Aliy ibn Hodiy Arhab as-Sanʼoniy

Tugʻilgan, yashagan va oʻsgan yeri Sanʼo; asrning mashhur olimlaridan biri. Alloma qozi Ahmad ibn Soleh ibn Abi-r-Rijol, otasi, alloma sayyid Sharafuddin ibn Ismoil ibn Muhammad ibn Ishoq va yana bir jamoaga oʻqidi; nahv, sarf, maoniy, bayon, usul, hadis va tafsirda yetuk boʻldi va ilm ahli undan ilm oldi. Ash-Shavkoniy talablik kunlarining boshida unga at-Taftazoniyning «Talxis as-sagʻir» sharhi va hoshiyalaridan oʻqigan, oʻqish muqaddimaning bir qismigacha davom etib, uning tomonidan uzrlar koʻp boʻlgani uchun uzilgan va uni alloma al-Qosim ibn Yahyo al-Xoloniyga tugatgan. Fahmining kuchi, idrokining tezligi va nozik bahslarni tahqiq qilishida boshqada topilmaydigan narsa bor; lekin dars berishni uzadigan monelari koʻp — aks holda talabalar unga yopishar, zamondoshlaridan oʻzib ketib dars berish raisligida yakka boʻlardi. Ash-Shavkoniy: «Ilmning monelari koʻp boʻladi». U muqallid emas, ibodat va boshqa masalalarda kerak boʻlgan hamma narsada oʻz raʼyi bilan ijtihod qiladi — ijtihod ilmlari unda va undan ortigʻi ham hosil boʻlgani uchun bunga juda haqli. Koʻproq Ravzada turadi; ash-Shavkoniy mavlono imom al-Mansur billohdan uni Ravzada qazoga tayinlash uchun sharif raʼy soʻrab olgan va Ravza qozilaridan hech kimda unga qarshi soʻz qolmagan. 1214 yil ramazonida Kavkabon amiri sayyid Sharafuddin ibn Ahmad ibn Muhammaddan Kavkabon va uning tomonlari dars bilan jonlantirish va qazo ahdini bajarish uchun Sanʼoning katta olimlaridan biriga muhtoj ekani haqida maktub kelgach, ash-Shavkoniy uni yuborgan va u hozirgacha oʻsha yerda.Туғилган, яшаган ва ўсган ери Санъо; асрнинг машҳур олимларидан бири. Аллома қози Аҳмад ибн Солеҳ ибн Аби-р-Рижол, отаси, аллома саййид Шарафуддин ибн Исмоил ибн Муҳаммад ибн Исҳоқ ва яна бир жамоага ўқиди; наҳв, сарф, маоний, баён, усул, ҳадис ва тафсирда етук бўлди ва илм аҳли ундан илм олди. Аш-Шавконий талаблик кунларининг бошида унга ат-Тафтазонийнинг «Талхис ас-сағир» шарҳи ва ҳошияларидан ўқиган, ўқиш муқаддиманинг бир қисмигача давом этиб, унинг томонидан узрлар кўп бўлгани учун узилган ва уни аллома ал-Қосим ибн Яҳё ал-Холонийга тугатган. Фаҳмининг кучи, идрокининг тезлиги ва нозик баҳсларни таҳқиқ қилишида бошқада топилмайдиган нарса бор; лекин дарс беришни узадиган монелари кўп — акс ҳолда талабалар унга ёпишар, замондошларидан ўзиб кетиб дарс бериш раислигида якка бўларди. Аш-Шавконий: «Илмнинг монелари кўп бўлади». У муқаллид эмас, ибодат ва бошқа масалаларда керак бўлган ҳамма нарсада ўз раъйи билан ижтиҳод қилади — ижтиҳод илмлари унда ва ундан ортиғи ҳам ҳосил бўлгани учун бунга жуда ҳақли. Кўпроқ Равзада туради; аш-Шавконий мавлоно имом ал-Мансур биллоҳдан уни Равзада қазога тайинлаш учун шариф раъй сўраб олган ва Равза қозиларидан ҳеч кимда унга қарши сўз қолмаган. 1214 йил рамазонида Кавкабон амири саййид Шарафуддин ибн Аҳмад ибн Муҳаммаддан Кавкабон ва унинг томонлари дарс билан жонлантириш ва қазо аҳдини бажариш учун Санъонинг катта олимларидан бирига муҳтож экани ҳақида мактуб келгач, аш-Шавконий уни юборган ва у ҳозиргача ўша ерда.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 499Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 499