Ali ibn Muhammad ibn Ali Imoduddin Abul-Hasan at-Tabariy (Ilkiyo al-Harrosiy)

Shofiiylarning boshliqlaridan boʻlgan katta faqihlardan. Toʻrt yuz ellikkinchi yilda tugʻilgan, Imomul-Haramayn huzurida taʼlim olgan; u va Gʻazzoliy ustozning eng katta shogirdlari edi va ikkovi ham Bagʻdoddagi Nizomiyada mudarrislik qilgan. Fasih, ovozi jarangdor, koʻrkam kishi edi; Naysoburdagi Nizomiyaning har bir zinasida darsni yetti martadan takrorlar edi — zinalar esa yetmish edi. Koʻp hadis eshitgan, munozara qilgan, fatvo aytgan va dars bergan; ulamoning kattalaridan, faqihlarning sodotidan edi. Imom Ahmad ibn Hanbal yolgʻiz oʻzi aytgan masalalarga raddiya qilib bir jild kitob yozgan, boshqa tasniflari ham bor. Bir vaqt botiniylarga yon bosadi deb ayblanib, mudarrislikdan olingan, soʻng bir necha olim — jumladan Ibn Aqiyl — uning bundan pokligiga guvohlik bergach, qaytarilgan. Muharram boshida ellik toʻrt yoshida vafot etib, shayx Abu Ishoq ash-Sheroziyning yoniga dafn qilingan. Qozi Ibn Xallikon uni hadis yod olar va u bilan munozara qilardi, deb zikr qiladi; «Hadis suvoriylari maydonga tushsa, qiyoslarning boshi shamol esgan tomonga uchib ketadi», degan soʻz ham uniki. Salafiy undan naql qiladi: hadis yozuvchilari faqihlar uchun qilingan vasiyatga kiradimi, deb soʻralganida: «Ha, chunki Paygʻambar ﷺ: “Kim ummatim uchun qirq hadis yod olsa, Alloh uni faqih va olim qilib tiriltiradi”, deganlar», deb javob bergan.Шофиийларнинг бошлиқларидан бўлган катта фақиҳлардан. Тўрт юз элликкинчи йилда туғилган, Имомул-Ҳарамайн ҳузурида таълим олган; у ва Ғаззолий устознинг энг катта шогирдлари эди ва иккови ҳам Бағдоддаги Низомияда мударрислик қилган. Фасиҳ, овози жарангдор, кўркам киши эди; Найсобурдаги Низомиянинг ҳар бир зинасида дарсни етти мартадан такрорлар эди — зиналар эса етмиш эди. Кўп ҳадис эшитган, мунозара қилган, фатво айтган ва дарс берган; уламонинг катталаридан, фақиҳларнинг содотидан эди. Имом Аҳмад ибн Ҳанбал ёлғиз ўзи айтган масалаларга раддия қилиб бир жилд китоб ёзган, бошқа таснифлари ҳам бор. Бир вақт ботинийларга ён босади деб айбланиб, мударрисликдан олинган, сўнг бир неча олим — жумладан Ибн Ақийл — унинг бундан поклигига гувоҳлик бергач, қайтарилган. Муҳаррам бошида эллик тўрт ёшида вафот этиб, шайх Абу Исҳоқ аш-Шерозийнинг ёнига дафн қилинган. Қози Ибн Халликон уни ҳадис ёд олар ва у билан мунозара қиларди, деб зикр қилади; «Ҳадис суворийлари майдонга тушса, қиёсларнинг боши шамол эсган томонга учиб кетади», деган сўз ҳам уники. Салафий ундан нақл қилади: ҳадис ёзувчилари фақиҳлар учун қилинган васиятга кирадими, деб сўралганида: «Ҳа, чунки Пайғамбар ﷺ: “Ким умматим учун қирқ ҳадис ёд олса, Аллоҳ уни фақиҳ ва олим қилиб тирилтиради”, деганлар», деб жавоб берган.

Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 6350Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 6350