh as-Sijilmosiy al-Abbosiy al-Fillaliy (Ibn Mahalliy)

Abul-Abbos kunyali, Ibn Mahalliy nomi bilan tanilgan olim, soʻfiy va isyonchi; oʻzini kutilgan Mahdiy deb daʼvo qilgan. Sijilmosada tugʻilgan, 980-yillar atrofida Fosga ilm talabida chiqib, u yerda uzoq turgan, haj qilgan va tasavvufga kirgan, izdoshlari koʻpaygan. Soʻng Magʻribning janubiga borib, qabila boshliqlari va shahar kattalariga maktub yozib, ularni sunnatga yopishishga undagan hamda oʻzini fotimiy (kutilgan) Mahdiy deb yoygan, oʻzini Abbos ibn Abdulmuttalib naslidan deb aytgan; ashoblariga esa: «Sizlar Paygʻambar sollallohu alayhi vasallam ashoblaridan afzalsiz, chunki sizlar botil zamonida haqni nusrat qilib turdingiz, ular esa haq zamonida turdilar», derdi. Sijilmosaga yurish qilib, jangdan keyin uni egallagan va adolat koʻrsatgan; Tilimson vakillari tabrik bilan kelgan. Marrokash sohibi sulton Zaydon ibn Ahmad as-Saʼdiy unga qarshi qoʻshin yuborgan, qoʻshin yengilib, Ibn Mahalliyning ishi kuchaygan; u Marrokashga yurib, uni egallagan va u yerda podshoh boʻlib qolgan. Zohidlik va tasavvufni unutgach, olimlardan Yahyo ibn Abdulloh al-Hohiy ismli boshqa bir soʻfiy sulton Zaydonni qoʻllab unga hujum qilgan; jang Marrokash darvozalari oldida boʻlib, Ibn Mahalliy oʻq tegib halok boʻlgan, boshi baʼzi tarafdorlarining boshlari bilan birga Marrokash devoriga qariyb oʻn ikki yil osib qoʻyilgan. Ashoblari esa uni oʻlmadi, faqat gʻoyib boʻldi, deb daʼvo qilishgan. Saltanati uch yilu toʻqqiz oy davom etgan. Faqih, adib va balogʻatli edi; asarlaridan «al-Islit» — Salloviy undan tarjimasining bir qismini naql qilgan, «al-Vazzoh», «al-Qistos», «al-Havdaj», «Manjaniq as-suxur fir-radd alo ahlil-fujur», Dor al-kutubda qoʻlyozma «Azro al-vasoil va havdaj ar-rasoil» va Rabot xizonasidagi (192) «Mihros ruus al-jahala al-mubtadia va madoris an-nukus as-safala al-munxadia» (qoʻlyozma).Абул-Аббос куняли, Ибн Маҳаллий номи билан танилган олим, сўфий ва исёнчи; ўзини кутилган Маҳдий деб даъво қилган. Сижилмосада туғилган, 980-йиллар атрофида Фосга илм талабида чиқиб, у ерда узоқ турган, ҳаж қилган ва тасаввуфга кирган, издошлари кўпайган. Сўнг Мағрибнинг жанубига бориб, қабила бошлиқлари ва шаҳар катталарига мактуб ёзиб, уларни суннатга ёпишишга ундаган ҳамда ўзини фотимий (кутилган) Маҳдий деб ёйган, ўзини Аббос ибн Абдулмутталиб наслидан деб айтган; ашобларига эса: «Сизлар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ашобларидан афзалсиз, чунки сизлар ботил замонида ҳақни нусрат қилиб турдингиз, улар эса ҳақ замонида турдилар», дерди. Сижилмосага юриш қилиб, жангдан кейин уни эгаллаган ва адолат кўрсатган; Тилимсон вакиллари табрик билан келган. Маррокаш соҳиби султон Зайдон ибн Аҳмад ас-Саъдий унга қарши қўшин юборган, қўшин енгилиб, Ибн Маҳаллийнинг иши кучайган; у Маррокашга юриб, уни эгаллаган ва у ерда подшоҳ бўлиб қолган. Зоҳидлик ва тасаввуфни унутгач, олимлардан Яҳё ибн Абдуллоҳ ал-Ҳоҳий исмли бошқа бир сўфий султон Зайдонни қўллаб унга ҳужум қилган; жанг Маррокаш дарвозалари олдида бўлиб, Ибн Маҳаллий ўқ тегиб ҳалок бўлган, боши баъзи тарафдорларининг бошлари билан бирга Маррокаш деворига қарийб ўн икки йил осиб қўйилган. Ашоблари эса уни ўлмади, фақат ғойиб бўлди, деб даъво қилишган. Салтанати уч йилу тўққиз ой давом этган. Фақиҳ, адиб ва балоғатли эди; асарларидан «ал-Ислит» — Салловий ундан таржимасининг бир қисмини нақл қилган, «ал-Ваззоҳ», «ал-Қистос», «ал-Ҳавдаж», «Манжаниқ ас-сухур фир-радд ало аҳлил-фужур», Дор ал-кутубда қўлёзма «Азро ал-васоил ва ҳавдаж ар-расоил» ва Работ хизонасидаги (192) «Миҳрос руус ал-жаҳала ал-мубтадиа ва мадорис ан-нукус ас-сафала ал-мунхадиа» (қўлёзма).

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 1, b. 161Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 1, б. 161