as-Sayyid Abdulloh ibn Ali ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulilah, al-Vazir nomi bilan mashhur

Nasabi Ali ibn Abu Tolibga yetadi; uyi va oʻsgan yeri Sanʼo, mashhur olim va mohir shoir. 1074-yil shaʼbon oyida tugʻilgan; zamonasining ulamosidan bir jamoaga — eng kattalari qozi alloma Ali ibn Yahyo al-Bartiy, qozi Husayn ibn Muhammad al-Magʻribiy va qozi Muhammad ibn Ibrohim as-Sahuliyga — oʻqib, olat ilmlarida va tafsirda mohir boʻlgan. Imom al-Mutavakkil alalloh al-Qosim ibn al-Husayn Sanʼo aʼyon ulamosining hozirligida unga «al-Kashshof»ni oʻqirdi. Bir kuni qozi alloma Abdulqodir ibn Ali al-Badriy Salodan al-Mutavakkil huzuriga kelganda ular «Innamas-sadaqotu lil-fuqaro» bahsini oʻqishayotgan edi; qozi Abdulqodir u bilan bahslashgan, soʻng munozara bayon olimlarining «innamo» haqidagi soʻzlariga oʻtib, ikkovi hozirlarning koʻpi nima haqda ekanini tushunmaydigan darajada nozik bahslarga shoʻngʻigan. Bu choʻzilgan va hozir boʻlganlarning baʼzisi oʻsha munozarada qozi Abdulqodirning yuzi yorishgani, sohibi tarjimada esa bunday koʻrinmagani bilan haq qozining qoʻlida ekaniga dalil keltirishgan — hozirlar uchun haq kimda ekanini bilishga bundan boshqa yoʻl yoʻq edi. Umrining oxirida dars berishni tashlab, sukunat va tinchlikka moyil boʻlgan. Adabda qoʻli uzun; sheʼri katta devonda jamlangan va orasida gʻoyat kuchlilari bor — sayyid al-Husayn ibn Ali ibn al-Mutavakkilga yozgan baytlari, yaxshi bogʻ qasidasi, «Li fikum yo zavi Ummi-l-Quro zimam» matlaʼli uzun badiʼ qasidasi va tariqat ahli yoʻlidagi «Hazratu-l-haqqi fil-maqomi-n-nafis» matlaʼli qasidasi. ash-Shavkoniy: «Sheʼrida badiʼ nuqtalarini takalluf qilmasa, eng goʻzal uslubda chiqadi; takalluf qilsa esa zaiflikda oʻrin egallaydi — sheʼr goʻzalligini faqat takallufli badiʼ nuqtalari bilan biladigan kishi bizning aytganimizga xilof oʻylasa, u haq emas, chunki keyingi shoirlarning sheʼrlari aynan shu takalluf sababli xunuklik oʻrniga tushdi», deydi va uning har baytda tavriyani lozim tutgan «Ahrom Misr» qasidasini misol keltiradi. Asarlari: yillar boʻyicha tuzilgan va hodisalar zikr etilgan tarix «Tabaq al-halvo»; «Iqrot az-zahab fil-mufoxara bayna ar-Ravza va Biʼr al-Arab»; sayyid Soloh al-Axfashning sahobalar haqidagi risolasiga javob qilib yozgan «Irsol az-zuʼoba bayna janbay masʼalat as-sahoba».Насаби Али ибн Абу Толибга етади; уйи ва ўсган ери Санъо, машҳур олим ва моҳир шоир. 1074-йил шаъбон ойида туғилган; замонасининг уламосидан бир жамоага — энг катталари қози аллома Али ибн Яҳё ал-Бартий, қози Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Мағрибий ва қози Муҳаммад ибн Иброҳим ас-Саҳулийга — ўқиб, олат илмларида ва тафсирда моҳир бўлган. Имом ал-Мутаваккил алаллоҳ ал-Қосим ибн ал-Ҳусайн Санъо аъён уламосининг ҳозирлигида унга «ал-Кашшоф»ни ўқирди. Бир куни қози аллома Абдулқодир ибн Али ал-Бадрий Салодан ал-Мутаваккил ҳузурига келганда улар «Иннамас-садақоту лил-фуқаро» баҳсини ўқишаётган эди; қози Абдулқодир у билан баҳслашган, сўнг мунозара баён олимларининг «иннамо» ҳақидаги сўзларига ўтиб, иккови ҳозирларнинг кўпи нима ҳақда эканини тушунмайдиган даражада нозик баҳсларга шўнғиган. Бу чўзилган ва ҳозир бўлганларнинг баъзиси ўша мунозарада қози Абдулқодирнинг юзи ёришгани, соҳиби таржимада эса бундай кўринмагани билан ҳақ қозининг қўлида эканига далил келтиришган — ҳозирлар учун ҳақ кимда эканини билишга бундан бошқа йўл йўқ эди. Умрининг охирида дарс беришни ташлаб, сукунат ва тинчликка мойил бўлган. Адабда қўли узун; шеъри катта девонда жамланган ва орасида ғоят кучлилари бор — саййид ал-Ҳусайн ибн Али ибн ал-Мутаваккилга ёзган байтлари, яхши боғ қасидаси, «Ли фикум ё зави Умми-л-Қуро зимам» матлаъли узун бадиъ қасидаси ва тариқат аҳли йўлидаги «Ҳазрату-л-ҳаққи фил-мақоми-н-нафис» матлаъли қасидаси. аш-Шавконий: «Шеърида бадиъ нуқталарини такаллуф қилмаса, энг гўзал услубда чиқади; такаллуф қилса эса заифликда ўрин эгаллайди — шеър гўзаллигини фақат такаллуфли бадиъ нуқталари билан биладиган киши бизнинг айтганимизга хилоф ўйласа, у ҳақ эмас, чунки кейинги шоирларнинг шеърлари айнан шу такаллуф сабабли хунуклик ўрнига тушди», дейди ва унинг ҳар байтда таврияни лозим тутган «Аҳром Миср» қасидасини мисол келтиради. Асарлари: йиллар бўйича тузилган ва ҳодисалар зикр этилган тарих «Табақ ал-ҳалво»; «Иқрот аз-заҳаб фил-муфохара байна ар-Равза ва Биър ал-Араб»; саййид Солоҳ ал-Ахфашнинг саҳобалар ҳақидаги рисоласига жавоб қилиб ёзган «Ирсол аз-зуъоба байна жанбай масъалат ас-саҳоба».

Manba: al-Badr at-Toliʼ (ash-Shavkoniy), b. 388Манба: ал-Бадр ат-Толиъ (аш-Шавконий), б. 388