al-Husayn ibn Muhammad ibn Abdulloh at-Tibiy

Mashhur imom, «Mishkot» sharhi va «al-Kashshof» hoshiyasi hamda boshqalarning sohibi. Umrining boshida katta boyligi bor edi, uni xayr yoʻllarida sarflab, umrining oxirida faqir boʻlib qoldi. Karamli, tavozeʼli, eʼtiqodi goʻzal edi; oʻz asrida faylasuflar va bidʼatchilar musulmon yurtlarini egallab turgan boʻlsa-da, ularga qattiq raddiya berib, sharmandaliklarini oshkor qilardi. Allohni va Rasulini qattiq sevar, hayosi koʻp, juma va jamoatga muvozabat qilar, toliblarga islom ilmlaridan dars berishni tark etmasdi; nafis kitoblari bor edi va ularni shogirdlariga, shahar ahliga, hatto barcha yurtlardan tanigan-tanimaganiga bergan. Kitob va sunnatdan nozik maʼnolar chiqarishga yuz burgan; «al-Kashshof»ga hoshiyasi hoshiyalarining eng nafisi boʻlib, unda oʻrni kelganda muhaddislar yoʻli bilan hadislar haqida soʻz yuritishi maʼqul va manqul ilmlarida tabaqasi baland ekaniga dalildir. Maoniy va bayonda «at-Tibyon» kitobini yozib sharh qilgan va baʼzi shogirdiga uni ixtisor qilishni buyurgan; soʻng tafsir kitobini toʻplashga kirishgan va «Sahih al-Buxoriy»ni oʻqish uchun katta majlis tuzgan — ertalabdan peshingacha tafsir, undan asrgacha Buxoriy samoʼi boʻlardi. Vafoti kuni tafsir oʻqishni tugatib hadis majlisiga yoʻl olgan, uyi yonidagi masjidga kirib oʻtirgan holda nafl oʻqigan va farz uchun iqoma kutib oʻtirganida, qiblaga yuzlangan holda joni uzilgan — bu 743-yil shaʼbon oyining oʻn uchinchi, seshanba kuni edi.Машҳур имом, «Мишкот» шарҳи ва «ал-Кашшоф» ҳошияси ҳамда бошқаларнинг соҳиби. Умрининг бошида катта бойлиги бор эди, уни хайр йўлларида сарфлаб, умрининг охирида фақир бўлиб қолди. Карамли, тавозеъли, эътиқоди гўзал эди; ўз асрида файласуфлар ва бидъатчилар мусулмон юртларини эгаллаб турган бўлса-да, уларга қаттиқ раддия бериб, шармандаликларини ошкор қиларди. Аллоҳни ва Расулини қаттиқ севар, ҳаёси кўп, жума ва жамоатга мувозабат қилар, толибларга ислом илмларидан дарс беришни тарк этмасди; нафис китоблари бор эди ва уларни шогирдларига, шаҳар аҳлига, ҳатто барча юртлардан таниган-танимаганига берган. Китоб ва суннатдан нозик маънолар чиқаришга юз бурган; «ал-Кашшоф»га ҳошияси ҳошияларининг энг нафиси бўлиб, унда ўрни келганда муҳаддислар йўли билан ҳадислар ҳақида сўз юритиши маъқул ва манқул илмларида табақаси баланд эканига далилдир. Маоний ва баёнда «ат-Тибён» китобини ёзиб шарҳ қилган ва баъзи шогирдига уни ихтисор қилишни буюрган; сўнг тафсир китобини тўплашга киришган ва «Саҳиҳ ал-Бухорий»ни ўқиш учун катта мажлис тузган — эрталабдан пешингача тафсир, ундан асргача Бухорий самўи бўларди. Вафоти куни тафсир ўқишни тугатиб ҳадис мажлисига йўл олган, уйи ёнидаги масжидга кириб ўтирган ҳолда нафл ўқиган ва фарз учун иқома кутиб ўтирганида, қиблага юзланган ҳолда жони узилган — бу 743-йил шаъбон ойининг ўн учинчи, сешанба куни эди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 0Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 0