al-Abbos ibn Muhammad al-Magʻribiy at-Tunisiy

Bir ming ikki yuzinchi yilda Sanʼoga kelgan. Harflar va avfoq ilmini bilardi; ash-Shavkoniy undan bu boradagi ajoyib va gʻaroyib narsalarni koʻrganini, avfoq ilmini undan tajriba uchun oʻrganganini, unga eʼtiqod qilish uchun emasligini aytadi. Dirhamga muhtoj boʻlsa, oq qogʻoz olib, uni muomaladagi tanga shaklida qirqar, idishga solib ustiga oʻqir va ular dirhamga aylanardi; ash-Shavkoniy avvaliga buni hiyla deb oʻylab, idishni tekshirgan, ammo haqiqatni topolmagan va rostini soʻraganida u: «Bu dirhamlarni jindan bir xizmatkor keltirib, qogʻoz parchalari qanchaligiga qarab shu idishga qoʻyadi va bu qarz boʻlib, imkon topilganda qaytariladi», degan. Yana hozirlardan birining uzugini idishga solib, suv quyib, oʻqiganida hozirlar idishdan qoʻrqinchli ovoz eshitar, uzuk esa koʻtarilib egasining etagiga tushardi; ash-Shavkoniy idish tagida maʼdan boʻlsa kerak deb oʻylab, uni ham tekshirgan, hech narsa topmagan; keyin uning aytishi bilan oʻzi boshqa idish olib, suvni ham, uzukni ham oʻz qoʻli bilan qoʻygan — u hech nimaga tegmagan holda oʻqigan va oʻsha ovoz eshitilib, uzuk koʻtarilib egasining etagiga tushgan. Zamon xalifasiga yaqinlashgan va u unga katta sarpo hamda keng inʼom bergan; ash-Shavkoniy ilm talabi bilan mashgʻul boʻlgan oʻsha kunlarda u tez-tez huzuriga kelib turgan. Soʻng hojilar bilan Makkaga borgan; magʻriblik hojilar u haqda soʻrashganda, otasi Magʻribning yirik savdogarlaridan boʻlgani va katta boylik qoldirib vafot etgani aytilgan. Yoʻldosh boʻlgan yamanlik hojilar uning murovvatini, ularga yoʻlda qilgan ehsonini va ashoblari oldida Yaman ahlini maqtaganini eslashgan; jumladan, dengizda kemada suv tugab, yaqindagi orolda chuchuk suv boʻlsa-da, u yerdagi qaroqchilar suvga yoʻl bermaganida, hech kim chiqishga jurʼat etolmagan, u esa qilichini bogʻlab, meshlarni olib chiqqan va qaroqchilar uni koʻrib qochgan. Uzun boʻyli, gavdali, axloqi goʻzal, oq tanli va oʻta kuchli edi; molikiy fiqhiga oid manzumani yod bilar va usuluddin masalalaridan xabari bor edi; bilgan narsasida qatʼiy turar, haq ravshan boʻlsa unga moyil boʻlardi. Ash-Shavkoniy: «Bir marta men va bir kishi undan yodlab olgan avfoqni yozib chiqdik, oʻzi hozir emas edi; baʼzisini yozib boʻlgach, oʻtga tashladik, alangalanganida deraza tokchasiga qoʻydik va birdan bir qush shoʻngib kelib, yonayotgan qogʻozni olib ketdi — bundan gʻoyat hayratlandik», deydi. Undan keyin uning haqida xabar yetmagan.Бир минг икки юзинчи йилда Санъога келган. Ҳарфлар ва авфоқ илмини биларди; аш-Шавконий ундан бу борадаги ажойиб ва ғаройиб нарсаларни кўрганини, авфоқ илмини ундан тажриба учун ўрганганини, унга эътиқод қилиш учун эмаслигини айтади. Дирҳамга муҳтож бўлса, оқ қоғоз олиб, уни муомаладаги танга шаклида қирқар, идишга солиб устига ўқир ва улар дирҳамга айланарди; аш-Шавконий аввалига буни ҳийла деб ўйлаб, идишни текширган, аммо ҳақиқатни тополмаган ва ростини сўраганида у: «Бу дирҳамларни жиндан бир хизматкор келтириб, қоғоз парчалари қанчалигига қараб шу идишга қўяди ва бу қарз бўлиб, имкон топилганда қайтарилади», деган. Яна ҳозирлардан бирининг узугини идишга солиб, сув қуйиб, ўқиганида ҳозирлар идишдан қўрқинчли овоз эшитар, узук эса кўтарилиб эгасининг этагига тушарди; аш-Шавконий идиш тагида маъдан бўлса керак деб ўйлаб, уни ҳам текширган, ҳеч нарса топмаган; кейин унинг айтиши билан ўзи бошқа идиш олиб, сувни ҳам, узукни ҳам ўз қўли билан қўйган — у ҳеч нимага тегмаган ҳолда ўқиган ва ўша овоз эшитилиб, узук кўтарилиб эгасининг этагига тушган. Замон халифасига яқинлашган ва у унга катта сарпо ҳамда кенг инъом берган; аш-Шавконий илм талаби билан машғул бўлган ўша кунларда у тез-тез ҳузурига келиб турган. Сўнг ҳожилар билан Маккага борган; мағриблик ҳожилар у ҳақда сўрашганда, отаси Мағрибнинг йирик савдогарларидан бўлгани ва катта бойлик қолдириб вафот этгани айтилган. Йўлдош бўлган яманлик ҳожилар унинг муровватини, уларга йўлда қилган эҳсонини ва ашоблари олдида Яман аҳлини мақтаганини эслашган; жумладан, денгизда кемада сув тугаб, яқиндаги оролда чучук сув бўлса-да, у ердаги қароқчилар сувга йўл бермаганида, ҳеч ким чиқишга журъат этолмаган, у эса қиличини боғлаб, мешларни олиб чиққан ва қароқчилар уни кўриб қочган. Узун бўйли, гавдали, ахлоқи гўзал, оқ танли ва ўта кучли эди; моликий фиқҳига оид манзумани ёд билар ва усулуддин масалаларидан хабари бор эди; билган нарсасида қатъий турар, ҳақ равшан бўлса унга мойил бўларди. Аш-Шавконий: «Бир марта мен ва бир киши ундан ёдлаб олган авфоқни ёзиб чиқдик, ўзи ҳозир эмас эди; баъзисини ёзиб бўлгач, ўтга ташладик, алангаланганида дераза токчасига қўйдик ва бирдан бир қуш шўнгиб келиб, ёнаётган қоғозни олиб кетди — бундан ғоят ҳайратландик», дейди. Ундан кейин унинг ҳақида хабар етмаган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 313Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 313