al-Malik an-Nosir Muhammad ibn Qalovun ibn Abdulloh as-Solihiy, al-Mansurning oʻgʻli

684-yil safarida tugʻilgan; tugʻilganda ikki qoʻli musht qilib yumilgan holda koʻrilgan, doya ochganda ulardan koʻp qon oqqan, keyin yana yumar, ochilsa yana qon oqardi — shundan u koʻp qon toʻkadi deb dalil olindi va shunday boʻldi. Birinchi marta akasi al-Ashraf oʻldirilgani ortidan, 693-yil muharramining oʻrtasida, toʻqqiz yoshida saltanatga voliy boʻldi; Kitbugʻo ish ustidan gʻolib kelib sultonlik qildi va uni 694-yil muharramida chetlatdi, soʻng 696-yil safarida Kitbugʻo taxtdan tushirildi — u an-Nosirni Karakka joʻnatib, ulgʻayganda Shom mamlakatini mustaqil berish sharti bilan uni mamlakatga qaytarishga qasam ichgan edi. Kitbugʻo tushirilgach Lojin sultonlikka oʻtqazildi va rabiʼul-oxirda oʻldirilguncha sulton boʻlib turdi; shunda an-Nosir Karakdan keltirilib ikkinchi marta sultonlikka oʻtqazildi — oʻshanda oʻn toʻrt yosh-u toʻrt oylik edi; saltanat noibligida Salor va Baybars turdi va an-Nosirning ular oldida soʻzi oʻtmadi. 708-yil ramazonida haj qilaman deb Karakka yoʻl olib oʻsha yerda qoldi, Karak noibini Misrga haydadi va Salor bilan Baybarsning ishlarni yakka egallaganidan mamlakatdan yuz oʻgirdi; Misrdagi amirlarga saltanatdan uni ozod qilishlarini va Karak bilan uning yurtlarini oʻziga qoldirishlarini soʻrab yozdi va ular rozi boʻldi. Karakka kirgan kuni koʻprik sinib, oʻzi va baʼzi xoslari qutuldi, ellikcha hamrohi yiqilib, toʻrttasi vafot etdi; u Karakda qolib ishlarini yuritdi va daʼvolashganlar orasida hukm qildi. Oʻrniga oʻsha yil shavvolining yigirma uchinchisida Baybars sultonlikka oʻtdi va 709-yil rajabigacha turdi; shunda Misr amirlaridan bir jamoa Karakka chiqib an-Nosirni Damashqqa olib keldi, amirlarning koʻpi unga qoʻshildi va u qasrga tushdi, keyin shaharlar noiblari ketma-ket kelishdi. Ramazonda Misrga yoʻl olganda Baybars qochdi, Salor esa qochmay turib an-Nosirni kutib chiqdi va toat izhor qildi; an-Nosir qalʼaga yetib mamlakatida qaror topdi — bu uchinchi saltanati boʻlib, oʻsha yilning iyd al-fitr kunida edi. Qadami mustahkamlangach, amirlarning koʻpini qoʻlga oldi va unga daʼvogar qolmadi; kunlarida katta yurtlar fath etildi. Mamluklarni shu qadar koʻp sotib oldiki, Ibn Hajarning aytishicha, bittasini toʻrt ming dinorga yaqin, balki undan ham koʻpga oldi; uzoq muddat davomida quruqlikda ham, dengizda ham dushmanlar unga qarshi qimirlamagani va podshohligining saodati kabisini hech kim koʻrmadi. Itoat qilinadigan, salobatli, ishlarni biladigan kishi edi; ilm ahlini ulugʻlar, shariy mansablarga faqat ahlini qoʻyar, buni izlab, tekshirib, gʻoyat ehtiyot qilardi. Saltanatida qaror topgach uch marta haj qildi; makri ulugʻ, yoqtirmagan narsasiga sabri uzun edi — bir ishni qilmoqchi boʻlsa shoshilmas, gʻoyat ehtiyot qilardi. Zulhijjaning oʻn toʻqqizinchisida vafot etgan; oʻgʻillaridan sakkiz nafari sultonlikka oʻtqazildi — bu hikoya qilinadigan eng ajoyib narsalardan.684-йил сафарида туғилган; туғилганда икки қўли мушт қилиб юмилган ҳолда кўрилган, доя очганда улардан кўп қон оққан, кейин яна юмар, очилса яна қон оқарди — шундан у кўп қон тўкади деб далил олинди ва шундай бўлди. Биринчи марта акаси ал-Ашраф ўлдирилгани ортидан, 693-йил муҳаррамининг ўртасида, тўққиз ёшида салтанатга волий бўлди; Китбуғо иш устидан ғолиб келиб султонлик қилди ва уни 694-йил муҳаррамида четлатди, сўнг 696-йил сафарида Китбуғо тахтдан туширилди — у ан-Носирни Каракка жўнатиб, улғайганда Шом мамлакатини мустақил бериш шарти билан уни мамлакатга қайтаришга қасам ичган эди. Китбуғо туширилгач Ложин султонликка ўтқазилди ва рабиъул-охирда ўлдирилгунча султон бўлиб турди; шунда ан-Носир Каракдан келтирилиб иккинчи марта султонликка ўтқазилди — ўшанда ўн тўрт ёш-у тўрт ойлик эди; салтанат ноиблигида Салор ва Байбарс турди ва ан-Носирнинг улар олдида сўзи ўтмади. 708-йил рамазонида ҳаж қиламан деб Каракка йўл олиб ўша ерда қолди, Карак ноибини Мисрга ҳайдади ва Салор билан Байбарснинг ишларни якка эгаллаганидан мамлакатдан юз ўгирди; Мисрдаги амирларга салтанатдан уни озод қилишларини ва Карак билан унинг юртларини ўзига қолдиришларини сўраб ёзди ва улар рози бўлди. Каракка кирган куни кўприк синиб, ўзи ва баъзи хослари қутулди, элликча ҳамроҳи йиқилиб, тўрттаси вафот этди; у Каракда қолиб ишларини юритди ва даъволашганлар орасида ҳукм қилди. Ўрнига ўша йил шавволининг йигирма учинчисида Байбарс султонликка ўтди ва 709-йил ражабигача турди; шунда Миср амирларидан бир жамоа Каракка чиқиб ан-Носирни Дамашққа олиб келди, амирларнинг кўпи унга қўшилди ва у қасрга тушди, кейин шаҳарлар ноиблари кетма-кет келишди. Рамазонда Мисрга йўл олганда Байбарс қочди, Салор эса қочмай туриб ан-Носирни кутиб чиқди ва тоат изҳор қилди; ан-Носир қалъага етиб мамлакатида қарор топди — бу учинчи салтанати бўлиб, ўша йилнинг ийд ал-фитр кунида эди. Қадами мустаҳкамлангач, амирларнинг кўпини қўлга олди ва унга даъвогар қолмади; кунларида катта юртлар фатҳ этилди. Мамлукларни шу қадар кўп сотиб олдики, Ибн Ҳажарнинг айтишича, биттасини тўрт минг динорга яқин, балки ундан ҳам кўпга олди; узоқ муддат давомида қуруқликда ҳам, денгизда ҳам душманлар унга қарши қимирламагани ва подшоҳлигининг саодати кабисини ҳеч ким кўрмади. Итоат қилинадиган, салобатли, ишларни биладиган киши эди; илм аҳлини улуғлар, шарий мансабларга фақат аҳлини қўяр, буни излаб, текшириб, ғоят эҳтиёт қиларди. Салтанатида қарор топгач уч марта ҳаж қилди; макри улуғ, ёқтирмаган нарсасига сабри узун эди — бир ишни қилмоқчи бўлса шошилмас, ғоят эҳтиёт қиларди. Зулҳижжанинг ўн тўққизинчисида вафот этган; ўғилларидан саккиз нафари султонликка ўтқазилди — бу ҳикоя қилинадиган энг ажойиб нарсалардан.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 236Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 236