Ali ibn Aqil ibn Muhammad ibn Aqil al-Bagʻdodiy az-Zafariy (Abu-l-Vafo, Ibn Aqil)

Oʻz vaqtida Iroqning olimi va Bagʻdoddagi hanbaliylarning shayxi. Hujjati kuchli edi. Yoshligida muʼtazila mazhabi bilan shugʻullangan va Hallojni ulugʻlardi, shu bois hanbaliylar uni oʻldirmoqchi boʻlgan va u bir necha yil Bob al-Marotibda panoh topgan. Soʻng tavbasini izhor qilib, ochiq yurish imkonini topgan. Tasniflari bor; ularning eng ulugʻi toʻrt yuz juzdan iborat boʻlgan «Kitob al-funun» — undan baʼzi juzlar qolgan; az-Zahabiy oʻz tarixida: «Dunyoda «Kitob al-funun»dan kattaroq kitob tasnif qilinmagan», degan. Yana: «al-Fusul» (qoʻlyozma), «al-Firaq» (qoʻlyozma), hanbaliy fiqhiga oid oʻn jildlik «al-Fusul» (uchinchisi qoʻlyozma holida), «ar-Radd ala-l-ashoira va isbot al-harf va-s-savt fi kalom al-Kabir al-Mutaol» (qoʻlyozma), Chester Beattydagi (5369-raqam) «Kifoyat al-muftiy» (qoʻlyozma) va Damashqdagi Sharq tadqiqotlari instituti jurnalida bosilgan «al-Jadal ala tariqat al-fuqaho» (bosilgan).Ўз вақтида Ироқнинг олими ва Бағдоддаги ҳанбалийларнинг шайхи. Ҳужжати кучли эди. Ёшлигида муътазила мазҳаби билан шуғулланган ва Ҳалложни улуғларди, шу боис ҳанбалийлар уни ўлдирмоқчи бўлган ва у бир неча йил Боб ал-Маротибда паноҳ топган. Сўнг тавбасини изҳор қилиб, очиқ юриш имконини топган. Таснифлари бор; уларнинг энг улуғи тўрт юз жуздан иборат бўлган «Китоб ал-фунун» — ундан баъзи жузлар қолган; аз-Заҳабий ўз тарихида: «Дунёда «Китоб ал-фунун»дан каттароқ китоб тасниф қилинмаган», деган. Яна: «ал-Фусул» (қўлёзма), «ал-Фирақ» (қўлёзма), ҳанбалий фиқҳига оид ўн жилдлик «ал-Фусул» (учинчиси қўлёзма ҳолида), «ар-Радд ала-л-ашоира ва исбот ал-ҳарф ва-с-савт фи калом ал-Кабир ал-Мутаол» (қўлёзма), Честер Беаттйдаги (5369-рақам) «Кифоят ал-муфтий» (қўлёзма) ва Дамашқдаги Шарқ тадқиқотлари институти журналида босилган «ал-Жадал ала тариқат ал-фуқаҳо» (босилган).

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 4, b. 313Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 4, б. 313