Al-Hasan ibn Ahmad ibn Yaʼqub (Ibn al-Hoik al-Hamdoniy)
Muhaddis
Yaman ahlidan boʻlgan tarixchi, nasab olimi; falak, falsafa va adabdan xabardor, koʻp sheʼr aytgan shoir; Hamdon qabilasidan, kunyasi Abu Muhammad. Ibn al-Hoik, an-Nassoba va Ibn Zid-Dumayna nomlari bilan tanilgan — soʻnggisi ajdodlaridan biri Zud-Dumayna ibn Amrga nisbat berilgan. Sanʼoda tugʻilib oʻsgan, unga yaqin Rayda qasabasida yashagan, oʻlkalarni kezib bir muddat Makkada qoʻnim topgan, soʻng Yamanga qaytib Saʼda shahrida turgan; u yerdagi shoirlar bilan hajvlashgani uchun ular unga Paygʻambar sollallohu alayhi vasallamga taʼriz qilingan deb aytilgan baytlarni nisbat berishgan, shundan u qamalib Sanʼo zindoniga olib oʻtilgan. Asarlari: himyar nasablari va ularning podshohlari kunlari haqidagi oʻn juzli «Al-Ikliyl» (birinchi, ikkinchi, sakkizinchi va oʻninchi juzlari bosilgan), Yaman haqidagi «Soir al-hikma», oʻq-yoy va kamon otish haqida «Al-Quvo» va «Al-Yaʼsub», yamanliklar suyangan «Az-Ziyj», «Sifat jaziratil-arab», kimyo va tabiatga oid «Al-Javharatayn», «Al-Ayyom», «Al-Hayavon al-muftaris» va olti jildlik «Devon». Ibn Qoziy Shuhba uni Sanʼo zindonida vafot etgan degan; Hamad al-Josir esa bu soʻzni rad etib, uning zindondan chiqqanidan keyin vafot etganini koʻrsatgan.Яман аҳлидан бўлган тарихчи, насаб олими; фалак, фалсафа ва адабдан хабардор, кўп шеър айтган шоир; Ҳамдон қабиласидан, куняси Абу Муҳаммад. Ибн ал-Ҳоик, ан-Нассоба ва Ибн Зид-Думайна номлари билан танилган — сўнггиси аждодларидан бири Зуд-Думайна ибн Амрга нисбат берилган. Санъода туғилиб ўсган, унга яқин Райда қасабасида яшаган, ўлкаларни кезиб бир муддат Маккада қўним топган, сўнг Яманга қайтиб Саъда шаҳрида турган; у ердаги шоирлар билан ҳажвлашгани учун улар унга Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга таъриз қилинган деб айтилган байтларни нисбат беришган, шундан у қамалиб Санъо зиндонига олиб ўтилган. Асарлари: ҳимяр насаблари ва уларнинг подшоҳлари кунлари ҳақидаги ўн жузли «Ал-Иклийл» (биринчи, иккинчи, саккизинчи ва ўнинчи жузлари босилган), Яман ҳақидаги «Соир ал-ҳикма», ўқ-ёй ва камон отиш ҳақида «Ал-Қуво» ва «Ал-Яъсуб», яманликлар суянган «Аз-Зийж», «Сифат жазиратил-араб», кимё ва табиатга оид «Ал-Жавҳаратайн», «Ал-Айём», «Ал-Ҳаявон ал-муфтарис» ва олти жилдлик «Девон». Ибн Қозий Шуҳба уни Санъо зиндонида вафот этган деган; Ҳамад ал-Жосир эса бу сўзни рад этиб, унинг зиндондан чиққанидан кейин вафот этганини кўрсатган.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 179Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 179