Amin ibn Foris ibn Antun ibn Yusuf ibn Abdulahad al-Bajjoniy

«Ar-Rayhoniy» nomi bilan tanilgan yozuvchi va notiq; tarixchilardan sanaladi. Livan qishloqlaridan Furayqada tugʻilgan, boshlangʻich maktabda oʻqigan va oʻn bir yoshida amakisi bilan Amerikaga ketgan; keyin otasi Foris ham ularga qoʻshilgan va Nyu-Yorkda savdo bilan shugʻullanganlar. Amin teatrga qiziqib, bir truppaga qoʻshilib bir necha shtatni kezgan. Huquq kollejiga kirgan, ammo davom ettirmagan. 1898-yilda Livanga qaytib, arab tili qoidalaridan bir qadar oʻqigan va Maarriyning «Luzumiyyot»idan koʻpini yod olgan. Ellik yil ichida (1888–1938) Shom yurtlari bilan Amerika oʻrtasida sakkiz marta borib-kelgan; Najd, Hijoz, Yaman, Iroq, Misr, Falastin, Magʻrib, Andalusiya, London va Parijni ziyorat qilgan; arab va ingliz tillarida yozgan va nutq soʻzlagan. Ispan Magʻribidagi Arab tadqiqotlari instituti uni faxriy rais qilib tanlagan, Arab ilmiy majmaʼi esa 1921-yilda muxbir aʼzo etib sayladi. Oʻzi tugʻilgan qishloqda vafot etgan. Unga «Furayqa faylasufi» deyilardi. Bobosi Abdulahadning «al-Bajjoniy» nisbasi Livanning Jubayl yurtidagi Bajja qishlogʻiga, «ar-Rayhoniy» esa mashhur rayhon oʻsimligiga nisbatdir. Kitoblaridan: maqola va nutqlaridan iborat toʻrt juzli «ar-Rayhoniyyot», ikki juzli «Muluk al-arab», «Tarix Najd al-hadis», «Faysal al-avval», «Qalb al-Iroq», «al-Magʻrib al-aqso», «as-Savra al-fransiyya», «an-Nakabot», «at-Tatarruf val-isloh», «Zanbaqat al-Gʻavr» va «Xorij al-harim». Ingliz tilida esa «Abul-Aloning ruboiylari», «Maarriyning Luzumiyyoti», «Bolshevizmning kelib chiqishi», «Soʻfiylar qoʻshigʻi», «Nafs yoʻllari», «Ibn Saud va Najd», «Arab sohillari boʻylab», «Yaman yurti» va «Xolid» qissasi bor. Rufoil Battiyning «Amin ar-Rayhoniy Iroqda», Jurjiy Nikolo Bozning «Zikro ar-Rayhoniy» kitoblari unga bagʻishlangan.«Ар-Райҳоний» номи билан танилган ёзувчи ва нотиқ; тарихчилардан саналади. Ливан қишлоқларидан Фурайқада туғилган, бошланғич мактабда ўқиган ва ўн бир ёшида амакиси билан Америкага кетган; кейин отаси Форис ҳам уларга қўшилган ва Ню-Ёркда савдо билан шуғулланганлар. Амин театрга қизиқиб, бир труппага қўшилиб бир неча штатни кезган. Ҳуқуқ коллежига кирган, аммо давом эттирмаган. 1898-йилда Ливанга қайтиб, араб тили қоидаларидан бир қадар ўқиган ва Мааррийнинг «Лузумийёт»идан кўпини ёд олган. Эллик йил ичида (1888–1938) Шом юртлари билан Америка ўртасида саккиз марта бориб-келган; Нажд, Ҳижоз, Яман, Ироқ, Миср, Фаластин, Мағриб, Андалусия, Лондон ва Парижни зиёрат қилган; араб ва инглиз тилларида ёзган ва нутқ сўзлаган. Испан Мағрибидаги Араб тадқиқотлари институти уни фахрий раис қилиб танлаган, Араб илмий мажмаъи эса 1921-йилда мухбир аъзо этиб сайлади. Ўзи туғилган қишлоқда вафот этган. Унга «Фурайқа файласуфи» дейиларди. Бобоси Абдулаҳаднинг «ал-Бажжоний» нисбаси Ливаннинг Жубайл юртидаги Бажжа қишлоғига, «ар-Райҳоний» эса машҳур райҳон ўсимлигига нисбатдир. Китобларидан: мақола ва нутқларидан иборат тўрт жузли «ар-Райҳонийёт», икки жузли «Мулук ал-араб», «Тарих Нажд ал-ҳадис», «Файсал ал-аввал», «Қалб ал-Ироқ», «ал-Мағриб ал-ақсо», «ас-Савра ал-франсийя», «ан-Накабот», «ат-Татарруф вал-ислоҳ», «Занбақат ал-Ғавр» ва «Хориж ал-ҳарим». Инглиз тилида эса «Абул-Алонинг рубоийлари», «Мааррийнинг Лузумийёти», «Болшевизмнинг келиб чиқиши», «Сўфийлар қўшиғи», «Нафс йўллари», «Ибн Сауд ва Нажд», «Араб соҳиллари бўйлаб», «Яман юрти» ва «Холид» қиссаси бор. Руфоил Баттийнинг «Амин ар-Райҳоний Ироқда», Журжий Николо Бознинг «Зикро ар-Райҳоний» китоблари унга бағишланган.

Manba: al-Aʼlom (Xayruddin az-Zirikliy), j. 2, b. 18Манба: ал-Аълом (Хайруддин аз-Зириклий), ж. 2, б. 18