Ahmad ibn Mustafo ibn Mahmud ibn Muhammad ar-Rashid

Abul-Abbos, Tunis boyi; usmonlilar hukmronligi davridagi hukmron oiladan chiqqan toʻqqizinchi kishi. Tunisda tugʻilgan, uning ayrim ishlarini boshqargan, otasi vafotidan soʻng 1253-hijriy yilda unga bayʼat berilgan va sulton Mahmud II uni tasdiqlagan (bu Tunisga fransuz himoyasi oʻrnatilishidan qariyb qirq yil oldin edi). Ribotlar va burjlar qurdirgan, soni 30 mingdan oshadigan qoʻshin tuzgan. 1262-yilda Yevropaga borib, keyinchalik qoʻshiniga joriy etgan zamonaviy usullarni oʻzlashtirgan. Yevropadan ustozlar keltirib harbiy maktab, qurol-yarogʻ va oʻq-dori zavodlari hamda kema quriladigan korxona barpo qilgan. Mamlakatida qul savdosini taqiqlab, oʻz qullarini ozod qilgan. Uning tarjimai holini yozganlarning baʼzilari sarf-xarajatda haddan oshgan deb hisoblaydi. Umrining oxirida shol boʻlib qolgan va Halq al-Vodiyda vafot etgan.Абул-Аббос, Тунис бойи; усмонлилар ҳукмронлиги давридаги ҳукмрон оиладан чиққан тўққизинчи киши. Тунисда туғилган, унинг айрим ишларини бошқарган, отаси вафотидан сўнг 1253-ҳижрий йилда унга байъат берилган ва султон Маҳмуд ИИ уни тасдиқлаган (бу Тунисга франсуз ҳимояси ўрнатилишидан қарийб қирқ йил олдин эди). Риботлар ва буржлар қурдирган, сони 30 мингдан ошадиган қўшин тузган. 1262-йилда Европага бориб, кейинчалик қўшинига жорий этган замонавий усулларни ўзлаштирган. Европадан устозлар келтириб ҳарбий мактаб, қурол-яроғ ва ўқ-дори заводлари ҳамда кема қуриладиган корхона барпо қилган. Мамлакатида қул савдосини тақиқлаб, ўз қулларини озод қилган. Унинг таржимаи ҳолини ёзганларнинг баъзилари сарф-харажатда ҳаддан ошган деб ҳисоблайди. Умрининг охирида шол бўлиб қолган ва Ҳалқ ал-Водийда вафот этган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 1, b. 257Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 1, б. 257