al-Qassob (Muhammad ibn Ali al-Karajiy)
القَصَّاب
Mufassir
Imom, olim, hofiz, Abu Ahmad Muhammad ibn Ali ibn Muhammad al-Karajiy, gʻoziy, mujohid. Gʻazotlarida koʻp (dushman) oʻldirgani uchun «al-Qassob» (qassob) deb tanilgan. Otasi Ali ibn Harb at-Toiyning ashoblaridan edi. Otasidan, yana Muhammad ibn al-Abbos al-Axram, Muhammad ibn Ibrohim at-Tayolisiy, Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Salm, Jaʼfar ibn Ahmad ibn Foris, al-Hasan ibn Yazid ad-Daqqoq va ularning tabaqasidan hadis aytgan. «Savob al-aʼmol», «Iqob al-aʼmol», «as-Sunna», «Taʼdib al-aimma» kitoblarini va boshqa narsalarni yozgan. Undan ikki oʻgʻli Ali va Abu al-Faraj Ammor, Abu al-Mansur Muzaffar ibn Muhammad ibn Husayn al-Burujirdiy va bir toifa hadis aytgan. Uch yuz oltmish atrofigacha yashagan. U shunday degan kishi: «Alloh oʻzini sifatlagan yoki Rasuli Uni sifatlagan har bir sifat majoziy sifat emas; agar majoziy sifat boʻlganda, uni taʼvil qilish shart boʻlar va: “Koʻrishning maʼnosi bunday, eshitishning maʼnosi bunday”, deyilar hamda fahmga birinchi kelgan maʼnodan boshqacha tafsir qilinar edi. Salafning mazhabi ularni taʼvilsiz iqror qilish boʻlgani uchun, ular majozga haml qilinmasligi, balki ochiq haqiqat ekani maʼlum boʻldi». Abu al-Hasanning qasidasida: «Yorugʻ Karajda oʻz asrining yagonasi — Abu Ahmad al-Qassob bor, unga bas kelib boʻlmaydi; asarlari ilmlarining turfa fanlarini namoyon qiladi, uning suv ichmagan (oʻzlashtirmagan) ilmini koʻrmaysan».Имом, олим, ҳофиз, Абу Аҳмад Муҳаммад ибн Али ибн Муҳаммад ал-Каражий, ғозий, мужоҳид. Ғазотларида кўп (душман) ўлдиргани учун «ал-Қассоб» (қассоб) деб танилган. Отаси Али ибн Ҳарб ат-Тоийнинг ашобларидан эди. Отасидан, яна Муҳаммад ибн ал-Аббос ал-Ахрам, Муҳаммад ибн Иброҳим ат-Таёлисий, Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Салм, Жаъфар ибн Аҳмад ибн Форис, ал-Ҳасан ибн Язид ад-Даққоқ ва уларнинг табақасидан ҳадис айтган. «Савоб ал-аъмол», «Иқоб ал-аъмол», «ас-Сунна», «Таъдиб ал-аимма» китобларини ва бошқа нарсаларни ёзган. Ундан икки ўғли Али ва Абу ал-Фараж Аммор, Абу ал-Мансур Музаффар ибн Муҳаммад ибн Ҳусайн ал-Буружирдий ва бир тоифа ҳадис айтган. Уч юз олтмиш атрофигача яшаган. У шундай деган киши: «Аллоҳ ўзини сифатлаган ёки Расули Уни сифатлаган ҳар бир сифат мажозий сифат эмас; агар мажозий сифат бўлганда, уни таъвил қилиш шарт бўлар ва: “Кўришнинг маъноси бундай, эшитишнинг маъноси бундай”, дейилар ҳамда фаҳмга биринчи келган маънодан бошқача тафсир қилинар эди. Салафнинг мазҳаби уларни таъвилсиз иқрор қилиш бўлгани учун, улар мажозга ҳамл қилинмаслиги, балки очиқ ҳақиқат экани маълум бўлди». Абу ал-Ҳасаннинг қасидасида: «Ёруғ Каражда ўз асрининг ягонаси — Абу Аҳмад ал-Қассоб бор, унга бас келиб бўлмайди; асарлари илмларининг турфа фанларини намоён қилади, унинг сув ичмаган (ўзлаштирмаган) илмини кўрмайсан».
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 20, b. 213Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 20, б. 213