Aliy ibn Ismoil ibn Yusuf al-Qunaviy Alouddin ash-Shofiʼiy

Rum yurtlaridan Qoʻniyada tugʻilib, 693 yili Damashqqa keldi va Iqboliyada dars berdi; soʻng Qohiraga kelib Abu-l-Fazl ibn Asokir, Ibn al-Qayyim, ad-Dimyotiy, Ibn as-Savvof va Ibn Daqiq al-Iyd kabi bir jamoadan eshitdi, usulni Tojuddin al-Jiyloniyga oʻqidi. Tafsir, fiqh va usulni bilishda oldinga chiqdi va oʻttiz yil bir xil tartibda yashadi: bomdodni jamoat bilan oʻqib peshingacha oʻqir, soʻng peshinni oʻqib uyida bir nima yer, keyin doʻstini ziyorat qilgani yo bemor koʻrgani yo shafoat, tabrik, taʼziyaga borar, qaytib kun oxirigacha zikr bilan mashgʻul boʻlardi. Sulton an-Nosir uni ulugʻlab maqtar edi; soʻng uni Damashq qozisi qilib tayinladi va 727 yili borib, ortiqcha qatʼiyat va iffat bilan eng yaxshi tarzda ish yuritdi — hukmga hirsi yoʻq, odatidagidek ilmga yuzlangan edi. Koʻp fanli, koʻp insofli, koʻp kitobli edi; Damashqda qaror topgach shofiʼiylarga ming dinor berib: «Bu Qohiradan men bilan kelgan», dedi. Asarlaridan «Sharh al-Hoviy» va al-Halimiyning «Muxtasar al-Minhoj»i sharhi. Qazodan ozod etishni soʻradi, sulton rozi boʻlmadi. Shayx Taqiyuddin Ibn Taymiyani ulugʻlab, uni himoya qilardi; aytishlaricha, an-Nosir unga «Damashqqa yetgach noibga ayt, Ibn Taymiyani qoʻyib yuborsin» deganda, u «nima uchun qamalgan edi?» deb soʻradi, «fatvolar sababli» deyilgach, «agar ulardan qaytsa qoʻyib yuboramiz», dedi — shu javob Ibn Taymiyaning oʻlgunicha qamoqda qolishiga sabab boʻldi deyiladi, chunki u qaytishga koʻnmasdi. Ibn al-Qayyim qalʼadan chiqqanda unga borgan, u esa ikrom qilib sila bergan va bahslarini maqtagan. al-Isnaviy uning tarjimasida: «Ilmlarni jamlashda, ayniqsa aqliy va lugʻaviy ilmlarda kenglik bilan koʻrganlarimizning eng jamlovchisi edi, bularda faqat unga ishora qilinardi va misrlik olimlarning koʻpi uning qoʻlida yetishdi», degan hamda kattalardan bir jamoa oʻz maqsadlari uchun uni Misr diyoridan uzoqlashtirish hiylasini qilib, sultonga Shom qazosini unga berishni yaxshi koʻrsatganini aytadi. Sheʼri ham bor. Damashqda vafot etdi va odamlar uning yoʻqolishiga afsus qildi.Рум юртларидан Қўнияда туғилиб, 693 йили Дамашққа келди ва Иқболияда дарс берди; сўнг Қоҳирага келиб Абу-л-Фазл ибн Асокир, Ибн ал-Қаййим, ад-Димётий, Ибн ас-Саввоф ва Ибн Дақиқ ал-Ийд каби бир жамоадан эшитди, усулни Тожуддин ал-Жийлонийга ўқиди. Тафсир, фиқҳ ва усулни билишда олдинга чиқди ва ўттиз йил бир хил тартибда яшади: бомдодни жамоат билан ўқиб пешингача ўқир, сўнг пешинни ўқиб уйида бир нима ер, кейин дўстини зиёрат қилгани ё бемор кўргани ё шафоат, табрик, таъзияга борар, қайтиб кун охиригача зикр билан машғул бўларди. Султон ан-Носир уни улуғлаб мақтар эди; сўнг уни Дамашқ қозиси қилиб тайинлади ва 727 йили бориб, ортиқча қатъият ва иффат билан энг яхши тарзда иш юритди — ҳукмга ҳирси йўқ, одатидагидек илмга юзланган эди. Кўп фанли, кўп инсофли, кўп китобли эди; Дамашқда қарор топгач шофиъийларга минг динор бериб: «Бу Қоҳирадан мен билан келган», деди. Асарларидан «Шарҳ ал-Ҳовий» ва ал-Ҳалимийнинг «Мухтасар ал-Минҳож»и шарҳи. Қазодан озод этишни сўради, султон рози бўлмади. Шайх Тақиюддин Ибн Таймияни улуғлаб, уни ҳимоя қиларди; айтишларича, ан-Носир унга «Дамашққа етгач ноибга айт, Ибн Таймияни қўйиб юборсин» деганда, у «нима учун қамалган эди?» деб сўради, «фатволар сабабли» дейилгач, «агар улардан қайца қўйиб юборамиз», деди — шу жавоб Ибн Таймиянинг ўлгунича қамоқда қолишига сабаб бўлди дейилади, чунки у қайтишга кўнмасди. Ибн ал-Қаййим қалъадан чиққанда унга борган, у эса икром қилиб сила берган ва баҳсларини мақтаган. ал-Иснавий унинг таржимасида: «Илмларни жамлашда, айниқса ақлий ва луғавий илмларда кенглик билан кўрганларимизнинг энг жамловчиси эди, буларда фақат унга ишора қилинарди ва мисрлик олимларнинг кўпи унинг қўлида етишди», деган ҳамда катталардан бир жамоа ўз мақсадлари учун уни Миср диёридан узоқлаштириш ҳийласини қилиб, султонга Шом қазосини унга беришни яхши кўрсатганини айтади. Шеъри ҳам бор. Дамашқда вафот этди ва одамлар унинг йўқолишига афсус қилди.

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 439Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 439