al-Hasan ibn Ali ibn al-Hasan ibn Ali ibn Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Hanash

Salaflari orasida ulamo, qozilar va solihlar boʻlgan, uy-xonadoni Yaman diyorida mashhur. 1153-yilda Shahorada tugʻilib, ilm talabida vatanidan Sanʼo shahriga koʻchgan va uning aʼyonlaridan bir jamoaga oʻqigan: sayyid alloma Muhammad ibn Ismoil al-Amirga hadisda; qozi alloma Ahmad ibn Muhammad Qotinga «Mugʻni al-labib» va al-Haraviyning «Risolat al-vazʼ»ida; sayyid alloma Ishoq ibn Yusuf ibn al-Mutavakkilga; qozi alloma Ahmad ibn Solih ibn Abi-r-Rijolga arab tilida; qozi Hasan ibn Muhammad al-Magʻribiyga «Bulugʻ al-marom» sharhida; alloma Ali ibn Ibrohim ibn Omirga «Gʻoyat as-suʼl» va uning sharhi hamda ash-Shomiy siyrasida; sayyid alloma Abdulqodir ibn Ahmadga Ibn al-Asirning «Jomiʼ al-usul»ida; uning oʻgʻli alloma Ibrohim ibn Abdulqodirga «al-Gʻoya» sharhi va «Sahih al-Buxoriy»da; yetti qiroatni esa uni yagona bilgan faqih Ali al-Yadumiyga oʻqigan — Sanʼoga yetganda birinchi boʻlib faqih Ismoil ibn Muhammad Hanash bilan bogʻlangan va u unga ilm talabida yordam bergan. Umrining avvalida vaqf va boshqa ishlarni boshqargan; soʻng Imom al-Mahdiy uni oʻgʻli, zamon xalifasi al-Mansur billohga muallim boʻlishga buyurgan. Imom al-Mahdiy vafot etib al-Mansur billohga bayʼat qilingach, unga ishlar topshirilib, yaqin vazirlaridan biri qilingan va baʼzi Yaman yurtlari nazoratiga qoʻyilgan; imom uni ilmda ustozi boʻlgani uchun boshqa vazirlardan farqli ravishda ulugʻlagan va shariat ishi tushsa, koʻpincha unga suyangan. Qoʻliga tushgan mablagʻning koʻpini ulamoga sarflaydi, fozillar va faqirlarga hech kim bilmaydigan yoʻsinda ulashadi: uy sotib olib uysizga hadya qiladi, uy olmoqchi boʻlgan haqdorga narxni toʻlab beradi; bir olimga bir yoʻla ming qirsh, boshqasiga oʻn ikki yuz qirsh bergani xabar qilingan. ash-Shavkoniy: «Bu xislatda, ayniqsa bu asrda, tengi va oʻxshashi yoʻq — bizning zamonamizda podshohlarning ehsoni ham undan qisqa qoladi», deydi; vazirligining boshidan bu satrlar bitilgunicha, yigirma uch yildan beri holati faqat yaxshilik tomon oshib bormoqda.Салафлари орасида уламо, қозилар ва солиҳлар бўлган, уй-хонадони Яман диёрида машҳур. 1153-йилда Шаҳорада туғилиб, илм талабида ватанидан Санъо шаҳрига кўчган ва унинг аъёнларидан бир жамоага ўқиган: саййид аллома Муҳаммад ибн Исмоил ал-Амирга ҳадисда; қози аллома Аҳмад ибн Муҳаммад Қотинга «Муғни ал-лабиб» ва ал-Ҳаравийнинг «Рисолат ал-вазъ»ида; саййид аллома Исҳоқ ибн Юсуф ибн ал-Мутаваккилга; қози аллома Аҳмад ибн Солиҳ ибн Аби-р-Рижолга араб тилида; қози Ҳасан ибн Муҳаммад ал-Мағрибийга «Булуғ ал-маром» шарҳида; аллома Али ибн Иброҳим ибн Омирга «Ғоят ас-суъл» ва унинг шарҳи ҳамда аш-Шомий сийрасида; саййид аллома Абдулқодир ибн Аҳмадга Ибн ал-Асирнинг «Жомиъ ал-усул»ида; унинг ўғли аллома Иброҳим ибн Абдулқодирга «ал-Ғоя» шарҳи ва «Саҳиҳ ал-Бухорий»да; етти қироатни эса уни ягона билган фақиҳ Али ал-Ядумийга ўқиган — Санъога етганда биринчи бўлиб фақиҳ Исмоил ибн Муҳаммад Ҳанаш билан боғланган ва у унга илм талабида ёрдам берган. Умрининг аввалида вақф ва бошқа ишларни бошқарган; сўнг Имом ал-Маҳдий уни ўғли, замон халифаси ал-Мансур биллоҳга муаллим бўлишга буюрган. Имом ал-Маҳдий вафот этиб ал-Мансур биллоҳга байъат қилингач, унга ишлар топширилиб, яқин вазирларидан бири қилинган ва баъзи Яман юртлари назоратига қўйилган; имом уни илмда устози бўлгани учун бошқа вазирлардан фарқли равишда улуғлаган ва шариат иши тушса, кўпинча унга суянган. Қўлига тушган маблағнинг кўпини уламога сарфлайди, фозиллар ва фақирларга ҳеч ким билмайдиган йўсинда улашади: уй сотиб олиб уйсизга ҳадя қилади, уй олмоқчи бўлган ҳақдорга нархни тўлаб беради; бир олимга бир йўла минг қирш, бошқасига ўн икки юз қирш бергани хабар қилинган. аш-Шавконий: «Бу хислатда, айниқса бу асрда, тенги ва ўхшаши йўқ — бизнинг замонамизда подшоҳларнинг эҳсони ҳам ундан қисқа қолади», дейди; вазирлигининг бошидан бу сатрлар битилгунича, йигирма уч йилдан бери ҳолати фақат яхшилик томон ошиб бормоқда.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0