Ali ibn Ahmad ibn Saʼid ibn Hazm az-Zohiriy (Abu Muhammad)
Muhaddis
Oʻz asrida Andalusiyaning olimi va islom imomlaridan biri. Andalusiyada uning mazhabiga nisbat beriladigan koʻp xalq bor edi, ularga «hazmiyya» deyilardi. Qurtubada tugʻilgan. Undan oldin otasida boʻlgani kabi, unda ham vazirlik boshligʻi va mamlakatni tadbir qilish vazifasi bor edi, ammo u bundan zohidlik qilib, ilm va taʼlifga yuz burdi; Kitob va Sunnatdan ahkom istinbot qiladigan faqih va hofiz boʻldi. Olimlar va faqihlarning koʻpini tanqid qildi, shu bois ular uni yomon koʻrishga birlashdilar, uni adashtirishga ittifoq qilib, sultonlarini uning fitnasidan ogohlantirdilar va avomni unga yaqinlashishdan qaytardilar; podshohlar uni uzoqlashtirib quvgʻin qildi. U Andalusiya yurtlaridan Lablaning badiyasiga koʻchib, oʻsha yerda vafot etdi. Oʻgʻli Fazldan rivoyat qilishlaricha, unda otasining oʻz xati bilan yozilgan taʼliflaridan 400 jildga yaqin toʻplangan boʻlib, ular sakson mingga yaqin varaqni oʻz ichiga olardi.Ўз асрида Андалусиянинг олими ва ислом имомларидан бири. Андалусияда унинг мазҳабига нисбат бериладиган кўп халқ бор эди, уларга «ҳазмийя» дейиларди. Қуртубада туғилган. Ундан олдин отасида бўлгани каби, унда ҳам вазирлик бошлиғи ва мамлакатни тадбир қилиш вазифаси бор эди, аммо у бундан зоҳидлик қилиб, илм ва таълифга юз бурди; Китоб ва Суннатдан аҳком истинбот қиладиган фақиҳ ва ҳофиз бўлди. Олимлар ва фақиҳларнинг кўпини танқид қилди, шу боис улар уни ёмон кўришга бирлашдилар, уни адаштиришга иттифоқ қилиб, султонларини унинг фитнасидан огоҳлантирдилар ва авомни унга яқинлашишдан қайтардилар; подшоҳлар уни узоқлаштириб қувғин қилди. У Андалусия юртларидан Лабланинг бадиясига кўчиб, ўша ерда вафот этди. Ўғли Фазлдан ривоят қилишларича, унда отасининг ўз хати билан ёзилган таълифларидан 400 жилдга яқин тўпланган бўлиб, улар саксон мингга яқин варақни ўз ичига оларди.
Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 4, b. 254Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 4, б. 254