al-Imom al-Muayyad billoh Yahyo ibn Hamza ibn Ali ibn Ibrohim ibn Muhammad ibn Idris

Nasabi Ali ibn Abu Tolibga borib taqaladi; 669-yil safarining yigirma yettinchisida Sanʼo shahrida tugʻilgan. Bolaligidayoq ilmiy maʼrifatlar bilan mashgʻul boʻlib, ularning barcha turlarini Yaman diyorlarining katta ulamolaridan olgan; barcha ilmlarda dengizga aylanib tengdoshlaridan oʻzdi va hamma fanlarda toʻla tasniflar bitdi. Aqoidda: toʻrt jildlik «ash-Shomil», uch jildlik «Nihoyat al-vusul ilo ilm al-usul», ikki jildlik «at-Tamhid li-ulum al-adl va-t-tavhid», bir jildlik «at-Tahqiq fi-l-ikfor va-t-tafsiq» va bir jildlik «al-Maolim»; fiqh usulida uch jildlik «al-Haviy»; nahvda bir jildlik «al-Iqtisod», bir jildlik «al-Hosir li-favoid muqaddimat Tohir», ikki jildlik «al-Minhoj» va toʻrt jildlik «al-Muhassal fi sharh asror al-Mufassal»; maoniy va bayonda ikki jildlik «al-Iyjoz» va ikki jildlik «at-Tiroz»; fiqhda oʻn sakkiz jildlik «al-Intisor» va bir jildlik «al-Ixtiyorot»; yana ikki jildlik «al-Anvor al-muziyya sharh al-ahodis an-nabaviya ala-s-Saylaqiyya» — as-Saylaqiyya muhaddislar nazdida «al-Vadʼoniyya» nomi bilan mashhur; Ali ibn Abu Tolib kalomidan «ad-Diboj al-vaziy fi sharh kalom ar-Raziy»; faroiz ilmida bir jildlik «al-Izoh li-maoniy al-Miftoh»; zuhdda bir jildlik «at-Tasfiya»; mantiqda «al-Qonun al-muhaqqaq»; «al-Javob al-qotiʼ li-t-tamvih», «al-Javob ar-roiq fi tanzih al-Xoliq», «al-Javobot al-vofiya bi-l-barohin ash-shofiya», «al-Koshif li-l-gʻumma an al-iʼtiroz an al-umma», «ar-Risola al-vozia li-zavi-l-albob an fart ash-shakk va-l-irtiyob» va «ar-Risola al-vozia li-l-muʼtadin an sabb ashob sayyid al-mursalin» hamda boshqa koʻp asarlar — hatto ular yuz jildga yetgan deyiladi va tasniflarining daftarlari umri kunlari sonidan oshgan deb rivoyat qilinadi. U Yaman diyorlaridagi zaydiya imomlarining kattalaridan; insofga moyil, tili pok, koʻksi salomat, taʼvil bilan takfir va tafsiqqa oʻtmaydigan, salomatga yoʻyishda chiroyli tarzda mubolagʻa qiladigan edi; sahobaning saqlangan obroʻlarini va turli toifalarning katta ulamolarini himoya qilishi koʻp edi. Imom al-Mahdiy Muhammad ibn al-Mutahhar vafoti ortidan oʻziga daʼvat qilgan; unga Imom Ali ibn Soloh ibn Ibrohim ibn Tojuddin va Imom al-Vosiq al-Mutahhar ibn Muhammad ibn al-Mutahhar — mashhur fasih, keyingilardan al-Haymiy sharhlagan mashhur risola sohibi — qarshi turgan, qarshi turganlar jumlasida as-Sayyid Ahmad ibn Ali ibn Abul-Fath ad-Daylamiy ham bor; ammo Yaman diyorlaridagi odamlar tarjima sohibining daʼvatiga javob berib, boshqasiga qaramadilar. Odil, dunyoda zohid, undan oz oladigan imomlardan edi; duosi ijobat boʻlishi bilan mashhur va bir necha karomati bor. Xullas, Alloh unga ilm, amal, maʼrufni buyurish va munkardan qaytarishni jamlagan. Zimor shahrida vafot etib oʻsha yerda dafn qilingan; qabri hozir mashhur, ziyorat qilinadi. Tillarda yoyilgani shuki, kishi uni ziyorat qilib kirsa va yonida temirdan bir narsa boʻlsa, undan keyin unga olov taʼsir qilmas emish — ash-Shavkoniy buni sinab koʻrgan va sahih chiqmagan; shuningdek uning gumbaziga ilon kirsa, oʻsha zahoti oʻladi deb mashhur boʻlgan.Насаби Али ибн Абу Толибга бориб тақалади; 669-йил сафарининг йигирма еттинчисида Санъо шаҳрида туғилган. Болалигидаёқ илмий маърифатлар билан машғул бўлиб, уларнинг барча турларини Яман диёрларининг катта уламоларидан олган; барча илмларда денгизга айланиб тенгдошларидан ўзди ва ҳамма фанларда тўла таснифлар битди. Ақоидда: тўрт жилдлик «аш-Шомил», уч жилдлик «Ниҳоят ал-вусул ило илм ал-усул», икки жилдлик «ат-Тамҳид ли-улум ал-адл ва-т-тавҳид», бир жилдлик «ат-Таҳқиқ фи-л-икфор ва-т-тафсиқ» ва бир жилдлик «ал-Маолим»; фиқҳ усулида уч жилдлик «ал-Ҳавий»; наҳвда бир жилдлик «ал-Иқтисод», бир жилдлик «ал-Ҳосир ли-фавоид муқаддимат Тоҳир», икки жилдлик «ал-Минҳож» ва тўрт жилдлик «ал-Муҳассал фи шарҳ асрор ал-Муфассал»; маоний ва баёнда икки жилдлик «ал-Ийжоз» ва икки жилдлик «ат-Тироз»; фиқҳда ўн саккиз жилдлик «ал-Интисор» ва бир жилдлик «ал-Ихтиёрот»; яна икки жилдлик «ал-Анвор ал-музийя шарҳ ал-аҳодис ан-набавия ала-с-Сайлақийя» — ас-Сайлақийя муҳаддислар наздида «ал-Вадъонийя» номи билан машҳур; Али ибн Абу Толиб каломидан «ад-Дибож ал-вазий фи шарҳ калом ар-Разий»; фароиз илмида бир жилдлик «ал-Изоҳ ли-маоний ал-Мифтоҳ»; зуҳдда бир жилдлик «ат-Тасфия»; мантиқда «ал-Қонун ал-муҳаққақ»; «ал-Жавоб ал-қотиъ ли-т-тамвиҳ», «ал-Жавоб ар-роиқ фи танзиҳ ал-Холиқ», «ал-Жавобот ал-вофия би-л-бароҳин аш-шофия», «ал-Кошиф ли-л-ғумма ан ал-иътироз ан ал-умма», «ар-Рисола ал-возиа ли-зави-л-албоб ан фарт аш-шакк ва-л-иртиёб» ва «ар-Рисола ал-возиа ли-л-муътадин ан сабб асҳоб саййид ал-мурсалин» ҳамда бошқа кўп асарлар — ҳатто улар юз жилдга етган дейилади ва таснифларининг дафтарлари умри кунлари сонидан ошган деб ривоят қилинади. У Яман диёрларидаги зайдия имомларининг катталаридан; инсофга мойил, тили пок, кўкси саломат, таъвил билан такфир ва тафсиққа ўтмайдиган, саломатга йўйишда чиройли тарзда муболаға қиладиган эди; саҳобанинг сақланган обрўларини ва турли тоифаларнинг катта уламоларини ҳимоя қилиши кўп эди. Имом ал-Маҳдий Муҳаммад ибн ал-Мутаҳҳар вафоти ортидан ўзига даъват қилган; унга Имом Али ибн Солоҳ ибн Иброҳим ибн Тожуддин ва Имом ал-Восиқ ал-Мутаҳҳар ибн Муҳаммад ибн ал-Мутаҳҳар — машҳур фасиҳ, кейингилардан ал-Ҳаймий шарҳлаган машҳур рисола соҳиби — қарши турган, қарши турганлар жумласида ас-Саййид Аҳмад ибн Али ибн Абул-Фатҳ ад-Дайламий ҳам бор; аммо Яман диёрларидаги одамлар таржима соҳибининг даъватига жавоб бериб, бошқасига қарамадилар. Одил, дунёда зоҳид, ундан оз оладиган имомлардан эди; дуоси ижобат бўлиши билан машҳур ва бир неча каромати бор. Хуллас, Аллоҳ унга илм, амал, маъруфни буюриш ва мункардан қайтаришни жамлаган. Зимор шаҳрида вафот этиб ўша ерда дафн қилинган; қабри ҳозир машҳур, зиёрат қилинади. Тилларда ёйилгани шуки, киши уни зиёрат қилиб кирса ва ёнида темирдан бир нарса бўлса, ундан кейин унга олов таъсир қилмас эмиш — аш-Шавконий буни синаб кўрган ва саҳиҳ чиқмаган; шунингдек унинг гумбазига илон кирса, ўша заҳоти ўлади деб машҳур бўлган.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 331Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 331