al-Qosim ibn Yahyo al-Xavloniy as-Sanʼoniy
Roviy
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Ash-Shavkoniy uni «eng katta shayximiz, alloma» deb ataydi. Bir ming bir yuz oltmish ikkinchi yil ramazon oyida tugʻilib, Sanʼoda voyaga yetgan va uning katta ulamolaridan — alloma Ahmad ibn Solih ibn Abur-Rijol, shayximiz Sayyid Abdulqodir ibn Ahmad, shayximiz al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiy, xatib alloma Lutf al-Boriy ibn Ahmad al-Vard va boshqalardan ilm olgan; barcha ilmlarda yetuklikka erishib tengdoshlaridan oʻzib ketgan va talabalar undan barcha fanlarda foydalangan. Ash-Shavkoniy talabligining boshlarida undan oʻqib, unga muloziim boʻlgan: nahvda «Kofiya»ni Sayyid al-Muftiy sharhi bilan toʻliq, al-Xabisiy sharhini va hoshiyalarini toʻliq, ar-Raziy sharhini oxiridan ozgina qismidan boshqasini; sarfda «Shofiya»ni shayx Lutfulloh sharhi bilan toʻliq; mantiqda as-Saʼdning «Tahzib»ini ash-Sheroziy va al-Yazdiy sharhlari bilan toʻliq; «Talxis al-Miftoh»ni va as-Saʼdning «Muxtasar» sharhini Lutfulloh hoshiyasi bilan toʻliq; usulda «Gʻoyat as-suʼul»ni sharhi va hoshiyasi bilan; bahs odobida «ar-Risola al-azudiya»ni Mullo Hanafiy sharhi va hoshiyalari bilan; mustalahda Ibn Hajarning «Nuxba»sini sharhi bilan toʻliq; hadis sharhlaridan Ibn Daqiq al-Iydning «Sharh al-Umda»sining bir qismini oʻqigan. U tavozeʼ yuzasidan ash-Shavkoniy bilan foyda oluvchi kishidek bahslashar edi; keyin ikkalasi shayxlari Sayyid Abdulqodir ibn Ahmad va al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiy huzurida birga oʻqishgan va orada risolalarga sigʻadigan bahslar boʻlgan. Ash-Shavkoniy: «Koʻzim tavozeʼda va dunyo mansablariga qaramaslikda unga oʻxshaganni koʻrmadi — holbuki qoʻli qisqa, karami koʻp edi», deydi; zuhdda unga hech kim yeta olmaydigan yoʻl tutgan: Qurʼon tilovati haqidan va chiroyli xati bilan koʻchirgan kitoblarining haqidan tushgan narsaga kifoya qilar edi. Fahmining kuchi, idrokining tezligi va nozik joylarni yechishi uni bilganlarni hayratga solar edi; ash-Shavkoniy, agar umri uzun boʻlib tasnifga yuzlanganida ajoyibotlar keltirgan boʻlardi, deydi. Shavvol oyining ikkinchi kunida vafot etgan.Аш-Шавконий уни «энг катта шайхимиз, аллома» деб атайди. Бир минг бир юз олтмиш иккинчи йил рамазон ойида туғилиб, Санъода вояга етган ва унинг катта уламоларидан — аллома Аҳмад ибн Солиҳ ибн Абур-Рижол, шайхимиз Саййид Абдулқодир ибн Аҳмад, шайхимиз ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибий, хатиб аллома Лутф ал-Борий ибн Аҳмад ал-Вард ва бошқалардан илм олган; барча илмларда етукликка эришиб тенгдошларидан ўзиб кетган ва талабалар ундан барча фанларда фойдаланган. Аш-Шавконий талаблигининг бошларида ундан ўқиб, унга мулозиим бўлган: наҳвда «Кофия»ни Саййид ал-Муфтий шарҳи билан тўлиқ, ал-Хабисий шарҳини ва ҳошияларини тўлиқ, ар-Разий шарҳини охиридан озгина қисмидан бошқасини; сарфда «Шофия»ни шайх Лутфуллоҳ шарҳи билан тўлиқ; мантиқда ас-Саъднинг «Таҳзиб»ини аш-Шерозий ва ал-Яздий шарҳлари билан тўлиқ; «Талхис ал-Мифтоҳ»ни ва ас-Саъднинг «Мухтасар» шарҳини Лутфуллоҳ ҳошияси билан тўлиқ; усулда «Ғоят ас-суъул»ни шарҳи ва ҳошияси билан; баҳс одобида «ар-Рисола ал-азудия»ни Мулло Ҳанафий шарҳи ва ҳошиялари билан; мусталаҳда Ибн Ҳажарнинг «Нухба»сини шарҳи билан тўлиқ; ҳадис шарҳларидан Ибн Дақиқ ал-Ийднинг «Шарҳ ал-Умда»сининг бир қисмини ўқиган. У тавозеъ юзасидан аш-Шавконий билан фойда олувчи кишидек баҳслашар эди; кейин иккаласи шайхлари Саййид Абдулқодир ибн Аҳмад ва ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибий ҳузурида бирга ўқишган ва орада рисолаларга сиғадиган баҳслар бўлган. Аш-Шавконий: «Кўзим тавозеъда ва дунё мансабларига қарамасликда унга ўхшаганни кўрмади — ҳолбуки қўли қисқа, карами кўп эди», дейди; зуҳдда унга ҳеч ким ета олмайдиган йўл тутган: Қуръон тиловати ҳақидан ва чиройли хати билан кўчирган китобларининг ҳақидан тушган нарсага кифоя қилар эди. Фаҳмининг кучи, идрокининг тезлиги ва нозик жойларни ечиши уни билганларни ҳайратга солар эди; аш-Шавконий, агар умри узун бўлиб таснифга юзланганида ажойиботлар келтирган бўларди, дейди. Шаввол ойининг иккинчи кунида вафот этган.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 591Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 591
al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy)ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий)
Ash-Shavkoniyning eng katta shayxi. Ramazon oyida tugʻilib Sanʼoda oʻsdi va uning katta olimlaridan bir jamoadan — alloma Ahmad ibn Soleh ibn Abi-r-Rijol, alloma sayyid Abdulqodir ibn Ahmad, alloma al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiy, alloma xatib Lutfulboriy ibn Ahmad al-Vard va boshqalardan — ilm oldi. Barcha ilmlarda yetuk boʻlib tengdoshlaridan oʻzib ketdi va talabalar undan hamma fanlarda foyda oldi. Ash-Shavkoniy talabning boshida undan ilm olib unga mulozim boʻlgan va undan foydalangan: nahvda «al-Kofiya»ni, uning mufti sayyid tomonidan yozilgan sharhini toʻla, al-Xubaysiy sharhini toʻla va hoshiyalarini, ar-Raziy sharhini oxiridan ozginasidan boshqasini; sarfda «ash-Shofiya»ni va shayx Lutfulloh sharhini toʻla; mantiqda as-Saʼdning «at-Tahzib»ini, ash-Sheroziy sharhini va al-Bazdiy sharhini toʻla; «Talxis al-Miftoh»ni va Lutfullohning hoshiyasini toʻla; usulda «Gʻoyat as-suʼl»ni, sharhini va hoshiyasini ozgina qismidan boshqasini; munozara odobida «ar-Risola al-azudiya»ni, Mullo Hanafiy sharhini va hoshiyalarini; istiloh ilmida Ibn Hajarning «an-Nuxba»sini va uning sharhini toʻla; hadis sharhlaridan Ibn Daqiq al-Iydning «Sharh al-Umda»sining bir qismini oʻqigan. U tavozuʼ qilib ash-Shavkoniy bilan bahsda foyda oluvchi kishi kabi mushoira qilardi; soʻng ikkovi sayyid Abdulqodir ibn Ahmad va al-Hasan ibn Ismoil al-Magʻribiyga talabda hamroh boʻldi va orada risolalarga sigʻadigan bahslar oʻtdi. Ash-Shavkoniy: «Koʻzim tavozuʼda va dunyo mansablariga qaramaslikda unga oʻxshashini koʻrmadi — qoʻlida ozligi va karami koʻpligi bilan birga; zuhdda unga hech kim yeta olmaydigan yoʻli bor edi: Qurʼon tilovati haqi va goʻzal xati bilan koʻchirganining haqi bilan kifoyalanardi. Fahmining kuchi, idrokining tezligi va nozikliklarni yechishi uni bilgan kishini hayratga soladi; umri uzun boʻlib tasnifga yuzlanganda ajoyibotlar keltirardi». Shavvol oyining ikkinchi kuni vafot etdi.Аш-Шавконийнинг энг катта шайхи. Рамазон ойида туғилиб Санъода ўсди ва унинг катта олимларидан бир жамоадан — аллома Аҳмад ибн Солеҳ ибн Аби-р-Рижол, аллома саййид Абдулқодир ибн Аҳмад, аллома ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибий, аллома хатиб Лутфулборий ибн Аҳмад ал-Вард ва бошқалардан — илм олди. Барча илмларда етук бўлиб тенгдошларидан ўзиб кетди ва талабалар ундан ҳамма фанларда фойда олди. Аш-Шавконий талабнинг бошида ундан илм олиб унга мулозим бўлган ва ундан фойдаланган: наҳвда «ал-Кофия»ни, унинг муфти саййид томонидан ёзилган шарҳини тўла, ал-Хубайсий шарҳини тўла ва ҳошияларини, ар-Разий шарҳини охиридан озгинасидан бошқасини; сарфда «аш-Шофия»ни ва шайх Лутфуллоҳ шарҳини тўла; мантиқда ас-Саъднинг «ат-Таҳзиб»ини, аш-Шерозий шарҳини ва ал-Баздий шарҳини тўла; «Талхис ал-Мифтоҳ»ни ва Лутфуллоҳнинг ҳошиясини тўла; усулда «Ғоят ас-суъл»ни, шарҳини ва ҳошиясини озгина қисмидан бошқасини; мунозара одобида «ар-Рисола ал-азудия»ни, Мулло Ҳанафий шарҳини ва ҳошияларини; истилоҳ илмида Ибн Ҳажарнинг «ан-Нухба»сини ва унинг шарҳини тўла; ҳадис шарҳларидан Ибн Дақиқ ал-Ийднинг «Шарҳ ал-Умда»сининг бир қисмини ўқиган. У тавозуъ қилиб аш-Шавконий билан баҳсда фойда олувчи киши каби мушоира қиларди; сўнг иккови саййид Абдулқодир ибн Аҳмад ва ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мағрибийга талабда ҳамроҳ бўлди ва орада рисолаларга сиғадиган баҳслар ўтди. Аш-Шавконий: «Кўзим тавозуъда ва дунё мансабларига қарамасликда унга ўхшашини кўрмади — қўлида озлиги ва карами кўплиги билан бирга; зуҳдда унга ҳеч ким ета олмайдиган йўли бор эди: Қуръон тиловати ҳақи ва гўзал хати билан кўчирганининг ҳақи билан кифояланарди. Фаҳмининг кучи, идрокининг тезлиги ва нозикликларни ечиши уни билган кишини ҳайратга солади; умри узун бўлиб таснифга юзланганда ажойиботлар келтирарди». Шаввол ойининг иккинчи куни вафот этди.
Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 53Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 53