al-Hasan ibn Ismoil ibn al-Hasan ibn Muhammad al-Magʻribiy as-Sanʼoniy

Nisbasi Sanʼoning magʻriblariga bogʻlanadi; «Bulugʻ al-marom» sharhi sohibining nabirasi va zamona shayxlarining shayxi. 1140-yildan keyin tugʻilib, salaflari kabi Sanʼoda voyaga yetgan; shahar ulamosining aʼyonlaridan — alloma Ahmad ibn Solih ibn Abi-r-Rijol, alloma Muhsin ibn Ismoil ash-Shomiy va boshqalardan — nahv, sarf, mantiq, maoniy, bayon, hadis, tafsir va fiqhda oʻqigan; toliblar bu fanlarning barchasida undan foyda koʻrgan va ulamoning aʼyonlari uning qoʻlida yetishib, hayotidayoq peshqadam boʻlgan. Zohid, vareʼ, iffatli, tavozeʼli va qanoatli edi: oʻzini ulamodan sanamas, shogirdlari ustida ham haqqi bor deb bilmas, kiyimda takallufsiz — kichik salla, koʻylak, ishton va yoniga tashlab olgan bir toʻn bilan kifoyalanardi; bozor ishini oʻzi qilar, yukini oʻzi koʻtarar, ulovini oʻzi yetaklab sugʻorardi. Fatvo yozish va ilm ahli bilan tortishishga — kichik shogirdlaridan sanaladiganlar oʻtiradigan oʻringa — oʻtirmasdi; savol berilsa javobni shogirdlaridan biriga havola qilar, darsda yoki amalda mushkul boʻlsa, xufiy yo jaliy boʻlsin, soʻrashdan tortinmasdi, chunki tavozeʼ tabiatiga singgan edi — holbuki oldida oʻtirgan shogirdlari orasida oʻntacha mujtahid bor edi. Yoshligida qozilikka taklif etilgani, hatto ustozi Ahmad ibn Solih ragʻbatlantirgani holda qatʼiy bosh tortgan. ash-Shavkoniy: «U koʻrsang Allohni eslaydigan ulamodandir, hamma ishi solih salaf yoʻlida edi», deydi va unga «al-Mutavval» hamda hoshiyalarini, «al-Azud» va hoshiyalarini boshdan oxir, «al-Kashshof»ni, «ash-Shamsiyya»ning bir qismini, «Tanqih al-anzor»ning bir qismini, «Sahih Muslim» va an-Nawawiy sharhidan parcha, «Sunan Abu Dovud»ning hammasi bilan al-Munziriy muxtasarini, bobosining «Bulugʻ al-marom» sharhini oʻqiganini aytadi. U ash-Shavkoniyni oʻz kitoblari bilan qoʻllab, «al-Muntaqo» sharhiga koʻrsatgan va ash-Shavkoniyni ilmdan chalgʻitadigan orizalar tutishidan qoʻrqishini aytib yurgan — bu farosati toʻgʻri chiqqan, chunki u vafotidan bir yil oʻtmay qozilikka mubtalo boʻlgan. 1208-yil zulhijja oyining yigirma uchinchisida, seshanba kuni vafot etgan; ash-Shavkoniy uni ikki qasida bilan marsiyalagan.Нисбаси Санъонинг мағрибларига боғланади; «Булуғ ал-маром» шарҳи соҳибининг набираси ва замона шайхларининг шайхи. 1140-йилдан кейин туғилиб, салафлари каби Санъода вояга етган; шаҳар уламосининг аъёнларидан — аллома Аҳмад ибн Солиҳ ибн Аби-р-Рижол, аллома Муҳсин ибн Исмоил аш-Шомий ва бошқалардан — наҳв, сарф, мантиқ, маоний, баён, ҳадис, тафсир ва фиқҳда ўқиган; толиблар бу фанларнинг барчасида ундан фойда кўрган ва уламонинг аъёнлари унинг қўлида етишиб, ҳаётидаёқ пешқадам бўлган. Зоҳид, вареъ, иффатли, тавозеъли ва қаноатли эди: ўзини уламодан санамас, шогирдлари устида ҳам ҳаққи бор деб билмас, кийимда такаллуфсиз — кичик салла, кўйлак, иштон ва ёнига ташлаб олган бир тўн билан кифояланарди; бозор ишини ўзи қилар, юкини ўзи кўтарар, уловини ўзи етаклаб суғорарди. Фатво ёзиш ва илм аҳли билан тортишишга — кичик шогирдларидан саналадиганлар ўтирадиган ўринга — ўтирмасди; савол берилса жавобни шогирдларидан бирига ҳавола қилар, дарсда ёки амалда мушкул бўлса, хуфий ё жалий бўлсин, сўрашдан тортинмасди, чунки тавозеъ табиатига сингган эди — ҳолбуки олдида ўтирган шогирдлари орасида ўнтача мужтаҳид бор эди. Ёшлигида қозиликка таклиф этилгани, ҳатто устози Аҳмад ибн Солиҳ рағбатлантиргани ҳолда қатъий бош тортган. аш-Шавконий: «У кўрсанг Аллоҳни эслайдиган уламодандир, ҳамма иши солиҳ салаф йўлида эди», дейди ва унга «ал-Мутаввал» ҳамда ҳошияларини, «ал-Азуд» ва ҳошияларини бошдан охир, «ал-Кашшоф»ни, «аш-Шамсийя»нинг бир қисмини, «Танқиҳ ал-анзор»нинг бир қисмини, «Саҳиҳ Муслим» ва ан-Нававий шарҳидан парча, «Сунан Абу Довуд»нинг ҳаммаси билан ал-Мунзирий мухтасарини, бобосининг «Булуғ ал-маром» шарҳини ўқиганини айтади. У аш-Шавконийни ўз китоблари билан қўллаб, «ал-Мунтақо» шарҳига кўрсатган ва аш-Шавконийни илмдан чалғитадиган оризалар тутишидан қўрқишини айтиб юрган — бу фаросати тўғри чиққан, чунки у вафотидан бир йил ўтмай қозиликка мубтало бўлган. 1208-йил зулҳижжа ойининг йигирма учинчисида, сешанба куни вафот этган; аш-Шавконий уни икки қасида билан марсиялаган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0