Ali ibn Abdulkofiy ibn Ali ibn Tammom as-Subkiy al-Ansoriy al-Xazrajiy (Abu-l-Hasan Taqiyyiddin)

Oʻz asrida shayxulislom; munozara qiluvchi mufassir hofizlardan biri. U «Tabaqot» sohibi Toj as-Subkiyning otasi. Sabkda (Misrning Manufiya amallaridan) tugʻilib Qohiraga, soʻng Shomga koʻchgan. 739-hijriy yili Shom qoziligini boshqargan, kasal boʻlib Qohiraga qaytgan va oʻsha yerda vafot etgan. Kitoblaridan: tafsirga oid, tugatilmagan «ad-Durr an-nazim»; «Muxtasar tabaqot al-fuqaho»; «Ihyo an-nufus fi sanʼat ilqo ad-durus»; «al-Igʻriz, fi-l-haqiqa va-l-majoz va-l-kinoya va-t-taʼriz»; oldi-sotdi, taqsimot va mulk berishlarga oid «at-Tamhid fimo yajibu fihi at-tahdid» (bosilgan); Ibn al-Qayyimga nisbat beriladigan, eʼtiqodga oid «al-Kofiya» degan nuniya qasidaga raddiya boʻlgan «as-Sayf as-saqil» (bosilgan) — uni Quddusdagi Xolidiya kutubxonasida oʻz xatida 25 varaqda koʻrganman; shofiʼiy fiqhiga oid «al-Masoil al-halabiyya va ajvibatuho» (qoʻlyozma); «as-Sayf al-maslul ala man sabba ar-Rasul» (qoʻlyozma); «Majmuat fatovo» (bosilgan); «Shifo as-siqom fi ziyorat xayr al-anom» (bosilgan); va fiqhga oid «al-Ibtihoj fi sharh al-Minhoj» (qoʻlyozma). Uning oʻz xati bilan yozilgan katta bir jildlik «Majmua» (qoʻlyozma)sini koʻrdim — unda koʻp risolalari bor, jumladan «al-Adilla fi isbot al-ahilla» va «al-Iʼtibor bi-baqo al-janna va-n-nor» hamda fatvolar. Yana bittasi butunlay oʻz xatida (Ribotda, 306-avqof) — unda toʻqqiz risola bor, jumladan «al-Muxovara va-n-nashot, fi-l-mujovara bi-r-Ribot» va «Musmiy ar-rumot min vaqf Hamot». Oʻgʻli «Tojiddin» uning kitoblari nomlarini toʻliq keltirgan va olimlarning uning axloqi hamda ilmi kengligi vasfida aytganlarini bayon qilgan.Ўз асрида шайхулислом; мунозара қилувчи муфассир ҳофизлардан бири. У «Табақот» соҳиби Тож ас-Субкийнинг отаси. Сабкда (Мисрнинг Мануфия амалларидан) туғилиб Қоҳирага, сўнг Шомга кўчган. 739-ҳижрий йили Шом қозилигини бошқарган, касал бўлиб Қоҳирага қайтган ва ўша ерда вафот этган. Китобларидан: тафсирга оид, тугатилмаган «ад-Дурр ан-назим»; «Мухтасар табақот ал-фуқаҳо»; «Иҳё ан-нуфус фи санъат илқо ад-дурус»; «ал-Иғриз, фи-л-ҳақиқа ва-л-мажоз ва-л-киноя ва-т-таъриз»; олди-сотди, тақсимот ва мулк беришларга оид «ат-Тамҳид фимо яжибу фиҳи ат-таҳдид» (босилган); Ибн ал-Қаййимга нисбат бериладиган, эътиқодга оид «ал-Кофия» деган нуния қасидага раддия бўлган «ас-Сайф ас-сақил» (босилган) — уни Қуддусдаги Холидия кутубхонасида ўз хатида 25 варақда кўрганман; шофиъий фиқҳига оид «ал-Масоил ал-ҳалабийя ва ажвибатуҳо» (қўлёзма); «ас-Сайф ал-маслул ала ман сабба ар-Расул» (қўлёзма); «Мажмуат фатово» (босилган); «Шифо ас-сиқом фи зиёрат хайр ал-аном» (босилган); ва фиқҳга оид «ал-Ибтиҳож фи шарҳ ал-Минҳож» (қўлёзма). Унинг ўз хати билан ёзилган катта бир жилдлик «Мажмуа» (қўлёзма)сини кўрдим — унда кўп рисолалари бор, жумладан «ал-Адилла фи исбот ал-аҳилла» ва «ал-Иътибор би-бақо ал-жанна ва-н-нор» ҳамда фатволар. Яна биттаси бутунлай ўз хатида (Риботда, 306-авқоф) — унда тўққиз рисола бор, жумладан «ал-Муховара ва-н-нашот, фи-л-мужовара би-р-Рибот» ва «Мусмий ар-румот мин вақф Ҳамот». Ўғли «Тожиддин» унинг китоблари номларини тўлиқ келтирган ва олимларнинг унинг ахлоқи ҳамда илми кенглиги васфида айтганларини баён қилган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 4, b. 302Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 4, б. 302