al-Hasan ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Aliy ibn Saloh ibn Ahmad ibn al-Hodiy al-Jalol

Bir ming oʻn toʻrtinchi yil rajab oyida, Hijoz bilan Saʼda oraligʻidagi Rugʻofa hijrasida tugʻilib, oʻsha yerda voyaga yetgan. Soʻng Saʼdaga koʻchib uning ulamolaridan, keyin Shahoraga borib u yerdagilardan, soʻng Sanʼoga borib uning va atrofining yirik ulamolaridan ilm olgan; ustozlari orasida Qozi Abdurrahmon al-Haymiy, allomo al-Husayn ibn al-Qosim ibn Muhammad, allomo Muhammad Izzuddin al-Muftiy va oʻn birinchi asrning boshqa koʻzga koʻringan olimlari bor. Aqliy va naqliy ilmlarning hammasida yetuk boʻlgan va ulugʻ asarlar tasnif qilgan: jumladan Imom al-Mahdiyning «al-Azhor»iga sharh qilib yozgan «Zavʼ an-nahor»da ijtihodlarini dalil taqozosiga koʻra qayd etgan va ulamolardan kim unga qoʻshiladi, kim qarshi chiqadi — bunga eʼtibor bermagan; ash-Shavkoniyning bahosicha, «al-Azhor»ga bunday sharh yozilmagan, balki fiqhda bitilgan kitoblar ichida uning tengi yoʻq, garchi unda maqbuli ham, nomaqbuli ham boʻlsa — bu bashar holidir va maʼsumdan boshqa har kimning soʻzi olinadi ham, tashlanadi ham. Ash-Shavkoniy yana: «Bu kitobga malomat koʻp boʻlishining sababi, menimcha, bu sayyidning toshib turgan dengizga oʻxshashi va zehnining oʻt alangasidek boʻlishidir — ilmining koʻpligiga, doirasining kengligiga va zehnining kuchiga ishonib, oʻziga koʻringan narsani darrov taqiqlashga oshiqadi; men Sayyid Saloh ibn al-Husayn al-Axfash uning baʼzi asarlari haqida aytgandek «etsiz suyaklar» demayman, balki u toʻlqinlari toʻqnashib turgan buyuk dengizdir», deydi. Usuluddinda «Sharh al-Fusul», «Sharh Muxtasar al-Muntaho» va «Isom al-mutavarriʼin», mantiqda «Sharh at-Tahzib» hamda koʻp fanlarga oid boshqa asarlari, «al-Kashshof»ga Saʼd hoshiyasini toʻldirgan hoshiyasi, «Sharh al-Qaloid»ga hoshiyasi, foydali toʻplamlari va koʻplab risolalari bor; «Fayz shuoʼ» deb atagan qasidasini nafis sharh bilan sharhlagan. Ash-Shavkoniy uning qadri ulugʻligini, qoʻli uzunligini va barcha maʼrifat turlarida yetukligini eʼtirof etgani holda, asarlaridagi tarjihlari bilan koʻp bahslashadi. Zamondoshlari bilan koʻp tashvish va zilzilalar koʻrgan — Yaman oʻlkasi ahlining odati boʻyicha, dalil nasslarini kishilar soʻzidan ustun qoʻygan yirik ulamolar chetga surilardi; Imom al-Mutavakkil alalloh Ismoil ibn al-Qosim esa uni gʻoyat ulugʻlar edi. Al-Jirofni vatan tutgan va bir ming sakson toʻrtinchi yil rabiul-oxir oyidan sakkiz kun qolganda, yakshanba kechasi shu yerda vafot etib, qabri ham oʻsha yerda qolgan; nazmi ham yaxshi edi.Бир минг ўн тўртинчи йил ражаб ойида, Ҳижоз билан Саъда оралиғидаги Руғофа ҳижрасида туғилиб, ўша ерда вояга етган. Сўнг Саъдага кўчиб унинг уламоларидан, кейин Шаҳорага бориб у ердагилардан, сўнг Санъога бориб унинг ва атрофининг йирик уламоларидан илм олган; устозлари орасида Қози Абдурраҳмон ал-Ҳаймий, алломо ал-Ҳусайн ибн ал-Қосим ибн Муҳаммад, алломо Муҳаммад Иззуддин ал-Муфтий ва ўн биринчи асрнинг бошқа кўзга кўринган олимлари бор. Ақлий ва нақлий илмларнинг ҳаммасида етук бўлган ва улуғ асарлар тасниф қилган: жумладан Имом ал-Маҳдийнинг «ал-Азҳор»ига шарҳ қилиб ёзган «Завъ ан-наҳор»да ижтиҳодларини далил тақозосига кўра қайд этган ва уламолардан ким унга қўшилади, ким қарши чиқади — бунга эътибор бермаган; аш-Шавконийнинг баҳосича, «ал-Азҳор»га бундай шарҳ ёзилмаган, балки фиқҳда битилган китоблар ичида унинг тенги йўқ, гарчи унда мақбули ҳам, номақбули ҳам бўлса — бу башар ҳолидир ва маъсумдан бошқа ҳар кимнинг сўзи олинади ҳам, ташланади ҳам. Аш-Шавконий яна: «Бу китобга маломат кўп бўлишининг сабаби, менимча, бу саййиднинг тошиб турган денгизга ўхшаши ва зеҳнининг ўт алангасидек бўлишидир — илмининг кўплигига, доирасининг кенглигига ва зеҳнининг кучига ишониб, ўзига кўринган нарсани дарров тақиқлашга ошиқади; мен Саййид Салоҳ ибн ал-Ҳусайн ал-Ахфаш унинг баъзи асарлари ҳақида айтгандек «эциз суяклар» демайман, балки у тўлқинлари тўқнашиб турган буюк денгиздир», дейди. Усулуддинда «Шарҳ ал-Фусул», «Шарҳ Мухтасар ал-Мунтаҳо» ва «Исом ал-мутаварриъин», мантиқда «Шарҳ ат-Таҳзиб» ҳамда кўп фанларга оид бошқа асарлари, «ал-Кашшоф»га Саъд ҳошиясини тўлдирган ҳошияси, «Шарҳ ал-Қалоид»га ҳошияси, фойдали тўпламлари ва кўплаб рисолалари бор; «Файз шуў» деб атаган қасидасини нафис шарҳ билан шарҳлаган. Аш-Шавконий унинг қадри улуғлигини, қўли узунлигини ва барча маърифат турларида етуклигини эътироф этгани ҳолда, асарларидаги таржиҳлари билан кўп баҳслашади. Замондошлари билан кўп ташвиш ва зилзилалар кўрган — Яман ўлкаси аҳлининг одати бўйича, далил нассларини кишилар сўзидан устун қўйган йирик уламолар четга суриларди; Имом ал-Мутаваккил алаллоҳ Исмоил ибн ал-Қосим эса уни ғоят улуғлар эди. Ал-Жирофни ватан тутган ва бир минг саксон тўртинчи йил рабиул-охир ойидан саккиз кун қолганда, якшанба кечаси шу ерда вафот этиб, қабри ҳам ўша ерда қолган; назми ҳам яхши эди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 191Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 191