al-Xalil ibn Ahmad
Tabaʼ tobeʼin
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
al-Yahmadiy — nahvchilarning shayxi; Sibavayh, Nazr ibn Shumayl va ularning boshqa kattalari undan ilm oldi. Aruz ilmini u ixtiro qildi: beshta doiraga boʻlib, oʻn besh bahrga tarmoqlantirdi; Axfash unga «xabab» degan yana bir bahr qoʻshdi. Musiqa-nagʻma ilmini ham bilardi va bu haqda tasnifi bor; til boʻyicha «al-Ayn» kitobini boshlagan, uni Nazr ibn Shumayl va Xalilning Muarrij as-Sadusiy, Nasr ibn Ali al-Jahzamiy kabi shogirdlari tugatgan — ammo ular Xalil qoʻygan andozaga muvofiq chiqara olmadi, Ibn Durustavayh esa ulardan oʻtgan xatolarni tasvirlab kitob yozdi va foyda berdi. Xalil solih, aqlli, vazmin, komil kishi edi; dunyodan juda oz olardi, turmush qattiqligi va tanqisligiga sabr qilardi va: «Gʻamim eshigimdan nariga oʻtmaydi», derdi. Zarif, xushxulq edi. Bir kishi undan aruz oʻrgangan, ammo zehni oʻtmas ekan; bir kuni unga: «Mana bu baytni qanday taqtiʼ qilasan: “Bir narsaga kuching yetmasa, uni qoʻy va kuching yetadiganiga oʻt”», dedi; u bilgani boyicha taqtiʼ qila boshladi, soʻng oʻrnidan turib ketdi va boshqa qaytmadi — ishoraga tushungan koʻrinadi. Nabiy ﷺ dan keyin «Ahmad» deb faqat uning otasi nomlangan, deyiladi. Hijriy yuzinchi yilda tugʻilgan, Basrada vafot etgan.ал-Яҳмадий — наҳвчиларнинг шайхи; Сибавайҳ, Назр ибн Шумайл ва уларнинг бошқа катталари ундан илм олди. Аруз илмини у ихтиро қилди: бешта доирага бўлиб, ўн беш баҳрга тармоқлантирди; Ахфаш унга «хабаб» деган яна бир баҳр қўшди. Мусиқа-нағма илмини ҳам биларди ва бу ҳақда таснифи бор; тил бўйича «ал-Айн» китобини бошлаган, уни Назр ибн Шумайл ва Халилнинг Муарриж ас-Садусий, Наср ибн Али ал-Жаҳзамий каби шогирдлари тугатган — аммо улар Халил қўйган андозага мувофиқ чиқара олмади, Ибн Дуруставайҳ эса улардан ўтган хатоларни тасвирлаб китоб ёзди ва фойда берди. Халил солиҳ, ақлли, вазмин, комил киши эди; дунёдан жуда оз оларди, турмуш қаттиқлиги ва танқислигига сабр қиларди ва: «Ғамим эшигимдан нарига ўтмайди», дерди. Зариф, хушхулқ эди. Бир киши ундан аруз ўрганган, аммо зеҳни ўтмас экан; бир куни унга: «Мана бу байтни қандай тақтиъ қиласан: “Бир нарсага кучинг етмаса, уни қўй ва кучинг етадиганига ўт”», деди; у билгани бойича тақтиъ қила бошлади, сўнг ўрнидан туриб кетди ва бошқа қайтмади — ишорага тушунган кўринади. Набий ﷺ дан кейин «Аҳмад» деб фақат унинг отаси номланган, дейилади. Ҳижрий юзинчи йилда туғилган, Басрада вафот этган.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 5034Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 5034
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Kunyasi Abu Abdurrahmon al-Farohidiy edi; al-Farhudiy al-Azdiy ham deyilgan.Куняси Абу Абдурраҳмон ал-Фароҳидий эди; ал-Фарҳудий ал-Аздий ҳам дейилган.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 5034Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 5034