Aliy ibn Ahmad ibn Muhammad, Alouddin laqabli, al-Hanafiy ar-Rumiy

Kichikligida Hamza al-Qaramoniyga oʻqib «Muxtasar al-Quduriy»ni yodladi, soʻng Qustantiniyaga kelib Mullo Xisrav va Muslihuddin ibn Husomuddindan aqliy va sharʼiy ilmlarni oldi, keyin uning darsiga muid boʻldi va qiziga uylandi, ular ikkovidan farzandlar koʻrdi. Sulton Muhammadxon unga Hujriya madrasasini berib, kuniga oʻttiz dirham tayin qildi va besh ming dirham inʼom qildi; Muhammad Posho al-Qaramoniy vazir boʻlgach uni boshqa madrasaga koʻchirib, kunlik ulushidan besh dirhamni kamaytirdi — u nafratlanib dars berishni tashladi va orif shayx Muslihuddin ibn al-Vafoga qoʻshildi. Sulton Boyazidxon taxtga oʻtirgach uni chaqirdi, u kelmadi; keyin Amosiyada fatvo ishini unga topshirib kuniga oʻttiz dirham tayin qildi va Burusada sulton Murod Gʻoziy madrasasida dars berishini buyurdi — dars berishni qabul qilmay, amakivachchasini ziyorat qilgani Amosiyaga bordi. Soʻng sulton unga madrasa va kuniga ellik dirham, keyin Sakkiz madrasadan birini berdi; uzoq muddat dars berdi, hajga chiqmoqchi boʻlib ulgurmay Misrda qoldi va Qustantiniya muftisi vafot etgani uchun sulton uni fatvoga tayin qildi, qaytgach kuniga bir yuz ellik dirham muqarrar boʻldi. Baʼzi olimlar hasad qilib fatvolaridan xato izlab sulton devoniga yuborganda, u javob berdi va hasadchiga duo qildi — u bir hafta oʻtmay oʻldi. Koʻp tilovat va ibodat qiluvchi, jamoat namoziga davomli, xushxulq, saxiy edi: uyining tepasida oʻtirar, savatni osib qoʻyar, fatvo soʻrovchi varaqni tashlab savatni qimirlatar, u tortib olib javobini yozib tushirardi — buni odamlar eshigida kutib turmasin deb qilardi. Maʼrufga buyurib munkardan qaytarardi: sulton Salimxon xazina hofizlaridan bir yuz ellik kishini oʻldirishga buyurganda, mufti odatda faqat ulkan hodisa uchun devonga borar edi, u bordi va sultonga: «Fatvo ahlining vazifasi sultonning oxiratini saqlashdir; shariʼatan oʻldirilishi joiz boʻlmagan bir yuz ellik kishini oʻldirishga buyuribsiz», dedi. Sulton gʻazablanib «saltanat ishiga aralashyapsan» deganda, u: «Yoʻq, oxiratingiz ishiga aralashyapman, bu mening vazifam; afv qilsangiz najot sizniki, aks holda ulkan uqubat», dedi — sultonning gʻazabi sindi va hammasini afv etdi; soʻng ularning mansabini ham tiklashini soʻrab, buni ham qildirdi.Кичиклигида Ҳамза ал-Қарамонийга ўқиб «Мухтасар ал-Қудурий»ни ёдлади, сўнг Қустантинияга келиб Мулло Хисрав ва Муслиҳуддин ибн Ҳусомуддиндан ақлий ва шаръий илмларни олди, кейин унинг дарсига муид бўлди ва қизига уйланди, улар икковидан фарзандлар кўрди. Султон Муҳаммадхон унга Ҳужрия мадрасасини бериб, кунига ўттиз дирҳам тайин қилди ва беш минг дирҳам инъом қилди; Муҳаммад Пошо ал-Қарамоний вазир бўлгач уни бошқа мадрасага кўчириб, кунлик улушидан беш дирҳамни камайтирди — у нафратланиб дарс беришни ташлади ва ориф шайх Муслиҳуддин ибн ал-Вафога қўшилди. Султон Боязидхон тахтга ўтиргач уни чақирди, у келмади; кейин Амосияда фатво ишини унга топшириб кунига ўттиз дирҳам тайин қилди ва Бурусада султон Мурод Ғозий мадрасасида дарс беришини буюрди — дарс беришни қабул қилмай, амакиваччасини зиёрат қилгани Амосияга борди. Сўнг султон унга мадраса ва кунига эллик дирҳам, кейин Саккиз мадрасадан бирини берди; узоқ муддат дарс берди, ҳажга чиқмоқчи бўлиб улгурмай Мисрда қолди ва Қустантиния муфтиси вафот этгани учун султон уни фатвога тайин қилди, қайтгач кунига бир юз эллик дирҳам муқаррар бўлди. Баъзи олимлар ҳасад қилиб фатволаридан хато излаб султон девонига юборганда, у жавоб берди ва ҳасадчига дуо қилди — у бир ҳафта ўтмай ўлди. Кўп тиловат ва ибодат қилувчи, жамоат намозига давомли, хушхулқ, сахий эди: уйининг тепасида ўтирар, саватни осиб қўяр, фатво сўровчи варақни ташлаб саватни қимирлатар, у тортиб олиб жавобини ёзиб туширарди — буни одамлар эшигида кутиб турмасин деб қиларди. Маъруфга буюриб мункардан қайтарарди: султон Салимхон хазина ҳофизларидан бир юз эллик кишини ўлдиришга буюрганда, муфти одатда фақат улкан ҳодиса учун девонга борар эди, у борди ва султонга: «Фатво аҳлининг вазифаси султоннинг охиратини сақлашдир; шариъатан ўлдирилиши жоиз бўлмаган бир юз эллик кишини ўлдиришга буюрибсиз», деди. Султон ғазабланиб «салтанат ишига аралашяпсан» деганда, у: «Йўқ, охиратингиз ишига аралашяпман, бу менинг вазифам; афв қилсангиз нажот сизники, акс ҳолда улкан уқубат», деди — султоннинг ғазаби синди ва ҳаммасини афв этди; сўнг уларнинг мансабини ҳам тиклашини сўраб, буни ҳам қилдирди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 430Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 430