Ahmad ibn Ishoq at-Tanuxiy
Muhaddis
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Ahmad ibn Ishoq ibn al-Bahlul ibn Hasson ibn Sinon, Abu Jaʼfar at-Tanuxiy — hanafiy qozi, adolatli, ishonchli va rozi boʻlingan kishi. Faqih, ishonchli, obroʻli edi; koʻp hadis eshitdi, Abu Kuraybdan bir hadis rivoyat qildi; nahvni bilar, iborasi fasih, sheʼri yaxshi, hukmlarida maqtalgan edi. Bir voqea: al-Muqtadirning onasi bir vaqf qilib, uning nusxasi shu hokim qoʻlidagi hukm savatida saqlanardi; keyin u vaqfni buzmoqchi boʻlib, hokimni vaqf hujjati bilan chaqirtirdi — uni olib yoʻq qilmoqchi edi. Parda ortidan chaqirilganda u maqsadni anglab: «Bu mumkin emas, chunki men musulmonlarning xazinabonidirman; yo meni qozilikdan boʻshatib, oʻrnimga boshqasini qoʻyasizlar, yo bu istagingizdan voz kechasizlar — bunga yoʻl yoʻq», dedi. U oʻgʻli al-Muqtadirga shikoyat qildi, al-Muqtadir esa shafoat soʻraganida hokim unga ahvolni tushuntirdi. Shunda xalifa onasining oldiga qaytib: «Bu odam qadrlanadigan kishilardan, uni azl qilib, oʻynashga yoʻl yoʻq», dedi va xonim undan rozi boʻlib, qilgan ishi uchun minnatdorlik bildirib odam yubordi.Аҳмад ибн Исҳоқ ибн ал-Баҳлул ибн Ҳассон ибн Синон, Абу Жаъфар ат-Танухий — ҳанафий қози, адолатли, ишончли ва рози бўлинган киши. Фақиҳ, ишончли, обрўли эди; кўп ҳадис эшитди, Абу Курайбдан бир ҳадис ривоят қилди; наҳвни билар, ибораси фасиҳ, шеъри яхши, ҳукмларида мақталган эди. Бир воқеа: ал-Муқтадирнинг онаси бир вақф қилиб, унинг нусхаси шу ҳоким қўлидаги ҳукм саватида сақланарди; кейин у вақфни бузмоқчи бўлиб, ҳокимни вақф ҳужжати билан чақиртирди — уни олиб йўқ қилмоқчи эди. Парда ортидан чақирилганда у мақсадни англаб: «Бу мумкин эмас, чунки мен мусулмонларнинг хазинабонидирман; ё мени қозиликдан бўшатиб, ўрнимга бошқасини қўясизлар, ё бу истагингиздан воз кечасизлар — бунга йўл йўқ», деди. У ўғли ал-Муқтадирга шикоят қилди, ал-Муқтадир эса шафоат сўраганида ҳоким унга аҳволни тушунтирди. Шунда халифа онасининг олдига қайтиб: «Бу одам қадрланадиган кишилардан, уни азл қилиб, ўйнашга йўл йўқ», деди ва хоним ундан рози бўлиб, қилган иши учун миннатдорлик билдириб одам юборди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 5717Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 5717
al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy)ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий)
Abu Jaʼfar kunyali adab va siyar olimi; tafsir va hadis bilan ham shugʻullangan, sheʼri ham bor. Yirik qozilardan. Anborda tugʻilgan, yigirma yil (296–316) Madinat al-Mansur qoziligini olib borgan va Bagʻdodda vafot etgan. Kufaliklar mazhabi asosida yozilgan «Nahv» kitobi, «an-Nosix val-mansux» va tugallanmagan «Adab al-qoziy» asarlari bor.Абу Жаъфар куняли адаб ва сияр олими; тафсир ва ҳадис билан ҳам шуғулланган, шеъри ҳам бор. Йирик қозилардан. Анборда туғилган, йигирма йил (296–316) Мадинат ал-Мансур қозилигини олиб борган ва Бағдодда вафот этган. Куфаликлар мазҳаби асосида ёзилган «Наҳв» китоби, «ан-Носих вал-мансух» ва тугалланмаган «Адаб ал-қозий» асарлари бор.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 1, b. 95Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 1, б. 95