Al-Hasan ibn Ali ibn al-Hasan ibn Umar ibn Zaynulobidin al-Alaviy

Abu Muhammad kunyali hoshimiy; Tabaristondagi alaviylar davlatining uchinchi podshohi va tolibiylarning shayxi hamda olimi. Madinada tugʻilgan; zaydiylar ham, imomiylar ham uni imom deb ataganda ittifoq qilib, uni bir-biridan tortishgan. Salafi Muhammad ibn Zayd oʻldirilgach, 287-yili imomlikni olgan; Tabariston qoʻldan chiqqan edi, shuning uchun u yerda tura olmay Daylam yurtiga chiqib, oʻn uch yil turgan — ular majusiy edi, koʻp odam musulmon boʻlgan, u ularning yurtida masjidlar qurgan va orasida zaydiy mazhabini yoygan. Soʻng ulardan qoʻshin tuzib Tabaristonga yurgan va 301-yili uni egallab, an-Nosir laqabini olgan; jangda qilich zarbidan quloqqa karlik yetgani uchun «Al-Atrush» deb atalardi. Mohir shoir, fiqh va dinda alloma imom edi; kunlari uch yil tinch kechib, Tabaristonda vafot etgan. Tabariy aytadi: odamlar Atrushning adolati, siyratining goʻzalligi va haqni tiklaganidek ishni koʻrmagan. Ikki jildli «Tafsir»ida ming qasidadan olingan ming bayt bilan hujjat keltirgan, kalom ilmiga oid «Al-Bisot» asari bor, yana unga boshqa kitoblar ham nisbat beriladi.Абу Муҳаммад куняли ҳошимий; Табаристондаги алавийлар давлатининг учинчи подшоҳи ва толибийларнинг шайхи ҳамда олими. Мадинада туғилган; зайдийлар ҳам, имомийлар ҳам уни имом деб атаганда иттифоқ қилиб, уни бир-биридан тортишган. Салафи Муҳаммад ибн Зайд ўлдирилгач, 287-йили имомликни олган; Табаристон қўлдан чиққан эди, шунинг учун у ерда тура олмай Дайлам юртига чиқиб, ўн уч йил турган — улар мажусий эди, кўп одам мусулмон бўлган, у уларнинг юртида масжидлар қурган ва орасида зайдий мазҳабини ёйган. Сўнг улардан қўшин тузиб Табаристонга юрган ва 301-йили уни эгаллаб, ан-Носир лақабини олган; жангда қилич зарбидан қулоққа карлик етгани учун «Ал-Атруш» деб аталарди. Моҳир шоир, фиқҳ ва динда аллома имом эди; кунлари уч йил тинч кечиб, Табаристонда вафот этган. Табарий айтади: одамлар Атрушнинг адолати, сийратининг гўзаллиги ва ҳақни тиклаганидек ишни кўрмаган. Икки жилдли «Тафсир»ида минг қасидадан олинган минг байт билан ҳужжат келтирган, калом илмига оид «Ал-Бисот» асари бор, яна унга бошқа китоблар ҳам нисбат берилади.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 200Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 200