al-Hasan ibn Zayd ibn al-Husayn ash-Shomiy

Sanʼoda uning koʻzga koʻringan ulamolaridan — allomo Sayyid Hoshim ibn Yahyo ash-Shomiy va uning tabaqasidan — oʻqib, hadis ilmida yetuk boʻlgan va boshqa fanlarda ham kuchli ulush olgan. Ilmni yoygan va dalilga amal qilish yoʻli bilan haqqa yoʻllashda oʻzini charchatgan; xos ham, om ham unga yuz burib, undan ilm olgan, axloqi bilan axloqlanib, yoʻlidan yurgan — u esa hech qachon bundan zerikmagan, shu sabab barakasi zohir boʻlib, foydasi umumlashgan. Sanʼoda yashaganida faqat dalillarga amal qiladigan izdoshlari paydo boʻlgan; keyin Sanoʼ hijrasida yashab, uning ahli butunlay toatga berilib, juma va jamoat namoziga davomli boʻlgan; Zahbonda ham shunday boʻlgan. Yaxshi oʻqitishda boshqa hech kim eplay olmaydigan usuli bor edi. Soʻzi Imom al-Mahdiy al-Abbos ibn al-Husayn va uning vaziri Ahmad ibn Aliy an-Nahmiy huzurida maqbul boʻlib, koʻp muhtojlarga foyda yetkazgan: obroʻsini ularga sarflab, ularga koʻp yaxshilik qildirgan, oʻzi esa kambagʻal boʻla turib hech narsa olmagan va butun umri shu boʻlgan; davlat ahli bilan aloqasidan shundan boshqa tamai yoʻq edi. Zuhd, qanoat va koʻp ibodatda boshqalar bardosh berolmaydigan vazifalari bor edi; shu bilan birga amri maʼruf va nahyi munkar qilar, bu haqda imomga va undan quyidagilarga xat yozar, raiyatga muloyimlik qilishga chorlardi. Ash-Shavkoniy: «U butunlay yaxshilik edi; men uni tanimadim, ammo uni bilgan har kishi menga xabarlarini aytgan», deydi. Shu holida davom etib, bir ming bir yuz toʻqson oltinchi yil jumodul-ulo oyida vafot etgan.Санъода унинг кўзга кўринган уламоларидан — алломо Саййид Ҳошим ибн Яҳё аш-Шомий ва унинг табақасидан — ўқиб, ҳадис илмида етук бўлган ва бошқа фанларда ҳам кучли улуш олган. Илмни ёйган ва далилга амал қилиш йўли билан ҳаққа йўллашда ўзини чарчатган; хос ҳам, ом ҳам унга юз буриб, ундан илм олган, ахлоқи билан ахлоқланиб, йўлидан юрган — у эса ҳеч қачон бундан зерикмаган, шу сабаб баракаси зоҳир бўлиб, фойдаси умумлашган. Санъода яшаганида фақат далилларга амал қиладиган издошлари пайдо бўлган; кейин Санў ҳижрасида яшаб, унинг аҳли бутунлай тоатга берилиб, жума ва жамоат намозига давомли бўлган; Заҳбонда ҳам шундай бўлган. Яхши ўқитишда бошқа ҳеч ким эплай олмайдиган усули бор эди. Сўзи Имом ал-Маҳдий ал-Аббос ибн ал-Ҳусайн ва унинг вазири Аҳмад ибн Алий ан-Наҳмий ҳузурида мақбул бўлиб, кўп муҳтожларга фойда етказган: обрўсини уларга сарфлаб, уларга кўп яхшилик қилдирган, ўзи эса камбағал бўла туриб ҳеч нарса олмаган ва бутун умри шу бўлган; давлат аҳли билан алоқасидан шундан бошқа тамаи йўқ эди. Зуҳд, қаноат ва кўп ибодатда бошқалар бардош беролмайдиган вазифалари бор эди; шу билан бирга амри маъруф ва наҳйи мункар қилар, бу ҳақда имомга ва ундан қуйидагиларга хат ёзар, раиятга мулойимлик қилишга чорларди. Аш-Шавконий: «У бутунлай яхшилик эди; мен уни танимадим, аммо уни билган ҳар киши менга хабарларини айтган», дейди. Шу ҳолида давом этиб, бир минг бир юз тўқсон олтинчи йил жумодул-уло ойида вафот этган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 198Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 198